BĂNG QUA CƠN MƯA...

Đỗ Ngọc Dũng

BĂNG QUA “CƠN MƯA” TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ MANG TÊN PHÙNG VĂN KHAI.

  Đại tá - nhà văn Phùng Văn Khai, sinh năm 1973 tại Như Quỳnh, tỉnh Hưng Yên.  Là gương mặt nhà văn, nhà thơ, nhà báo tiêu biểu của quân đội,  hiện là Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội.  Ông đã được nhận nhiều giải thưởng Văn học uy tín: Giải thưởng Văn học 5 năm Bộ Quốc phòng (5 lần); Giải thưởng Bút ký - Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Giải thưởng của Ban Tuyên giáo Trung ương; Giải thưởng Cây bút vàng - Bộ Công an; Giải thưởng Tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam…

Trong dòng chảy của Văn học Việt Nam đương đại, khi nhiều nhà văn ngần ngại bước vào lãnh địa lịch sử bởi sự đồ sộ, phức tạp và những đòi hỏi khắt khe sự chuẩn xác về tư liệu, nhà văn Phùng Văn Khai lại làm điều ngược lại. Ông dấn thân vào mảng đề tài gian khó này với một tâm thế cuồng nhiệt và một sức sáng tạo phi thường đến khó tin. Việc liên tục cho ra mắt chuỗi tác phẩm - thiên tiểu thuyết về các triều đại và danh nhân lịch sử đã tạo nên một dư chấn đặc biệt, được giới văn chương và độc giả xem như một "cơn mưa" tưới mát vùng đất văn học sử vốn đã cằn khô.

"Cơn mưa" mang tên Phùng Văn Khai, không chỉ nhìn vào số lượng tác phẩm đồ sộ, mà là hành trình tư duy táo bạo, bút pháp sáng tạo logic cùng khát vọng hồi sinh tâm hồn dân tộc qua từng trang viết. 

Sức làm việc phi thường kiến tạo "cơn mưa"

Là kẻ ngoại đạo yêu văn chương, nể trọng các tài năng, mỗi khi thưởng thức tác phẩm của họ. Từ lâu tôi từng chắp tay bái vọng cụ Hugo khi đọc Những người khốn khổ, Nhà thờ Đức Bà Paris; tế sống cha con ông Dumas khi xem Ba người lính ngự lâm và Trà hoa nữ; rồi cả cụ Xéc-van-tét với Đon Quixote, cùng các cụ Ai-ma-tốp, Paustovsky... với các tiểu thuyết, truyện ngắn, truyện vừa vô cùng đẹp. Cho đến các cụ ở xứ ta như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam... rồi nay như: Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp... Đề tài lịch sử quá nể trọng các cụ Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Xuân Khánh, Hoàng Quốc Hải. Sao mà các cụ tài thế? Cám ơn các cụ đã cho tôi biết thêm được nhiều điều thú vị trong cuộc đời này, quả như TS - Nhà phê bình văn học Chu Văn Sơn từng đúc kết với câu nói nổi tiếng: "Văn chương cho con người sống nhiều cuộc đời khác, sống về phía khác của cuộc đời mình".

Phùng Văn Khai - cái tên khiến tôi quá nể phục xếp ông vào hàng các cụ trên. Chuyện kể rằng từ ngày ông tặng tôi cuốn tiểu thuyết Phùng Vương cách đây tròn chục năm. Đến nay chỉ khoảng thời gian không dài, vậy mà ông lại cho ra đời liên tiếp các tiểu thuyết lịch sử quy mô lớn: Ngô Vương, Nam Đế Vạn Xuân, Triệu Vương phục quốc, Lý Đào Lang Vương, Lý Phật Tử địch quốc, Trưng Nữ Vương... Trở thành một "cơn mưa" tiểu thuyết mang tên Phùng Văn Khai bởi tần suất và dung lượng đồ sộ của các tác phẩm. Mỗi cuốn sách của ông dày vài trăm trang, chứa đựng một pho tư liệu khổng lồ và hệ thống nhân vật tầng tầng, lớp lớp vô cùng phong phú.

Sức sáng tạo ghê gớm ấy không phải là một sự ngẫu hứng tức thời. Đó là kết quả của hàng thập kỷ tích lũy, nghiền ngẫm và trăn trở đối với lịch sử nước nhà. Phải đắm mình vào hàng trăm bộ sử thư, văn bia, thần tích, dã sử, kết hợp với những chuyến lặn lội điền dã thực địa đến từng làng quê, di tích, phế tích. "Cơn mưa" tiểu thuyết của ông không chỉ là sự trút xuống của cảm hứng sáng tạo, mà là sự bùng nổ vỡ òa của tri thức, của tình yêu dân tộc được dồn nén qua năm tháng. Bên cạnh "cơn mưa" lớn của tiểu thuyết lịch sử, Phùng Văn Khai còn những cơn mưa khác không kém phần nặng hạt. Mưa liên tục ở nhiều thể loại: Truyện ngắn, thơ, lý luận phê bình, chân dung văn nghệ sỹ, bút ký văn học và báo chí, kịch bản truyền hình… Sức làm việc phi thường, đáng kinh ngạc nơi ông, đến mức nhà thơ Vi Thùy Linh từng bái phục gọi Phùng Văn Khai là người có giờ thứ 25.

Tái hiện hào khí dân tộc thời kỳ đầu độc lập

Điểm nổi bật trong tiểu thuyết lịch sử của Phùng Văn Khai là ông đặc biệt chú tâm vào giai đoạn bão táp lịch sử: Thời kỳ Bắc thuộc và bước chuyển mình vĩ đại giành độc lập tự chủ của dân tộc (từ thế kỷ VI đến thế kỷ X). Đây là khoảng thời gian đầy biến động, nhưng cực kỳ thiếu vắng các nguồn sử liệu.

Bằng tư duy sắc bén, Phùng Văn Khai đã lấp đầy những khoảng trống ấy. Tác giả đưa chúng ta trở về với một Phùng Hưng (Phùng Vương) quật khởi, chí lớn như núi, quy tụ lòng dân, chống lại sự áp bức của nhà Đường. Một Ngô Quyền (Ngô Vương) anh hùng, kiệt xuất với chiến thắng Bạch Đằng giang oanh liệt trước quân Nam Hán, mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài. Một Lý Nam Đế và các tướng lĩnh thời Tiền Lý gian hùng mà quật cường trong cuộc chiến đánh giặc Lương bảo vệ quốc gia Vạn Xuân.

Không dừng lại ở việc miêu tả các trận đánh đầy mưu lược của nghệ thuật quân sự cha ông, hay sự kiện chính trị, Phùng Văn Khai còn đi sâu vào ngóc ngách phản ánh không gian văn hóa thời đại. Ông tái hiện cho ta thấy đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán, hoàn cảnh xã hội, tín ngưỡng dân gian và tâm lý con người Việt cổ.

Điều đáng chú ý nữa là, dù viết về các thời kỳ lịch sử khác nhau, nhưng nhà văn Phùng Văn Khai luôn đặt các nhân vật anh hùng dân tộc trong mối liên hệ mật thiết với cội nguồn. Các địa danh gắn liền với thời đại Hùng Vương và miền đất Tổ cội nguồn như: Phong Châu, Ngã ba sông Bạch Hạc, Kinh thành Văn Lang xưa, đất Đường Lâm, núi Tản Viên hay các nghi lễ bái vọng Đền Hùng đều xuất hiện với tần suất dày đặc. Đất Tổ Hùng Vương được ông khắc họa như một "tỏa độ tâm linh", nơi các vị vua và nghĩa sĩ tìm về để bái vọng tiền nhân, tích tụ linh khí đất trời, hun đúc ý chí tự cường, khôi phục chủ quyền dân tộc.

Kết hợp tài tình giữa sử thực và hư cấu

Để viết tiểu thuyết lịch sử vừa đảm bảo tính trung thực của sử liệu, vừa hấp dẫn bạn đọc với một tác phẩm văn học? Điều này chắc chắn là câu hỏi hóc búa cho bất kỳ nhà văn nào và Phùng Văn Khai đã trả lời bằng một bút pháp nghệ thuật riêng biệt.

Ông luôn coi sử liệu là cái nền vững chắc. Các mốc thời gian, sự kiện lớn, tên tuổi nhân vật chính và cục diện chính trị đều được ông tuân thủ nghiêm ngặt, không "bóp méo".

 Sử thực chính là "khung xương", còn trí tưởng tượng của Phùng Văn Khai chính là "da thịt và máu mủ" tạo nên đứa con tinh thần sống động. Ông hư cấu thổi hồn vào các nhân vật với những cá tính riêng biệt, những đoạn hội thoại sâu sắc, những cuộc đấu trí cân não giữa các vị tướng, những diễn biến tâm lý phức tạp của nhân vật trước ranh giới sống chết, trung phụng hay phản trắc... Các nhân vật anh hùng trong tiểu thuyết của ông không bị thần thánh hóa như tượng gỗ một màu. Họ hiện lên như con người thực, có khát vọng, có chí lớn, cả những trăn trở, ưu tư giằng xé nội tâm.     

Chỉ đọc một đoạn đấu trí, hay trò chuyện của các tướng lĩnh dù là phía ta hay giặc, thì cũng vô cùng nể phục bộ óc giàu tưởng tượng và vốn trí thức sâu rộng của Phùng Văn Khai. Chuỗi các nhân vật, sự kiện đang diễn ra sống động như những thước phim quay chậm. Thiết nghĩ, mỗi tiểu thuyết của Phùng Văn Khai như một kịch bản điện ảnh sống động. Và nếu chuyển thể thành phim sẽ rất hấp dẫn không kém những “Thủy hử” hay “Tam quốc”… Chả thế mà đồng nghiệp từng ví ông như La Quán Trung của Việt Nam.

Ngôn ngữ Phùng Văn Khai cũng mang một sắc thái rất riêng. Đó là sự hòa quyện giữa nét cổ kính, của từ Hán - Việt với tính uyển chuyển, giàu hình ảnh của ngôn ngữ văn học hiện đại. Nhịp điệu văn ông khi thì cuồn cuộn như sóng gầm trong trận chiến, khi lại trầm lắng, suy tư trong không khí xóm làng hay tâm trạng nhân vật.

Tư tưởng và giá trị tinh thần để đời

Mỗi trang viết của Phùng Văn Khai như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt khát vọng độc lập và tinh thần tự tôn dân tộc. Ông không chỉ kể lại chuyện xưa, mà qua đó gửi gắm thông điệp về sức mạnh lòng dân, về bài học dựng nước và giữ nước vẫn còn nguyên giá trị.

"Cơn mưa" Phùng Văn Khai đối với văn học đương đại còn mang nhiều ý nghĩa quan trọng đối với đời sống văn học hôm nay.

Giải tỏa "cơn khát" tác phẩm lịch sử trong bối cảnh độc giả trẻ đang bị thu hút bởi các sản phẩm giải trí ngoại nhập, các dòng tiểu thuyết ngôn tình, trinh thám. Tác phẩm của ông như một làn gió mới lạ, khơi gợi tình yêu, niềm tự hào với lịch sử dân tộc. Giúp độc giả tiếp cận và ghi nhớ lịch sử nước nhà một cách sinh động, hấp dẫn.

"Cơn mưa" tiểu thuyết lịch sử mang tên Phùng Văn Khai không phải là một hiện tượng bộc phát ngẫu nhiên, nó là trái ngọt từ một hành trình lao động nghệ thuật bền bỉ, nghiêm túc và chan chứa tình yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc đến tột cùng. Bằng sức viết sung mãn, tư duy lịch sử sâu sắc và bản lĩnh của một nhà văn quân đội, Phùng Văn Khai đã và đang thắp sáng những trang sử vàng oanh liệt của dân tộc trên vòm trời văn học Việt Nam đương đại./.

                                             Đất Tổ Hùng Vương, 2026

                                                                      Đ.N.D