THƯ GIÃN
Điện thoại: 0913269931 - 0964131807 - Email: vanphutho25@gmail.com
Chào mừng bạn đã đến trang Điện tử "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" - Diễn đàn Văn học - Nghệ thuật của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ!
TRĂNG QUẦNG
Đỗ Hàn
TRĂNG QUẦNG
(Trường ca)
LỜI ĐỀ TỪ
Bầu trời không bao giờ chỉ có một vầng trăng.
Trong mắt bão, trăng quầng vẫn trên cao nhưng bị che khuất,
Những vệt sáng phảng phất nỗi đau, cùng tự do trong khát vọng.
Trường ca này viết về những con người và thời đại,
Khi ngòi bút và súng đạn giao tranh trên một bầu trời lịch sử,
Mỗi vầng trăng quầng là một lời nhắc nhở: Nhân gian không bao giờ ngủ yên.
Trường ca Trăng Quầng là hành trình xuyên suốt qua những mảng sáng tối của lịch sử Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX, từ những bão táp của các phong trào cách mạng cho tới bi kịch và niềm tin không bao giờ tắt của người dân Việt. Trường ca dựng lại hình ảnh một thời đại đầy sóng gió và bi thương, nơi mà ánh sáng của trăng quầng vẫn bừng lên trong những ngày bão tố khốc liệt nhất. Trường ca không chỉ ghi lại những sự kiện, mà còn thấm đẫm linh hồn, nỗi đau, lòng kiên cường của con người, đồng thời mong giữ cho bạn đọc cảm nhận được sự thanh thoát, vẻ đẹp thiêng liêng trong những năm tháng oanh liệt, bi hùng của Nhượng Tống - một chí sỹ yêu nước, yếu nhân của Quốc Dân Đảng, danh sỹ tài hoa Bắc Hà.
Nhượng Tống, tên thật là Hoàng Phạm Trân, sinh năm 1906 tại làng Đô Hoàng, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định (cũ). Sinh trưởng trong một gia đình Nho học có truyền thống yêu nước, từ nhỏ ông đã được hun đúc tinh thần dân tộc và ý chí khai mở trí tuệ.
Năm 1927, Nhượng Tống cùng Nguyễn Thái Học và các đồng chí sáng lập Việt Nam Quốc dân Đảng - chính đảng dân tộc dân chủ đầu tiên tại Việt Nam theo xu hướng Cách mạng tư sản. Trong Đảng, ông giữ vai trò quan trọng về tư tưởng và lý luận, là cây bút sắc sảo phụ trách tờ Việt Nam hồn - cơ quan ngôn luận của tổ chức. Ông không trực tiếp cầm vũ khí, nhưng góp phần xây dựng nền tảng lý luận và truyền bá tư tưởng dân quyền, dân chủ, quốc gia độc lập.
Ông bị thực dân Pháp bắt giam trước khi cuộc khởi nghĩa Yên Bái nổ ra (năm 1930). Ông bị kết án lưu đày và quản thúc nhiều năm. Đây là giai đoạn đầy bi tráng nhưng cũng hun đúc thêm bản lĩnh của một nhà hoạt động chính trị, một nhà văn hóa, một nhà thơ với tinh thần yêu nước cháy bỏng, bất khuất trước bạo cường.
Những tác phẩm đồ sộ của ông tồn tại đã ngót trăm năm, nhưng người biết về ông không nhiều. Ông như vầng trăng quầng lặng lẽ ở cuối trời, thậm chí khuất lấp sau mây. Ít người biết, Nhượng Tống là một trong những cây bút tiên phong của nền văn học quốc ngữ đầu thế kỷ. Ông viết báo, làm thơ, sáng tác tiểu thuyết, đặc biệt dịch các sách văn học Trung Hoa như: Ly tao, Thuyết Đường, Tế Công, Phong thần, Tây sương ký, Sử ký Tư Mã Thiên…
Trung Hoa có sáu tài tử thư (Theo Kim Thánh Thán) thì Nhượng Tống đã dịch tới năm bộ. Đặc biệt, người Việt Nam được tiếp cận đầy đủ với tác phẩm triết học lỗi lạc Nam Hoa Kinh của văn hóa phương Đông qua bản dịch của Nhượng Tống. Các tác phẩm triết học, văn học qua ngòi bút chuyển ngữ sinh động, đầy cảm xúc của ông đã góp phần nâng cao dân trí và tinh thần tự tôn dân tộc. Ông có công đưa văn học cổ điển Trung Hoa gần gũi hơn với đại chúng Việt Nam. Đồng thời, ông còn dịch và giới thiệu tư tưởng của các triết gia nước ngoài khác, góp phần khai phá tư duy chính trị - văn hóa hiện đại cho thanh niên thời bấy giờ. Ông đã tạo nên cây cầu tri thức giữa văn hóa Trung Hoa - Việt Nam, Việt Nam - thế giới; đồng thời góp phần nâng cao trình độ học thuật và ngôn ngữ quốc gia cho dân tộc.
Tư tưởng sáng tạo của Nhượng Tống là sự kết tinh giữa tinh thần dân tộc sâu sắc với khát vọng dân chủ hiện đại. Dù không phủ nhận bạo lực cách mạng, Nhượng Tống vẫn thiên về con đường tiến hóa hơn là phiêu lưu, chủ trương “thay máu dân tộc bằng tư tưởng, chứ không chỉ bằng máu đổ xuống”. Nhượng Tống để lại lý thuyết mà ông gọi là Cảo luận, thực chất là một triết thuyết. Đó là Thuyết về Hỗ Trợ. Theo đó, lịch sử tiến hóa của loài người chính là do Hỗ Trợ, chứ không phải từ Cạnh Tranh.
Về thơ, ông để lại dấu ấn với thơ ca trữ tình nhưng hàm chứa lý tưởng cao cả. Thơ ông vừa mềm mại, sâu lắng như ánh trăng, vừa kiêu hùng, rắn rỏi mang khí tiết kẻ sĩ Đông phương. Tiểu thuyết của ông cũng là một áng văn chương tiêu biểu trong thời kỳ mở đầu cho chữ quốc ngữ định hình và phát triển. Ông góp phần đặt nền cho một dòng văn học yêu nước, nối tiếp tinh thần Đông Kinh Nghĩa Thục và gieo mầm cho văn học cách mạng. Ông là một đại biểu tiêu biểu của văn chương cách mạng giai đoạn tiền khởi nghĩa.
Về báo chí, Nhượng Tống là một ngòi bút sắc bén rực lửa của phong trào yêu nước. Ông từng tham gia các tờ báo cách mạng, viết nhiều bài luận thuyết, phê phán chế độ thực dân - phong kiến, đề cao dân quyền, dân sinh, dân chủ. Văn phong báo chí của ông hùng hồn, súc tích, giàu tính chiến đấu, dễ đi vào lòng người. Các bài báo của Nhượng Tống không chỉ là thông tin mà còn là công cụ giác ngộ tư tưởng quần chúng, khơi gợi ý chí đứng lên giành độc lập. Vì những bài báo ấy mà ông bị thực dân Pháp theo dõi, truy lùng; cũng vì những trang văn ấy mà ông bị không ít các thế lực khác ngờ vực. Song, với tiết tháo của một nhà nho, ông tuyệt đối trung thành với con đường mình đã chọn.
Ông chết rất sớm, ở tuổi 43. Một cái chết còn nhiều tranh cãi. Nhưng ông là tiêu biểu của một trí thức lớn. Sống thanh sạch và chết hiên ngang.
Có thể nói, Nhượng Tống là một gương mặt văn hóa - chính trị toàn diện, vừa là nhà văn, nhà báo, dịch giả, vừa là nhà cách mạng. Ông đã góp phần đặt nền cho đời sống tinh thần và ý thức dân tộc của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX[1].
Viết về ông đã có trên 50 các bài báo, tiểu luận. Đặc biệt bạn đọc sẽ tâm đắc với 3 tác phẩm tầm cỡ đã có những luận giải sâu sắc về Nhượng Tống.
Nếu với Tiến sỹ Trần Trọng Dương (Tác phẩm nghiên cứu, năm 2015) nhận định, đóng góp nổi bật và quan trọng nhất của Nhượng Tống là lĩnh vực dịch thuật, bởi ông không chỉ là dịch giả mà còn là “nhà kiến tạo văn hóa”, vì tiếng Việt của Nhượng Tống là một thứ tiếng Việt tinh hoa thì sang nhà nghiên cứu Viên Linh (Tác phẩm nghiên cứu, năm 2018) ngoài đánh giá cao các tác phẩm dịch thuật của Nhượng Tống, tác giả
lại đặc biệt nhận định vai trò chính trị, văn hóa, và bi kịch cái chết của ông.
Chỉ đến nhà văn, nhà báo, đại tá Yên Ba với tác phẩm Nhượng Tống: Bi Kịch Con Người Giữa Những Xung Đột Của Thế Kỷ XX (2021) - một khảo luận toàn diện, khôi phục chân dung lịch sử lẫn văn hóa của Nhượng Tống, đã đưa ông trở lại từ “lớp bụi thời gian”. Nhà văn khẳng định Nhượng Tống là nhân vật lịch sử đóng góp lớn cả trên văn chương, cách mạng và báo chí, song chưa được công nhận xứng đáng qua nhiều năm.
Theo dòng chảy ấy, Trường ca Trăng Quầng là nơi tác giả muốn tôn vinh những đóng góp to lớn của Nhượng Tống trên lĩnh vực lý luận và trên văn đàn Việt Nam. Lý thuyết về Hỗ Trợ và những áng văn chương sáng tạo trong sáng tác và dịch thuật của Nhượng Tống với trái tim đang đập cùng nhịp đập hôm nay.
Qua Trăng Quầng, tác giả mong được dâng lên nhà chí sỹ yêu nước, danh sỹ tài hoa Nhượng Tống, một nén tâm nhang, nhân 120 năm sinh của ông (1906- 2026).
Trời không bao giờ hoàn hảo, trăng không bao giờ tròn đầy,
Nhưng trong vầng trăng quầng là những câu chuyện chưa kể,
Câu chuyện về những người con đất Việt,
Giữa những ngày bão tố, họ vẫn vững vàng đi qua.
Và để lại những di sản
không thể nào lãng quên.
TIỂU SỬ TÓM TẮT NHƯỢNG TỐNG
(Lược thuật theo Wikipedia)
Tên thật: Hoàng Phạm Trân (hoặc Hoàng Trọng Phu Trân, có tài liệu ghi khác nhau)
Bút danh: Nhượng Tống
Năm sinh: 1906 , năm mất 1949 Quê quán: Làng Đô Hoàng, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định (cũ).
Cuộc đời và sự nghiệp
Tuổi trẻ & tư tưởng:
Nhượng Tống sinh trong một gia đình nho học. Ông sớm tiếp xúc với chữ Hán, chữ Pháp, tự học chữ quốc ngữ với tinh thần duy tân, khai sáng. Khi còn đi học, ông đã quan tâm tới vận mệnh dân tộc và chịu ảnh hưởng của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục, các sách vở cải cách ở Trung Quốc.
Hoạt động trong Việt Nam Quốc Dân Đảng:
Những năm 1926–1927, Nhượng Tống cùng Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính… tham gia sáng lập Việt Nam Quốc Dân Đảng (VNQDĐ). Ông là một trong những người phụ trách báo chí, tuyên truyền và lý luận của Đảng, đồng thời giữ vai trò cố vấn chiến lược.
Khởi nghĩa Yên Bái (1930):
Sau thất bại của cuộc khởi nghĩa, nhiều đồng chí lãnh đạo bị xử tử, trong đó có Nguyễn Thái Học. Nhượng Tống không trực tiếp tham gia vì bị bắt trước đó. Ông bị đày 5 năm ở Côn Đảo và sau đó bị quản thúc nhiều năm ở quê.
Thời kỳ 1930-1945:
Nhượng Tống tập trung viết báo, dịch thuật, nghiên cứu lịch sử để giữ ngọn lửa cách mạng trong tư tưởng và văn hóa. Ông trở thành nhân vật quan trọng trong việc duy trì tư tưởng Việt Nam Quốc dân Đảng, dù tổ chức đã tan rã. Các bài viết của ông thường hướng đến khai mở dân trí, nêu gương nghĩa sĩ chống ngoại xâm, đồng thời nhấn mạnh tinh thần tự lực và nhân văn.
Giai đoạn Cách mạng Tháng Tám (1945):
Khi Nhật đầu hàng Đồng minh, phong trào chính trị ở Việt Nam sôi động, Việt Nam Quốc dân Đảng tái xuất. Nhượng Tống tiếp tục hoạt động trong mặt trận quốc gia,
ông hoạt động trong vai trò đảng viên Quốc Dân đảng, tham gia chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, từng giữ chức Tổng thư ký Bộ Nội vụ (do Nguyễn Hải Thần phụ trách). Nhưng lúc này mâu thuẫn giữa Việt Nam Quốc dân Đảng với các phong trào cách mạng khác ngày càng gay gắt.
Những năm cuối đời:
Sau 1945, chiến sự Việt - Pháp nổ ra, Việt Nam Quốc dân Đảng dần bị loại khỏi chính trường. Nhượng Tống sống trong cảnh bấp bênh, nhiều lần bị truy bức. Ông đã quay lại làm thuốc chữa bệnh, nghề gia truyền của ông cha. Đến năm 1949, trong bối cảnh lịch sử phức tạp, ông bị ám sát tại Hà Nội (có nguồn cho là bị thủ tiêu). Cái chết của ông để lại nhiều nghi vấn và nỗi tiếc thương trong giới trí thức cùng đồng chí cũ.
Đặc điểm cuộc đời
Nhượng Tống là nhà cách mạng - nhà báo - dịch giả - nhà thơ.
Dấu ấn nổi bật nhất của ông: Trí tuệ, bút lực và tư tưởng khai sáng, hơn là vai trò chỉ huy vũ trang.
Ông được xem là linh hồn lý luận và văn hóa của Việt Nam Quốc dân Đảng, tương ứng với Nguyễn Thái Học là linh hồn hành động của Đảng.
Phản hồi
Người gửi / điện thoại
Quảng cáo
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 9
Trong ngày: 35
Trong tuần: 1547
Lượt truy cập: 55767
VĂN NGHỆ NGHĨA LĨNH
- Chủ nhiệm: Nhà văn CẦM SƠN - 0913 269 931
- Ban Biên tập: Nhà thơ BÙI VIỆT PHƯƠNG - 0932 209 388
- Nhà thơ VŨ THỊ THANH THỦY - 0983 445 941
- Email: vanphutho25@gmail.com
BẢN QUYỀN THUỘC CHI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM TỈNH PHÚ THỌ
- Chịu trách nhiệm Xuất bản: Nhà thơ LÊ VA - Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ.
- Chịu trách nhiệm nội dung: Nhà văn CẦM SƠN - Chủ nhiệm Website Văn nghệ Nghĩa Lĩnh.
- Quyết định thành lập Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ của Hội Nhà văn Việt Nam số 132/QĐ-HNV Ngày 24 tháng 9 năm 2025.
- Quyết định tạo lập Website "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ số 01/QĐ-CH ngày 11 tháng 10 năm 2025.