Đỗ Hàn
CHƯƠNG IV - GIÔNG BÃO
Những cơn bão
Không phải từ trời đổ xuống
Mà từ đất dội lên
Từ những bàn chân trần đã quen rỉ máu
Từ những người cha không dám khóc
Khi con mình chết trên cánh đồng cắm cờ.
Cần Vương!
Tiếng gọi đã cũ
Nhưng vang mãi tận đầu thế kỷ
Đình Tổ, Tống Sơn, Phủ Lý...
Những ngọn đuốc bị gió thổi tắt
Những cánh tay giương lên rồi gãy gục
Lý Tự Trọng bước vào tuổi mười bảy
Bằng bước chân cuối cùng.
Khởi nghĩa Yên Thế
Đồi rừng gió táp
Lá súng treo như cờ xé màu đêm
Hoàng Hoa Thám
Không chết trong trận
Mà chết bởi lòng người tăm tối lật lên.
1917, Thái Nguyên,
Trời chưa kịp sáng
Đã đỏ máu binh lính dưới cờ
Dân chúng đứng bên sông
Nghe súng nổ
Như nghe tiếng con gọi mẹ tự dưới mồ.
Yên Bái - 1930
Nguyễn Thái Học bước lên đoạn đầu đài
Câu nói cuối cùng:
“Chết vì Tổ quốc, cái chết ấy là vinh quang”
Gươm chém xong
Mắt anh hùng còn mở.
Không phải ai cũng được chọn thời gian
để chết
Cũng không phải ai
Cũng được chọn nơi mình sống sót.
Chim hót
Cũng chẳng thể chọn cành.
Những cơn bão chỉ làm trời vẩn đục
Làm trăng sao không có chốn ẩn mình…
Trăng sống -
Trong bóng tối
Giữa những tiếng réo gọi máu
Trăng vẫn nói:
“Người giúp người, mới là cứu nước.
Còn người giết người -
chỉ đổi màu xiềng xích thôi.”
Lịch sử
Không phải lúc nào cũng do kẻ sống viết lại
Nhiều khi - là bởi kẻ chết
không thể phản kháng
Nên bị viết sai.
Trăng anh -
Không ngẩng lên
Giữa những giông gió đầu thế kỷ
Nó mờ đi - vì bị lãng quên
Không phải vì không sáng.
Nhưng chí anh đâu phải lời phản kháng
Đâu chỉ lời kêu gọi cứu quê hương:
“Một dân tộc không có tinh thần tự cường,
không có lý tưởng tự trị,
chẳng khác nào chiếc thuyền không lái,
giữa sóng cả mênh mông” [1]
Có những dòng sông
Chìm trong lau lách
Không vì đục
Mà vì không hợp với màu nước sục sôi.
Kể cả khi Đất nước giành độc lập
Mà trăng không được mời vào sử thi
Người ta kể chuyện súng, chuyện cờ
Ít ai kể về bát thuốc
Về bàn tay viết chữ
Về một vầng trăng âm thầm
Trong những năm không kháng chiến
Chỉ có đói nghèo và cô đơn.
Có cơn bão nào
Không cuốn cả những giấc mơ lặng lẽ?
Có bài hát nào
Chỉ kể chuyện trăng mà quên gió?
Anh đứng trong giông bão
Nhưng không hò hét
Chỉ viết thơ yêu nước
Chỉ dịch sách văn minh
Sách Trung Hoa, sách Phương Tây
Và sách nước mình.
Chữ long lanh như thể không có cuộc chiến
Dù trong tim -
Anh vẫn mặc áo giáp.
Đôi lúc lòng anh dâng bão táp
Đổi giọng ca đi, vẫn nốt trầm:
“Lòng thề sắt đá dầu không chuyển,
Mộng cách non sông chửa dễ tìm!
Ta hận từng phen quăng ngọn bút,
Thêu sầu xin chớ mượn đường kim…”[1]
Gươm ai rút giữa trời nghiêng,
Mà trong tôi cũng dậy lên dặm ngờ...
Bạn tôi - như gió như mơ,
Lời xô sóng vỗ, lòng tơ se mình.
Yêu đất nước đến lặng thinh,
Nhưng tôi run sợ máu lành rơi oan...
Một bên là tiếng trống ran
Tôi cầm ánh sáng giữa làn mây đen.
Trăng treo sau lũy tre đêm
Làng quê như đã ngủ quên lâu rồi...
Trăng treo trên những sườn đồi
Núi đồi chen đứng chen ngồi quên trăng
Anh gọi chị Hằng
Anh kêu chú Cuội
Anh buồn trăng tròn
Anh lo trăng khuyết
Không ai biết
Mà cũng chẳng ai cần biết.
Bão lớn - cách mạng tháng Tám 1945
Anh vẫn không được gọi tên
Không vì sai
Chỉ vì khác.
Vì khi người ta hô:
“Giết hết tụi kia đi!”
Anh lại nói:
“Cứu được người là cứu được nước.”
Và thế là trăng lạc
Giữa sử xanh.
Giữa mù mịt khói lửa chiến tranh
Anh vẫn nhủ lòng tự hiểu
Những người thật sự yếu
Không phải người thất thế
Mà là người quên mất ánh sáng
từng chiếu lên mình
Dù chỉ một lần mong manh!
Trăng đi giữa trời xanh ngằn ngặt
Lo bão giông cuồn cuộn giật lưng trời
Đ.H
[1] Trích tựa Ly Tao của Nhượng Tống (1943) và các bài thơ khác của ông viết từ 1931-1948
(Còn nữa)