Phan Mai Hương
LỄ TƯỞNG NIỆM LINH THIÊNG NƠI GẠC MA
Trong các chuyến công tác của phóng viên ra nhà giàn DK1 và quần đảo Trường Sa, sự kiện được mọi người mong chờ nhất đó là lễ tưởng niệm liệt sĩ trên biển Đông. Bạn có nghĩ tôi may mắn không, khi mà trong cuộc đời mình, ít nhất tôi cũng có mặt hai lần trong lễ tưởng niệm liệt sĩ trên biển Đông, năm 2019 ở nhà giàn DK1 và lần này trên quần đảo Trường Sa.
Trong tất cả các chuyến hải trình vào kỳ cuối năm, mọi thứ đều phải được chuẩn bị công phu và kỹ lưỡng, tỉ mỉ và chuẩn chỉ, không được phép sai lệch một li. Riêng lễ tưởng niệm liệt sĩ phải chuẩn bị trước đó hàng nửa năm, các cháu thiếu niên đã bắt đầu gấp những con hạc giấy để gửi ra biển. Mong đợi một lễ tưởng niệm liệt sĩ được “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” là tâm trạng của tất cả mọi người trong suốt hải trình.
Suốt đêm, con tàu 490 của chúng tôi di chuyển hối hả từ Sinh Tồn về vùng biển Len Đao, Gạc Ma, Cô Lin. Chúng tôi rất cần tranh thủ thời gian sóng gió đang tạm ngưng để di chuyển cho kịp lịch trình. Nói là sóng gió tạm ngưng xuống cũng phải đang cấp 4, cấp 5. Bởi vì trong hải trình này chúng tôi di chuyển trong các cơn áp thấp nhiệt đới nối tiếp nhau triền miên. Bởi vì ruột gan chúng tôi cũng sôi lên sùng sục, hoặc thắt lại lo âu khi nhìn thấy vầng trán đầy nếp nhăn căng thẳng, ánh mắt đầy nỗi lo lắng của Trưởng đoàn công tác, Thượng tá Phạm Văn Thọ. Những khi ấy, phóng viên chúng tôi có mỗi việc là nằm dài thườn thượt trong phòng để say sóng, từ sáng đến trưa, từ trưa đến tối, chỉ có mỗi việc nhìn vu vơ những con sóng đổ ập vào cửa sổ phòng ngủ, làm trong phòng tối om mất mấy chục giây. Tình cảnh ấy, nói thật là chán không thể tả được. Chúng tôi cũng đã biết, cứ khi nào gặp anh với nụ cười vui vẻ và cơ mặt giãn ra, y như rằng tàu có thể dừng lại để chúng tôi được lên đảo theo lịch trình.
Còn lần này, chúng tôi nhổ neo khi chuẩn bị đến giờ ăn bữa cơm chiều. Tiếng kéo dây neo rầm rầm xủng xoảng trên bong tàu khiến tự dưng tôi lo ngại. Có chuyện gì không? Tại sao tàu khởi hành đúng giờ ăn cơm chiều, tôi linh cảm như dự báo về cái gì đó khó khăn mà chúng tôi không thể biết, chỉ những người dạn dày ngủ sóng thức gió như các sĩ quan Hải Quân trên quần đảo Trường Sa này mới hiểu và biết trước thôi.
Tất nhiên, chẳng ai giải thích cho chúng tôi về bất cứ cái gì, và con tàu bắt đầu di chuyển vào sóng gió như thường lệ nó vẫn đi xuyên qua dông bão. Những ngày qua trên tàu 490, chúng tôi đã quá quen với những mệnh lệnh mà không cần lời giải thích, hay hỏi lại.
Chúng tôi nói đùa nhau rằng, thần Biển Poseidon chắc còn thương chúng tôi say sóng quá đỗi, sợ chúng tôi nôn hết ra cả ruột cho nên chưa đẩy áp thấp nhiệt đới lên thành bão. Những cơn sóng cấp 6,7,8 cứ thong thả rong ruổi cùng chúng tôi di chuyển từ vùng biển này sang vùng biển khác.
Đêm qua, trong thời tiết cực xấu, mặc cho mưa gió mù mịt, con tàu 490 vẫn đè lên từng vệt sóng lừng để cho kịp hải trình. Rạng sáng 30/12/2022, tàu chúng tôi đã tới được vùng biển Gạc Ma – Cô Lin – Len Đao. Tiếng loa phóng thanh quen thuộc vang lên “toàn tàu chú ý! chú ý toàn tàu! hiện nay chúng ta đã tới ….”, rồi tiếng thả dây neo xủng xoảng, roàn roạt lấp cả tiếng loa phóng thanh. Tuy nhiên giờ đây nghe tiếng vọng lại của cuộn dây xích sắt chuồi xuống biển mơi thấy đó là chuỗi âm thanh nghe mới êm dịu làm sao. Chúng tôi mong chờ chuỗi âm thanh này suốt cả đêm qua, tôi háo hức nói “tàu thả neo rồi đấy”, phóng viên Hà Giang (đài truyền hình Vĩnh Phúc) thì reo lên khe khẽ như hát “tàu đang thả neo rồi”, cô gái trẻ nhất phòng này luôn mang đến một năng lượng tươi mới.

Cả phòng 229 với sáu chị em chúng tôi hân hoan như thể sắp được đón tin mừng đi dự lễ hội, không chắc chắn là mừng hơn thế. Tôi biết là đã tới vùng biển thiêng liêng, tự dưng có cảm giác bình yên như được che chở.
Từ khi bắt đầu hải trình từ quân cảng Cam Ranh, tôi đã hỏi đồng chí Thiếu tá, Chính trị viên đoàn công tác phụ trách Báo chí rất nhiều lần rằng, khi nào chúng ta tới vùng biển Gạc Ma? có được dừng lại ở vùng biển đó không?
Thật lòng mà nói, tôi nghĩ dấu son mà tôi mong đợi trong suốt cả chuyến hải trình này chính là Gạc Ma. Tôi cứ hỏi có dừng lại được không, mà trong thâm tâm tôi biết rõ là không thể nào? Vậy mà sao vẫn tha thiết muốn được đi qua, muốn được nhìn thấy, muốn được đến gần hòn đảo, muốn được chạm vào phần đất thiêng liêng liêng của Tổ Quốc?
Thế hệ chúng tôi hôm nay cần đi qua Gạc Ma để nhìn thấy, để nhớ và nhắc cho thế hệ sau về một hòn đảo nhỏ như cái dấu chấm trên vùng biển Đông xa xôi của Tổ Quốc. Một cái dấu chấm nhỏ xíu ấy đã thấm đẫm xương máu của các anh, sáu mươi tư liệt sĩ Gạc Ma. Hồi sự kiện Gạc Ma xảy ra, tôi vừa tốt nghiệp đại học, tình nguyện đi dạy học ở nơi miền núi xa xôi. Nơi đó còn thắp sáng bằng đèn dầu, chưa có điện, mong gì có đài hay ti vi mà cập nhật thông tin. Ngày đó không chỉ riêng tôi, mà cả thế hệ chúng tôi đã lớn lên và trưởng thành mà không biết có Gạc Ma. Tôi nhớ, chưa từng bao giờ nói gì với học trò của mình về sự kiện Gạc Ma, tôi đã đợi hơn ba mươi năm mới có cơ hội sửa lỗi.
Có tiếng gõ cạch cạnh, cửa mở, đồng chí Thiếu tá, thuyền phó 490 hiện ra trong khuôn cửa. Anh ân cần nói với chúng tôi “mấy chị em đừng ra ngoài nhé, mưa gió mù mịt lắm, sóng lớn lắm, và không thể nhìn thấy thấy đảo đâu, tàu đang chuẩn bị thả neo”. Dứt lời, anh liền đi mất dạng, chẳng để cơ hội cho chúng tôi hỏi han thêm câu gì? Mà cầm chắc, nếu phòng 229 chúng tôi có hỏi gì thì anh cũng lại nở nụ cười rất đẹp trai và vô cùng quyến rũ để đánh trống lảng mà thôi. Cần nói thêm là những sĩ quan Hải Quân mà tôi đã từng gặp trên tàu này hầu hết phần lớn đều rất đẹp trai và thường có bảng thành tích rất rực rỡ ở trường đại học. Ở trên tàu 490 với đoàn công tác, nguyên tắc ai nói gì biết nấy, việc của ai người nấy làm được thực hiện khá là mềm dẻo và khéo léo. Dường như ai cũng biết một điều gì đó mà không nói rõ ra, nhất là những giới hạn thông tin, chỉ có mấy chị em cánh phóng viên nữ chúng tôi là không biết gì.
Sau cả tiếng vật lộn với sóng gió, con tàu đã thả được neo và tạm đứng kiểu chòng chành, chứ không lật bật nghiêng ngả dữ dội như hồi đêm nữa. Bây giờ, sóng vẫn ộp oạp đập vào cửa sổ, nhưng tôi hy vọng sẽ lên được mặt bong, ngắm toàn cảnh vùng biển đặc biệt này. Tôi đã chờ đợi điều đó lâu lắm rồi, tôi muốn tận mắt nhìn thấy Gạc Ma.
Đến 9h30, cả vùng biển mù mịt chìm trong mưa, gió và sóng dữ dội hơn, ở trong phòng nghe rõ tiếng mưa quất ràn rạt vào thân tàu, nhìn qua cửa số trắng xóa một màu. Nhưng mưa ỏ Trường Sa thường không kéo dài, chắc sẽ tạnh ngay thôi. Chính trị viên đoàn Công tác ghé phòng thông báo rằng đến 13h sẽ lên đảo Len Đao. Vì dự đoán sóng rất dữ cho nên chỉ có cán bộ đoàn công tác và số ít phóng viên được đi cùng, phòng này được cử 50%.
Phòng 229 chúng tôi gồm 6 chị em, cả ngày hôm qua tôi không ăn nổi miếng gì vào bụng, nên bị loại đầu bảng khỏi danh sách lên đảo. Chúng tôi cử 3 người có sức khỏe tương đối đi lên Len Đao (nơi rất gần đảo Gạc Ma), đó là Thu Hải (truyền hình Hưng Yên) Thanh Vĩnh và Hồng Chung (báo Vĩnh Phúc). Cả phòng đều sốt sắng chuẩn bị cho ba người lên đảo, nhắc nhở và tính toán để mang đồ tác nghiệp như nào sao cho gọn nhẹ nhất, ba lô, áo mưa, giày mũ, máy ảnh, máy ghi âm, dây sạc máy ảnh, điện thoại. Tất cả đã sẵn sàng, cứ một lát lại bật điện thoại lên để xem đồng hồ, cho dù đến giờ thì loa của tàu cũng sẽ báo thức.
Chúng tôi đều có cảm giác chuyến lên đảo hôm nay thật là đặc biệt. Đến12h30, Trưởng đoàn công tác xuất hiện ở cửa phòng thông báo, hôm nay sóng dữ hơn mọi hôm, cấm các phóng viên lên bong tàu, đoàn công tác vẫn lên đảo, trong các đồng chí đã có danh sách lên đảo chiều nay, nếu đồng chí nào không muốn lên đảo thì cứ ở lại. Chúng tôi nhìn vào ánh mắt đầy lo lắng, giọng nói chùng xuống của Thượng tá Phạm Văn Thọ, cảm nhận anh mang nỗi lo lắng lớn hơn cả cơn áp thấp đang hoành hành trên biển. Ba bạn phóng viên vẫn quyết định lên đảo như theo kế hoạch. Tự dưng tôi có niềm tin sẽ lên được đảo vào ngày mai, vì đã có vong linh các anh nâng đỡ chúng tôi từ dưới lòng biển sâu.
Trong khi mọi người lên đảo Len Đao, tôi đã lên đài Chỉ huy, mượn chiếc ống nhòm có độ phóng đại lớn, tôi đã nhìn theo con xuồng vượt qua những con sóng lừng lững để lên đảo. Tôi dõi ống nhòm về phía Gạc Ma, nhìn rõ mồn một nhà cửa, đường đi trên đảo. Tôi nghĩ, tôi mà nhìn thấy rõ Gạc Ma như thế này, thì tất nhiên kẻ thù cũng nhìn thấy chúng tôi rất rõ. Đồng chí Chỉ huy trưởng tàu 490 chỉ cho tôi xem 5 cụm tàu màu nâu đỏ, mỗi cụm gồm 3 chiếc tàu ghép lại, được bố trí theo hình vòng cung hướng về phía con tàu 490 màu trắng của chúng tôi. Ban đêm, những con tàu đấy soi đèn pha sáng rực về phía tàu chúng tôi, nghe nói là soi đèn để câu cá mực, nhưng chúng tôi biết thừa không phải mục đích câu cá mực, và tất nhiên tàu 490 chúng tôi vẫn đứng ở đây một cách vững vàng. Chúng tôi đứng ở đây để làm lễ tưởng niệm liệt sĩ Gạc Ma. Vì sóng gió dữ dội quá, chúng tôi đã lại mất thêm một ngày đêm nữa, thôi thì đứng đây để ngắm nhìn tàu câu cá mực. Thưọng tá Phạm Văn Thọ nói, sóng gió dữ dội thế này, không làm được lễ tưởng niệm, vì tàu chòng chành sẽ hất đổ mọi thứ đồ lễ, sẽ không dựng được cột cờ, mọi người cũng sẽ không đứng vững được, cầu trời xin các anh phù hộ ngày mai trời sẽ đẹp, không còn mưa gió và sóng dữ.
Trên bản đồ, trên bản đồ, Ba hòn đảo Gạc Ma – Cô Lin - Len Đao này nhìn vào nhau theo hình tam giác. Bây giờ, tôi đang đứng ở góc của tam giác để nhìn đau đáu sang Gạc Ma. Chúng tôi sẽ ở đây, đợi cho sóng gió dịu xuống để làm lễ tưởng niệm Liệt Sĩ Gạc Ma. Không ai bảo ai, tất cả chúng tôi đều cầu nguyện cho sóng và gió dịu xuống, để chúng tôi có thể gửi nén nhang trầm tới vong linh các anh dưới đáy biển lạnh. Biển nơi này muôn đời dâng trào con sóng dữ dội nhắc nỗi đau Gạc Ma.
Đến bữa cơm tối, Trưởng đoàn công tác thông báo, nếu thời tiết ủng hộ, thì 8h sáng mai lễ tưởng niệm sẽ được tiến hành. Chúng tôi bắt đầu háo hức thực sự, mở va li tìm áo dài là lượt cho phẳng phiu, trang trọng. Nhất thiết chúng tôi sẽ mặc áo dài, những tấm áo dài đỏ có in hình ngôi sao vàng năm cánh, chúng tôi đã cẩn thận chuẩn bị cho chuyến hải trình này. Chúng tôi mong là các vong linh liệt sĩ sẽ nhìn thấy chúng tôi trong hình bóng lá cờ Tổ Quốc mà các anh đã thấm máu mình vào đó. Chúng tôi biết, các anh đã hóa thân vào sóng nước và chờ đợi chúng tôi đến nơi này, đã hơn ba mươi năm trôi qua.
Đúng 8h sáng ngày 1/1/2023, chúng tôi tập trung lên bong tầng 5, nơi sàn chỉ huy để tập trung làm lễ tưởng niệm Liệt sĩ. Tất cả chị em nữ đều mặc áo dài. Tất cả các bạn phóng viên nam đều mặc bộ đồ đẹp và nghiêm trang nhất. Tất cả các sĩ quan chỉ huy đều diện quân phục đại lễ. Tất cả các hạ sĩ quan và lính hải quân đều mặc lễ phục. Tất cả chúng tôi xếp hàng dọc hàng ngang trang nghiêm thẳng tắp theo đúng điều lệnh quân đội. Hàng trăm con hạc giấy trắng muốt xinh xắn đã được để sẵn. Hàng trăm cành hoa cúc tươi rói, vàng thắm màu nắng được bày sẵn trên bàn. Ban thờ chính được bày biện đủ lễ vật, gà, xôi, hoa quả, trầu cau, vàng hương. Khi bó nhang trầm thơm ngát được thắp lên bắt đầu tỏa khói. Mắt tôi đã mờ đi vi nước mắt chực trào ra khỏi mi, tôi nghĩ ai cũng thế, đâu chỉ riêng tôi?
Gió biển vẫn lồng lộng thổi, nhiệt độ hạ xuống đột ngột lạnh buốt, những đám mây nặng chình chịch màu xám chì sà xuống thấp lướt vù vù trên đỉnh đầu, như thế trời sắp sập và hạt mưa đầu tiên rơi xuống. Chúng tôi cố gắng bấm chân khỏi ngã vì con tàu bắt đầu chòng chành, đảo lộn. Tôi tự nhủ, cố gắng đứng để không bị ngã. Nghe nói năm nào khi bắt đầu làm lễ tưởng niệm cũng thế, gió thổi vù vù mạnh hơn, sẽ có cả mưa nữa, nhưng cơn mưa sẽ thoáng qua rất nhanh như thể các anh “ rất vui và rủ nhau về”, rồi sau đó trời tạnh ráo và sẽ nắng. Tôi nhìn ra mặt biển xa màu mực đen thẫm, thấy các con sóng đổ dồn dập về phía tàu chúng tôi, các con sóng dường như đi gần nhau hơn. Các con sóng líu ríu như bước chân hớn hở và thốt nhiên tôi tin các anh “đang về” thật. Bởi vì chúng tôi đang đứng ở đây đợi các anh trở về.
Đại tá Nguyễn Văn Trình, chính trị viên đảo Sinh Tồn thay mặt đoàn công tác đọc diễn văn ôn lại trận chiến đấu Gạc Ma muôn đời đi vào lịch sử, đó là ngày 14 tháng 3 năm 1988. Loạt đạn của kẻ thù găm thẳng vào những trái tim trẻ trai mà trong tay chỉ có cuốc xẻng xà beng. Đó là các chiến sĩ công binh đang xây dựng đảo Gạc Ma. Đó là thiếu úy Trần Văn Phương, với lá cờ Tổ Quốc quấn quanh thân mình, quyết hy sinh “ không được lùi bước, phải lấy máu mình tô thắm lá cờ Tổ Quốc và truyền thống vinh quanh của quân chủng”. Đó là Trung tá Trần Đức Thông, Phó lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 146 kiên quyết chỉ huy đến phút cuối cùng hy sinh. Đó là thiếu tá Vũ Huy Lễ đã mưu trí chỉ huy tàu HQ 505 lao thẳng lên đảo Cô Lin, biến con tàu thành cột mốc chủ quyền, vì thế chúng ta vẫn giữ được và có đảo Cô Lin ngày càng được mở rộng đẹp đẽ bề thế của ngày hôm nay. Đó là 64 gương mặt trẻ trai đã làm cho kẻ thù đã phải run sợ chùn bước trước sự kiên cường của các anh. Giọng của trung Tá Nguyễn Văn Trình lạc đi vì xúc động: “ cuộc chiến đấu rạng sáng 14 tháng 3 năm 1988 ở Gạc Ma đã đi vào lịch sử dân tộc như một dấu ấn không bao giờ phai mờ trong tâm khảm mỗi người dân đất Việt. Những người lính đấy nhiệt huyết và sức trẻ đã mãi mãi năm lại lòng biển sâu. Ý chí quật cường của các anh đã trở thành tượng đài bất tử về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tiếp nối truyền thống đấu tranh giữ nước bất khuất của dân tộc Việt Nam”
Mắt tôi bắt đầu mờ đi trong khói nhang trầm thơm ngát, tôi để cho giọt nước mắt rơi xuống lòng bàn tay. Có tiếng nấc khe khẽ ngay sau lưng tôi. Những khuôn mặt lính biển đầy phong trần nắng gió khẽ nhíu lại, nhưng ánh mắt cương nghị nhìn lên lá cờ Tổ Quốc đang tung bay phần phật trên cột cờ như một niềm tự hào kiêu hãnh. Tiếng nhạc Hồn Tử Sĩ bi tráng trầm hùng cất lên. Lần lượt, từng người chúng tôi lên làm lễ dâng hương trong niềm xúc động nghẹn ngào.
Khoảng khắc vòng hoa mang dòng chữ “ Đời đời nhớ ơn các anh hùng liệt sĩ” được nhẹ nhàng thả xuống mặt biển, ngọn sóng chợt duềnh lên cao rồi lập tức ngưng lặng. Dường như ngay lập tức, sóng chợt dịu đi, gió nhẹ nhàng hơn, nắng bỗng bừng lên chói chang, mây đen cuộn xô vào một góc để lộ ra bầu trời xanh thắm. Biền dần trở nên hiền hòa như chưa từng có bão tố ít phút trước đó.
Sau đó, mâm lễ vật được thả xuống biển. Những đóa cúc vàng thắm dập dềnh theo sóng. Những cánh hạc trắng muốt cũng bồng bềnh trên sóng. Những đôi mắt đẫm lệ dõi theo cánh hoa và hạc trắng trôi thong dong bên nhau đi dần về phía Cô Lin và vòng lên phía Gạc Ma thân yêu, nơi đang bị Trung Quốc chiếm giữ trái phép.
Tôi cúi nhìn xuống mặt biển, giờ đây đã chuyển sang màu xanh thẫm. Dưới lòng biển này là nơi những người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống, họ mãi mãi nằm lại nơi lòng biển lạnh, lấy máu xương của mình làm thành cột mốc chủ quyền bất tử, để khẳng định vùng biển vùng trời thiêng liêng của Tổ Quốc.

Trong chuyến hải trình Trường Sa, tôi đã gặp và trò chuyện với những người lính và sĩ quan chỉ huy, cho dù họ ở những cương vị và trách nhiệm khác nhau, nhưng tất cả đều nói câu giống nhau, đó là “chúng em không thể làm mất đi của Tố Quốc, cho dù chỉ là một tấc đất”. Lúc này, tôi nhớ lại lời nói ấy giống như một lời thề thiêng liêng của các thế hệ tuổi trẻ ở Trường Sa, khi nhìn dõi theo vòng hoa và mâm lễ vật đang trôi chợt ríu lại với nhau, như thể đã chờ đợi đi cùng nhau và cùng khuất dần, trôi dần về phía Gạc Ma. Tôi tự an ủi trong tâm linh rằng, có thể vong linh các anh đã về, đã hiển linh, sẽ phù hộ cho những con tàu luôn an toàn trên mọi chuyến hải trình.
“Những người nằm lại phía chân trời” là tên gọi nhóm tượng đài chiến sĩ Gạc Ma tại khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma, ở xã Cam Hải Đông, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa. Tôi cũng xin được gọi các anh, những liệt sĩ Gạc Ma là những mặt trời lặn xuống phía chân trời, những vầng mặt trời không bao giờ tắt.
Đã đến phút từ biệt. Tiếng còi tàu u trầm cất lên. Tiếng máy tàu xịch xịch cất lên. Tiếng roàn roạt, xoang xoảng của dây neo kéo về bong. Trên bong tàu, tất cả mọi người gần như yên lặng tuyệt đối nhìn ra mặt biển mênh mông, đầy ắp những con sóng ríu rít. Tôi nghĩ, sóng biển muôn đời thực hiện lễ tưởng niệm vĩnh hằng cho các anh. Tôi muốn lưu lại mãi mãi phút từ biệt cuối cùng từ con tàu 490 tới vong linh các anh dưới đáy biển sâu, mong cho biển sẽ trở nên ấm áp hơn. Có những khoảnh khắc phút giây mà ngôn ngữ và cảm xúc của chúng ta đều trở nên bất lực. Tôi hiểu, chỉ một phút nữa sau đây thôi, khi con tàu rời vùng biển Gạc Ma, không thể nói trước rằng tôi sẽ được trở lại nơi này. Những gì vừa diễn ra sẽ trở thành ký ức không phai mờ trong tâm khảm, đó là những dấu yêu đầy tràn tình cảm yêu thương, trân trọng thành kính, thiêng liêng và nhiều ý nghĩa nhất trong cuộc đời cầm bút của tôi. Xin từ biệt và đời đời biết ơn các anh, những người anh hùng đã cống hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho Tổ Quốc được độc lập và hòa bình: “máu các anh đã hòa cùng biển sâu, nhắc nhở thế hệ muôn đời sau nhớ về tinh thần quyết tử để bảo vệ chủ quyền của Tổ Quốc”, dòng cuối cùng của bài diễn văn tưởng niệm như còn vang mãi nơi đây, cùng sóng biển rì rầm vĩnh hằng một niềm tưởng nhớ.
17/2/2023
P.M.H
Người gửi / điện thoại

