THƯ GIÃN
Điện thoại: 0913269931 - 0964131807 - Email: vanphutho25@gmail.com
banem.tinh
Chào mừng bạn đã đến trang Điện tử "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" - Diễn đàn Văn học - Nghệ thuật của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ!

TRĂNG QUẦNG

Đỗ Hàn
 
TRĂNG QUẦNG
 
CHƯƠNG II: TRĂNG KHUẤT
 
Trăng chưa đầy tuổi tròn đôi mươi
Anh đã rời quê, mang theo lửa
Và một niềm tin - không cần gươm giáo
Chỉ cần người người nối tay nhau Hỗ trợ/ không giẫm lên nhau mà tiến.
Năm ấy
Gió Hà Thành còn thở tiếng Tây
Những cột đèn mỏi mệt soi đường xưa cũ
Anh và hai người bạn thân từ thuở nhỏ
Phạm Tuấn Tài, Phạm Tuấn Lâm
Ngồi bên nhau, ánh mắt nói thầm
Lập “Nam Đồng Thư Xã”
Gom tinh hoa vào ngòi bút
Gọi thanh niên đứng dậy bằng tư tưởng Không chỉ bằng súng đạn và gươm đao.
Năm Đinh Mão (1927)
Thư Xã thành đảng
Việt Nam Quốc Dân
Sấm vang giữa đêm đông - Sóng rền nơi biển cả.
Anh!
Được cử làm Người chép lý tưởng thành lời
Ký máu tim vào từng tờ truyền đơn Mỗi dòng chữ - một nén hương dâng vận nước.
Những Đoàn thanh niên Ký Con Đoàn thanh sinh Phó Đức Chính… Hừng hực bên anh.
Cờ đỏ sao trắng trên nền trái đất xanh
Phất lồng lộng những tâm hồn nắng lửa.
Nhưng…
Mây kéo qua Ngọc thỏ
Không làm mặt trăng mờ
Mà làm vành trăng xước!
Mây không phải từ phía quân thù Mà từ ngay trong hàng ngũ những người đang cùng bước…
Các lãnh tụ
Người chọn con đường máu
Người chọn
Vũ trang cùng đối ngoại Anh - chọn con đường nhân ái
Họ nói:
“Không máu, không thành gì cả.”
Với anh:
“Không máu, mới thành người.” Trên bàn tay chảy máu, Người siết chặt đường gươm. Dưới trăng mờ lặng lẽ, Người cầm bút, trầm ngâm.
Một bên là tiếng súng, Một bên là lời thơ. Một bên như giông bão, Một bên tựa sương mờ.
Người nói: “Phải vùng dậy!”
Người đáp: “Hãy khai tâm.” Người đập tan xiềng xích, Người gỡ từng mối tằm.
Người hô vang trận tuyến, Người ngồi viết nhân quyền. Người tin vào máu lửa,
Người tin vào lòng dân.
“Không thể đợi thêm nữa!”
“Không thể bỏ máu oan!”
“Phải liều thân cứu nước!”
“Phải gìn tấc lòng vàng...”
Thái Học nhìn sao lửa, Nhượng Tống ngước trăng xanh.
Một bên là chí sắt, Một bên là tâm lành.
Người nằm trong ánh chớp, Người nằm giữa trang thơ. Hai linh hồn yêu nước,
Mà vỗ ở hai bờ…
Tư tưởng “Hỗ Trợ” bị coi như mộng du Như cánh chim bay ngược chiều gió
Không ai nghetrangquangdohan
Không ai muốn nghe
Giữa thời đại mà súng vang trời mới là tiếng nói.
Có đêm, anh ngồi một mình
Giữa phố cổ
Nghe xa xa tiếng rao khuya
Trăng vẫn sáng nhưng mờ
Bởi khói thuốc
Bởi bóng ai đi qua
Mà chẳng ai đứng lại Nghe trăng nói gì.
Năm  Kỷ Tỵ (1929)
Anh lên đường vào Huế
Tìm cụ Phan Bội Châu
Làm sứ giả cho cơn khởi nghĩa Đang dậy chất men đầu.
Anh hồn nhiên mang niềm tin sáng chói Nhưng kẻ thù lẩn khuất tựa bóng đêm. Trăng Hà Nội năm ấy Tháng nào cũng như đau.
Viết chính luận, dựng câu kháng Pháp
Gieo tâm tư vào mực và thơ Giặc lùng, bút máu không ngờ
Một thân áo vải bị lùa vào đêm.
Bóng thép khóa mộng rừng, chí biển
Gió nhà lao thốc thổi niềm riêng Trăng treo lẻ giữa oan khiên Ngẩng lên còn giữ một miền tự do.
Bản án:
5 năm qua Hỏa Lò Côn Đảo 5 năm quản thúc tại quê Trăng lặn. Khi gió chưa kịp gọi
Bão về!

   Bị kết án lưu đày ra Côn Đảo. Anh bị giam ở Chuồng Cọp rồi Hòn Cau, nơi ngột ngạt bởi không chỉ khói muối và gió biển, mà còn bởi khát vọng chưa tan của hàng trăm tù nhân chính trị từ khắp các đảng phái yêu nước. Sau Khởi nghĩa Yên Bái năm 1930, thêm nhiều đồng chí của anh từ Quốc Dân Đảng cũng bị đày ra đây.
Giữa muôn vàn khuynh hướng, cãi vã âm thầm, hay thậm chí đối lập trong phương pháp cứu nước - Nhượng Tống vẫn lặng lẽ giữ vững lòng tin vào chủ nghĩa Tam Dân. Đặc biệt, tư tưởng bất bạo động, tinh thần hỗ trợ lẫn nhau thay vì loại trừ, là điều anh kiên trì ôm giữ giữa trùng khơi khốc liệt.
Ngục tối không che lòng sáng suốt, Côn Lôn giam chí vút trời xanh.
Người bàn chủ nghĩa theo Tây học,
Kẻ viện Nho phong, gượng gập ghềnh.
Người bảo bạo cường là cứu nước?
Người rằng dân chủ mới bền danh.
Chém giặc, hy sinh - đường tất yếu? Lại có kẻ cười: “Sẽ chết nhanh!”
Kẻ đòi lập hội là ái quốc
Người muốn chờ dân giác ngộ thành.
Hòa hay đánh - muôn ngàn câu hỏi,
Đáp vẫn còn phân bởi nghĩa tình… Đêm trên đảo dài như thế kỷ. Những song sắt thỉnh thoảng để lọt vào một vầng trăng mỏng. Có đêm trăng vằng vặc - nhưng lạ thay -ánh sáng lại nhòe nhoẹt như sắp tan trong sương. Có lẽ bởi lòng người quá đỗi mịt mù. Anh nhớ trăng quê - trăng trên mái đình làng, trăng lặng lẽ rọi qua trang sách dịch Tôn Dật Tiên hay ánh trăng từng soi rõ gương mặt bạn tù vẫn chau mày nghĩ về đường cứu nước.
Giữa đảo đá mênh mông, anh từng nhiều lần thao thức, ngước nhìn vầng trăng quầng mờ nơi góc biển, tự hỏi: “Nước phải cứu bằng gì đây? Bằng gươm? Bằng súng? Hay bằng ánh sáng của lòng tin và trí tuệ?”
Vầng trăng ấy - dẫu mờ, dẫu quầng - vẫn là dấu hiệu rằng ánh sáng chưa tắt hẳn. Chính khoảnh khắc tăm tối nhất của lưu đày, Nhượng Tống vẫn nuôi trong tim một cuộc cách mạng nhẹ như ánh trăng, mà bền bỉ như ngọn triều không mỏi.
Bạn bè anh - những người cầm súng
Ngã xuống năm 1930

Cuộc khởi nghĩa Yên Bái trớ máu
Anh không có mặt trong những ngày máu nhỏ.
Trăng khuất
Nhưng vẫn thở
Chỉ là không ai ngẩng đầu lên nữa.
Trăng cũng đổ như máu đổ sa trường
Ánh trăng cũng rụng xuống như sương
Như lưỡi máy chém rơi xuống đầu đồng chí… Trăng nhòa đi trong muôn màu suy nghĩ Trăng khóc cho người tứa máu các vì sao.
“Nhục mấy trùng cao, ách mấy trùng.
Thương đời không lẽ đứng mà trông. Quyết quăng nghiên bút thay gươm súng, Đâu chịu râu mày thẹn núi sông.
Người dẫu chết đi, lòng vẫn sống, Việc dù hỏng nữa, tội là công.
Nhớ anh nhớ lúc khi lâm biệt;
Cười khóc canh khuya chén rượu nồng…”[1]
Trăng quầng thao thức trải núi sông
Dù rằng giông bão hắt văng kiếp người
Qua Hà Nội trăng bơi trên khói súng
Kìa Chí Linh, Cổ Vịt, giặc xiết anh hùng
Gươm khua rạch sáng Hải Phòng Bắc Ninh, Phú Thọ ròng ròng máu phơi Hỡi ơi!
Nguyễn Khắc Nhu đập đầu trong ngục thất Đặng Văn Lương, Nguyễn Thanh Thuyết đã thân rơi
Nỗi quyết chiến ngút trời đất Việt
Khói căm hờn mờ mịt chân mây…
Súng bom quyết liệt là đây
Đau thương cũng đã lấp đầy đau thương.
Trăng nức nở đêm trường Canh Ngọ,
Pháp trường Yên Bái ầng ậc máu đỏ tươi.
Nguyễn Thái Học – tuổi đời ba mươi,
Nắm chặt tay, vung ngang trời hô
“Việt Nam vạn tuế!”
Phó Đức Chính - vững như sắt đá,
Miệng mỉm cười vuốt máy chém oan khiên
Nguyễn Khắc Nhu, Bùi Tư Toàn,
Nguyễn An, Nguyễn Như Liêm,
Mười ba anh hùng ngẩng cao đầu, Máu thấm đất Nam, hồn ngầu trời Bắc.
Cách mạng đường dài, bước đi khốc liệt
Mười ba đầu rơi nơi pháp trường,
Hơn trăm người kiếp xiềng gông đày ải: Kẻ ra Côn Đảo gió Lào cát bỏng,
Người sang Guyane rừng độc thú hoang,
Kẻ bị đưa tận đảo Madagascar,
Nouvelle-Calédonie…
Trôi dạt bốn bể, biệt mù muôn dặm,
Thân xác rồi mục nát nơi xứ lạ quê người,
Những tấm lòng son vẫn hướng về Tổ quốc
Hỡi các anh!
Sống không chịu nhục, chết chẳng sờn gan,
Thân mất nhưng chí còn, máu chảy cho màu
cờ thêm đỏ
Dân tộc khắc tên, núi sông gìn giữ,
Tiếng anh hùng rền vọng khắp trời Nam.
Ai ngẩng lên, đâu có thấy trăng ngân
Chỉ xơ xác một quầng trăng ly biệt
Ánh sáng ấy là hồn anh linh quấn quýt, Thắp lửa cho đời, soi bước ngày sau.
Ánh quầng ấy không tỏa sáng trên đầu Dọi pháp trường, nghẹn nấc màu xót xa.
Có những ánh sáng không dành để chói lòa Mà để le lói trong tim những con đường tuyệt vọng.
.................  

[1] Bài Khóc Nguyễn Thái Học của Nhượng Tống (1933)

 
Phản hồi

Người gửi / điện thoại

Nội dung

 
Quảng cáo
thietkewebuytin01azsolutionsweb24banner12
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 2
Trong ngày: 487
Trong tuần: 1076
Lượt truy cập: 182298
VĂN NGHỆ NGHĨA LĨNH
- Chủ nhiệm: Nhà thơ BÙI VIỆT PHƯƠNG - 0932 209 388
- Ban Biên tập: (Email: vanphutho25@gmail.com)
- Phó trưởng Ban: Nhà văn ĐỖ NGUYÊN THƯƠNG - 0912 383 207
- Nhà văn, nhà báo: NGUYỄN XUÂN HÙNG - 0912 184 021  
- Nhà thơ VŨ THỊ THANH THỦY - 0983 445 941
 
BẢN QUYỀN THUỘC CHI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM TỈNH PHÚ THỌ
- Chịu trách nhiệm Xuất bản: Nhà thơ NGUYỄN NGỌC TUNG - Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ.
- Chịu trách nhiệm nội dung: Nhà thơ BÙI VIỆT PHƯƠNG - Chủ nhiệm Website Văn nghệ Nghĩa Lĩnh.
- QĐ thành lập Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ của Hội Nhà văn Việt Nam số 132/QĐ-HNV Ngày 24/9/2025.
- QĐ lập Website "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ số 01/QĐ-CH ngày 11/10/2025.