Lê Quốc Khánh

Trong lịch sử, người Mường ở Hòa Bình chưa có tiền lệ di cư tập thể như các cuộc thiên di của các dân tộc khác, từ gia đình nhỏ đến mường lớn đều định cư.

Có thể nói núi Cốt Ca là cơ sở tạo nên các thung lũng, tạo nên trăm mường lớn nhỏ, Đồi Thung là “đứa con” sinh ra trước nhất. Trong nhiều thế kỷ ở Đồi Thung đã có con người sinh sống,

Tầng văn hóa ở Mái đá Làng Vành cũng giống như hang núi đá, mái đá được cấu tạo bởi đất sét vôi cùng với các vỏ nhuyễn thể, vỏ trai ốc núi tạo thành.

Có thể nói quá trình kiến tạo núi Cốt Ca tạo nên các thung lũng hệ thống sơn khối đá vôi dầy đặc có nhiều hang động mái đá, hệ thống sông suối nhiều nhuyễn thể.

  "Văn hóa Hòa Bình" là thuật ngữ chỉ về một nền văn hóa thời đại Đá, được nhà nữ khảo cổ học người Pháp Madeleine Colani phát hiện và đặt tên từ những di tích hang động tìm thấy trong vùng núi đá vôi tỉnh Hòa Bình.