THƯ GIÃN
Điện thoại: 0913269931 - 0964131807 - Email: vanphutho25@gmail.com
banem.tinh
Chào mừng bạn đã đến trang Điện tử "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" - Diễn đàn Văn học - Nghệ thuật của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ!

TRẮC (XIII - XXI)

Hà Phạm Phú
 
TRẮC
 
XIII-
Nhị cùng đi với Măng sang đất Lão, sau khi chào và chuyển thư của bà Thiện cho mụ Lựu, bèn đi xuống các sơn trại, tuyển chọn cung thủ. Trong số các nữ cung thủ mới chọn được, có một cô gái không phải người bản địa, da trắng như trứng gà bóc, tóc dài chấm khoeo, đen nhánh như mun. Thoạt nhìn cô gái, Nhị đã thấy thích, bèn gọi lại hỏi:
“Em tên là gì?”
Cô gái đáp:
“Em tên Chấm.”
“Quê hương bản quán?”
“Em nghe mụ Lựu nói, không phải ở Lão, mà lưu lạc lên đây.”
“Thế mẹ em?”
“Mẹ mất từ khi em mới lọt lòng.”
“Thế còn cha?”
“Em không biết.”
Nhị quay lại nói với mụ Lựu:
“Cô bé Chấm không biết bắn nỏ, nhưng hát hay, xin phép mụ cho đem về gửi vào gánh hát của Nhài.”
Thoạt đầu Chấm không nghe, viện cớ rằng, ở đất Lão quen rồi, chỉ đến khi mụ Lựu bảo, theo Nhị về Mê Linh, có dịp đi khắp nơi, có thể tìm thấy cha, có thể tìm được tung tích mẹ, Chấm mới đồng ý.
Chuyện này xẩy ra trước ngày Trắc sang đất Lão, kết nghĩa với mụ Lựu.
Như đã nói, ngay từ bé Trắc đã được cha kể cho nghe những chuyện lịch sử về Văn Lang đất nước của vua Hùng, về Thục An Dương Vương xây thành Loa, thành Ốc. Nghe cha kể một lần là Trắc đã nhớ thuộc lòng. Riêng chuyện An Dương Vương xây Ốc thành là khiến Trắc không sao thuộc được. Một câu hỏi cứ trở đi trở lại, nghe nói thành xây mất nhiều nhiều năm. Cứ xây lên, thì qua một đêm lại bị phá. Ai phá? Nghe nói ở chân núi Thất Diệu gần thành Ốc mới đây người ta đào được cơ man nào là hài cốt, không phải hài cốt của quan quân Triệu vương, đồn là hài cốt ma quỉ An Dương Vương giết khi xây thành Ốc? Huyền thoại ấy có đáng tin không? Nghĩ vậy, Trắc quyết định phải đi đất Khê, tận mắt xem cái thành Ốc ấy nó như thế nào. Nhưng Trắc không muốn đi công khai, vì vậy mới cho người xuống hương Hạ Đan rủ người cháu mụ đỡ là Măng cùng vài ba thanh niên ở thôn quê đi cùng.
Bọn Trắc nghe thấy gà gáy sáng thì lên đường, ngồi thuyền một ngày một đêm thì đến đất Khê.
Lần đầu tiên Trắc đi đò dọc. Con đò khá lớn, ngồi được cả chục người, đan bằng nan tre, bả sơn đen để chống thấm nước, kéo buồm nương gió mà đi. Người lái đò ngồi phía sau cầm lái, đầu đội nón lợp lá gồi, khuôn mặt nâu sạm vì sương gió. Đám chân sào cầm những con sào bằng hóp dài, đi dọc theo hai bên mạn thuyền, chống đẩy cho thuyền đi nhanh thêm. Đám chân sào vừa đẩy thuyền vừa hò:
Dô ta, ta đẩy
Đẩy thuyền thuyền nhanh
Thuyền nhanh ta đẩy
Về nhanh Ốc thành…
Bài hò của đám chân sào náo nức, thúc giục. Những ngôi làng được bao bọc bởi luỹ tre gai xanh ngắt cứ lần lượt hiện ra rồi lại lui xa. Những đàn trâu lặn ngụp trong nước, phô những tấm lưng đen loáng hoặc trắng ướt, trên bầu trời trong hút mắt là những cánh cò dẻo dai, vỗ một cách bền bỉ, tận tuỵ đưa đón thời gian một ngày. Trắc ngồi cùng Măng và đám thanh niên vỗ tay hát theo nhịp hò của bọn chân sào. Rồi vẫn theo nhịp điệu ấy, nhưng lời thì Trắc tự đặt. Cả bọn bèn hát theo. Hát rằng:
Cánh cò bay lả
Lả cánh cò bay
Đàn trâu gặm cỏ
Cỏ ăn cả bầy
Thuyền xuôi sông Cả
Thuyền chở người đầy
Sào vung làm gió
Đẩy thuyền như bay…
Lái đò ngồi sau, nghe đám Trắc hát, cười ha hả, bảo đám chân sào cùng hát theo. Trắc hỏi người lái đò:
“Ông lái ơi, những người chân sào này quê ở đâu ta?”
Lái đò đáp:
“Đều là người bãi Hạc cửa sông Cái cả đấy.”
Trắc ghi nhớ cái tên bãi Hạc cửa sông Cái, nghĩ bụng, sau này sẽ cần đến những thanh niên thạo việc sông nước này. Cô hỏi tiếp:
“Còn bao lâu thì chúng ta đến thành Ốc hả ông lái?”
“Cũng chẳng còn lâu đâu. Ta sắp rời sông Cái vào sông Vàng. Sông ấy bao bọc thành Ốc, ta lên bến nào cũng được.”- Ông lái thủng thẳng đáp.
Đêm xuống, con thuyền đi dưới trăng. Mặt sông tím sẫm, huyền ảo. Những đám đom đóm bay dọc hai bờ, đôi khi nhìn lên cứ ngỡ là những đám tinh vân. Trắc thấy lòng mình tràn ngập cảm xúc, chỉ muốn kêu thật to: Chao ơi, đất Lạc Việt, ta yêu người!
Trắc ngồi ngoài mũi thuyền mà ngắm cảnh vật đêm trăng đến mức sương xuống làm ướt đẫm tóc. Măng đến giục hai ba lần, Trắc mới vào khoang. Gió sông thổi phần phật làm cô thấm rét, người run lên. Măng giơ hai tay nói, lại đây Măng sưởi ấm cho. Trắc bước đến, ngã vào lòng Măng, cảm thấy vòng tay rắn chắc, bộ ngực căng phồng của một chàng trai mười bẩy tuổi như bốc lửa.
Tờ mờ sáng hôm sau, từ xa đã nhìn thấy từng mảng thành Ốc còn sót lại, nham nhở, trên đó người dân đã trồng lên các loài cây lấy gỗ. Ông lái đò trỏ cho Trắc thấy, nói:
“Đó, đó là thành Ốc. Ngọn núi mọc lên ở chếch tay trái là núi Thất Diệu, nhô cao như một đài quan sát, nghe nói xưa là nơi Thục Vương Tử vẫn đứng để chỉ huy quân lính đánh nhau với Triệu Vương. Lúc bấy giờ thành Ốc chắc phải nguy nga lắm, Uý Đà chiếm đất Khê bức An Dương Vương phải nhẩy xuống biển tự tử, trước khi rút về Phiên Ngung đã cho lính phá đi. Bây giờ thành Ốc là một phế tích.”
Con đò chầm chậm lướt trên sóng sông Vàng, lượn quanh toà thành Ốc. Ông lái đò nói, cứ theo sông mà đi, sẽ đi hết một vòng thành, nhưng phải hết nửa ngày. Trắc bảo ông lái ghé vào bến gần núi Thất Diệu. Ngọn núi có nhiều cây to, mờ mịt sương khói, ngổn ngang gò đống. Ông lái bảo, mạn bắc chân núi Thất Diệu có một nghĩa trang dành cho các bậc công hầu, các nhà quyền quí. Mạn núi tây có nghĩa trang dành cho đám lạc dân, đám vô gia cư du thủ du thực. Nghe đồn phía ấy nhiều ma chơi, quỉ nhập tràng, ban đêm rậm rịch tiếng bước chân, ì xèo tiếng cãi chửi nhau. Đấy là đám ma kéo nhau đi kiếm ăn, tranh cãi nhau chia quả thực.
Thoạt đầu Trắc chỉ nghĩ phải trèo lên núi Thất Diệu, vì nó cao có thể nhìn thấy hết toà thành Ốc, nay nghe ông lái kể chuyện ma quỉ, bị trí tò mò kích thích, Trắc càng mong nhanh chóng đến bến. Ông lái như hiểu rõ tâm trạng của Trắc bèn tăng lực mái chèo, đưa con thuyền băng đi nhanh hơn.
Bến Thất Diệu hoá ra là một bến nhỏ, thi thoảng mới có thuyền ghé vào, cỏ mọc tốt um. Trắc chào ông lái đò và đám chân sào rồi cùng Măng và đám bạn trẻ đi thẳng lên núi.
Con đường lên núi lởm chởm đá, ẩn hiện trong cỏ là một cái am bỏ hoang, chắc của một vị đạo sĩ nào đó đang mải vân du, lâu không trở lại. Đám người của Trắc leo mải miết, bất kể cái nóng nung đốt, lên tới đỉnh thì mặt trời đứng bóng. Đỉnh núi Thất Diệu khá bằng phẳng, đứng đó có thể phóng tầm mắt bao quát hết cả toà thành, cảnh vật toàn khu vực.
Từ lúc lớn lên, sau khi học võ nghệ và binh pháp của thầy Năng Tế, Trắc thường một mình đi coi phủ thành Mê Linh, ngày trước đặt trị sở của Tích Quang. Từ ngày trị sở của Thái thú chuyển về Liên Lâu, thành Mê Linh được dùng làm trị sở của Đô uý. Thành Mê Linh là một công trình đồ sộ, nhưng không thể so với thành Ốc. Tuy chỉ còn là phế tích, nhưng qui mô của nó lớn gấp nhiều lần thành Mê Linh. Vòng thành ngoài cao vút, có sông Vàng bao bọc, chặt và mềm nom như thắt lưng vàng của một người khổng lồ đang đội trời. Những vòng thành trong xoắn xuýt, ôm ấp, che đỡ, hỗ trợ nhau tạo nên cảm giác vững chãi không một sức mạnh nào có thể xoay chuyển, xô dịch nổi. Vòng thành trong cùng vuông vức, như là trời, như là nơi tập trung mọi quyền năng, ý chí và sức mạnh. Trắc hỏi Măng thấy thế nào khi ngắm nhìn toàn cảnh thành Ốc. Măng đáp rằng thành sao mà to lớn, sao mà hùng vĩ, Măng không có cách gì mô tả.
Măng nhìn khắp toà thành, thốt lên:
“Thành đẹp quá!”
Trắc nói:
“Măng nói đúng. Nhưng Măng có biết không, thành đấy là do máu xương của những Lạc dân Văn Lang chúng ta xây nên. Ngày xưa Tần Thuỷ Hoàng xây thành Vạn Lí, nhưng thành Vạn Lí không thể giữ cho triều đại của Tần vương bền vững muôn thủa. Chính sách cai trị hà khắc của Thuỷ Hoàng đã biến vương từ niềm hy vọng trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng của lê dân. Thành Ốc vĩ đại của Thục An Dương Vương nhưng cũng không bảo vệ được Vương, rồi bị san bằng bởi một thế lực khác, bởi sự thiển cận và ngu muội được đeo cho bộ mặt ngây thơ.”
Măng ngẩn người nghe Trắc nói, ngỡ như vị Tiểu Lạc tướng này là một vị vương. Măng lẩm bẩm:
“Măng chỉ là một Lạc dân, là cháu mụ đỡ hương Hạ Đan, không hiểu những điều Trắc nói.”
Trắc cười, ôm lấy Măng, hôn lên má chàng trai chân thật, cường tráng:
“Rồi có một ngày Măng sẽ hiểu.”
Măng cười, bâng quơ hỏi:
“Có khi nào Trắc nghĩ sẽ dựng lại thành này không?”
Trắc ngẫm nghĩ một lát, đáp:
“Trắc sẽ dựng lại thành này, khi có thể.”
Sau đó bọn Trắc xuống núi đi vào vòng thành trong. Những vòng thành trong hình dáng uốn lượn vô thường, cửa thành cũng được đặt không theo một lối nhất định, bị đập phá lỗ mỗ nhiều chỗ. Riêng vòng thành trong cùng không bị đập phá, phía trước cổng thành có một tấm bia đá ghi bút tích của Triệu Vương: “Tưởng nhớ vạn quân sĩ hi sinh phá Ốc thành.” Trắc đọc và hiểu rằng để phá được thành Ốc này, Triệu Đà đã mất hàng vạn binh sĩ.
Chiều muộn, bọn Trắc quyết định nghỉ lại ở thành Ốc, trong một xóm dân bản địa, gần chân núi Thất Diệu.
Xóm ấy có một ngôi giếng to ở giữa, bên giếng là một cây đa lớn, những chùm rễ buông toả, trùm kín cả một khu vực, khiến dân chúng nhìn cây đa như nhìn một cụ già không đếm nổi tuổi với lòng kính cẩn vô hạn. Buổi chiều người trong xóm ra giếng kín nước, giặt rũ, tắm táp, cười nói hồn nhiên, dường như mọi mệt nhọc, lo lắng, mọi phiền muộn uất ức, cả nỗi căm hận và lòng thương hại đều được gột rửa hết, chỉ còn lại sự an bình, niềm vui và tình thân mến. Trắc thấy lòng thư thái, bèn rủ Măng cùng tắm.
Măng là một chàng trai khoẻ mạnh, vạm vỡ, người con gái nào nhìn thấy cũng thích. Dĩ nhiên là Trắc thích Măng. Trắc thích bàn tay Măng cầm gầu tin cậy giội nước, tự tay Măng vò tóc và chải tóc cho Trắc. Những lúc làm những việc như thế, Trắc nghe rõ tiếng thở mạnh, dồn dập của Măng, nghe rõ tiếng gọi của đại ngàn, của gió bão, của lũ lụt, của đêm tối và ánh sáng.
Bọn Trắc được một bà già trong xóm đãi bữa tối gồm xôi nếp và gà luộc chấm muối ớt. Cả bọn ngồi quanh bếp lửa vừa ăn vừa nghe bà già thì thầm kể chuyện xây thành Ốc và chuyện Triệu Thuỷ- Mỵ Châu. Ngoài trời lúc ấy sương đã xuống dầy, những bếp lửa đây đó cháy bập bùng như hơi thở của đất đai, thành Ốc chìm trong bóng đêm trở nên huyền ảo. Giọng bà già hơi khàn, câu chuyện được kể với nhịp đều đều như ru ngủ, khiến người nghe có cảm giác như thực như mơ. Về chuyện Mỵ Châu- Triệu Thuỷ, bà già kể bằng thơ. Kể rằng:
Triệu Thuỷ và Mị Châu
Hai người trẻ yêu nhau
Mối tình trong trắng quá
Giữa đời nhiều mưu sâu…
Đó là một câu chuyện tình, mở đầu bằng chiến tranh và kết thúc cũng bằng chiến tranh, kết quả là một vương quốc bị tiêu diệt. Câu chuyện Uý Đà xưng vương ở Nam Hải, phát binh kiêm tính các quận huyện khác ở Lĩnh Nam rồi lập lên Nam Việt Quốc, Trắc đã được cha kể cho nghe nhiều lần, nhưng câu chuyện An Dương Vương xây thành Ốc và chuyện Mỵ Châu- Triệu Thuỷ thì đây là lần đầu được nghe.
Bà già kể, An Dương Vương đi coi đất Khê thấy địa thế thật tốt, có thế của đất đế kinh, bèn cho mộ phu đào đắp xây thành. Cái thành An Dương Vương xây là thành Ốc. Nhưng Thành cứ xây lên ban ngày, qua một đêm, sáng hôm sau ra đã thấy bị san bằng. Đồn là do ma quỉ. Nếu không do ma quỉ sao đêm nào cũng có tiếng than khóc. Vua cho mời thầy địa lí về cúng yểm trừ tà ma, nhưng trừ không nổi. Thành xây lên ban ngày, qua một đêm, sáng hôm sau lại bị san phẳng. Nếu cứ vậy thì thành Ốc ấy xây biết bao giờ xong. Sau đó nhờ có thần nhân mách bảo, vua cho các cung thủ bí mật mai phục dọc các ngõ ngách dẫn tới thành Ốc, hễ cứ nghe thấy tiếng bước chân là phóng tên, sáng sớm hôm sau sai lính xét, thu được nhiều xác chết bèn đem chôn giấu dưới chân núi Thất Diệu. Từ đó thành xây mỗi ngày một cao, con sông Vàng đào mỗi ngày một rộng, một sâu nối với sông Cái và sông Đực.
Một hôm vua cùng con gái bơi thuyền trên sông thì thấy thần sông hiện lên hỏi, nhà vua có thành rồi, lấy gì để giữ thành? Vua bối rối không biết trả lời sao. Thần bảo, nhà vua hãy đi về đằng Đông, sẽ gặp người hiến kế, còn ta cho nhà vua cái lẫy nỏ này. Con gái vua là người tinh ý, nhìn là biết, nghe là hiểu. Sau này khi nàng lấy Triệu Thuỷ, trong đêm ân ái, nàng đã kể tất cả với chàng. Triệu Thuỷ nói với Mị nương, tên đồng của vua cha ư, có gì ghê gớm, nhà Hán ở Trung Nguyên đã dùng tên sắt rồi. Triệu Thuỷ sau khi làm rể An Dương Vương, thì tất cả những bí mật của thành Ốc không còn là bí mật nữa. Mà Triệu Thuỷ biết thì Triệu Vương cũng biết. Nhờ thế sau này Triệu Đà đã chọn một tốp binh sĩ tinh nhuệ núp sau đàn trâu lội qua sông, lọt theo các cửa cống vào ém trong thành Ốc, để làm nội ứng. Khi quân của Triệu Vương đánh vào thành Ốc, An Dương Vương mới nhận ra rằng bấy lâu nay người nuôi ong tay áo, nên khi gặp Thuỷ bèn rút dáo đâm thẳng vào ngực chàng. Mị nương không kịp nghĩ gì, lao ra lấy ngực đỡ mũi dáo cho Triệu Thuỷ. Bị bất ngờ, An Dương Vương không thu dáo về kịp. Vậy là mũi dáo xuyên thủng ngực Mị Châu, Triệu Thuỷ nhân cơ hội đó chạy thoát. Cái chết của Mị Châu thật bi thảm, nhưng tấm lòng yêu thương mới trong trắng và đẹp đẽ biết bao.
Liệu chuyện tình Triệu Thuỷ - Mỵ Châu do bà già kể có phải là chuyện thật? Hay đó là do dân gian tưởng ra để bào chữa cho việc An Dương Vương để mất thành Ốc? Ai mà biết chắc. Có một điều Trắc tin, lịch sử không phải chỉ được ghi trong sách vở mà còn được lưu lại trong kí ức dân gian, sẽ sống mãi về sau.
 anduongvuong
XIV-
Viện dùng một mẹo nhỏ mà được lòng Ngỗi Hiệu, trong bụng không khỏi lo lắng. Tướng người như Hiệu liệu có thể và có đáng là minh chủ? Viện đăm đắm muốn dựng nghiệp nhà, nếu gắn hết đời với Hiệu, chắc gì đã nên. Vậy nên, Viện muốn nhanh chóng đi Thục thăm dò Công Tôn Thuật. Hôm sau, Viện bái biệt Hiệu, đem theo một vài tâm phúc hướng đất Ba thục khởi hành.
Lúc đó Công Tôn Thuật chiếm cứ đất Ba Thục, xưng Nhị Hoàng Đế, ý chừng muốn đỉnh lập, đứng riêng một phương trời, ngang vai cùng Quang Vũ Đế. Đường đi Ba Thục gian nan, núi non hiểm trở, Viện chỉ lo làm sao đi cho nhanh, lòng còn trống rỗng chưa có chủ định gì. Công Tôn Thuật cùng người nước Triệu với Viện, cùng học Tề thi một thầy. Thuật là người láu cá, thường dùng mẹo vặt để trốn thày, đối với Tề thi cũng không có hứng thú như Viện, vì thế những buổi trốn học Viện hay rủ Thuật đi câu cá hoặc trêu trọc bọn con gái thôn dã. Viện còn nhớ một lần lưỡi câu của Thuật vướng vào một rễ cây ngầm dưới nước, Thuật sai Viện xuống gỡ. Thuật nói, giọng hách dịch:
“Viện, mày lội xuống nước gỡ lưỡi câu cho tao.”
Viện cự lại:
“Mày là cái thá gì mà dám sai tao?”
Thuật bị cự lại thì ắng giọng, nhưng rồi như chợt nghĩ ra, làm bộ thật nghiêm trọng nói:
“Mày muốn biết tao là cái thá gì phải không? Tổ tiên tao là tôn thất nhà Triệu, là trọng thần của Triệu Huệ Vương. Chính cụ Tổ nhà tao dâng sớ tâu trình để Vương phong Mã Phục Quân cho Tổ nhà mày. Tao là dòng dõi nhà Triệu, mày là thần dân, hiểu chưa con?”
Viện biết Thuật bịa ra chuyện dâng sớ phong tước, nhưng quả Thuật đúng là dòng dõi Triệu Vương. Viện vẫn không chịu, nói:
“Mày với tao là hai thằng trốn học đi câu, hơn nữa nhà Triệu đã bị xoá rồi, tao với mày giờ đều là thần dân nhà Hán. Mày có nhờ thì tao giúp, chứ mày không sai được tao.”
Lí lẽ của Viện cứng, Thuật chưa nghĩ ra cách gì để bẻ, bèn xuống giọng:
“Thôi, mày cao, lội được nước sâu, mày gỡ cho tao.”
Viện lội xuống gỡ lưỡi câu cho Thuật, nhưng bụng vẫn nghĩ, Thuật là người giảo hoạt, khéo nguỵ biện.
Dọc đường đi, thấy Viện có vẻ trầm, kẻ tâm phúc là Thiết gợi chuyện:
“Thưa Quận Thú, người có gì không vui?”
Viện gạt đi, nói:
“Sao ta lại không vui? Ta vâng mệnh Đại tướng quân đi gặp Công Tôn, một người đồng hương, bạn từ thời thơ ấu, phải vui mới đúng chứ?”
Thiết theo Mã Viện đã lâu, biết chủ mình là người đa mưu túc kế, nuôi chí khí lớn, cũng muốn dò xem chủ mưu tính việc gì, bèn làm bộ cẩn trọng:
“Quận thú nói vậy, thì biết vậy. Nhưng là người theo hầu quận thú đã lâu, Thiết con trộm nghĩ, thời thế hiện nay như buổi sớm mặt trời chưa mọc, sương giá bao trùm, khách đường xa không khéo dễ bị ướt sương, dễ bị cảm mạo.”
Viện ngó nhìn Thiết hồi lâu nói:
“Ngươi đi theo ta đã lâu mà không hiểu tính ta. Dĩ bất biến, ứng vạn biến. Thế, con ạ.”
Thiết chợt hiểu ý chủ, mắt sáng lên, đáp:
“Thưa Quận Thú, con hiểu rồi, con hiểu rồi.”
Viện đến đất Thục, xưng là con út của Hợp Trọng Hầu, xin vào yết kiến Công Tôn Thuật. Đợi hết buổi sáng thì có người ra bảo, cứ về khách điếm chờ, hôm sau thiết triều Hoàng Đế sẽ cho triệu vào. Viện không vui, nghĩ mình là đồng hương, ngày trước giao tình thân mật mà lại bầy đặt nghi lễ, nhưng không lộ ra mặt, vẫn giữ sự bình thản và trịnh trọng, nói với đám tuỳ tòng:
“Thế nghĩa là Nhị Hoàng Đế trân trọng bọn ta.”
Cả đám kéo về khách điếm. Thiết nói với Viện:
“Bẩm Quận Thú, con cứ nghĩ chúng ta đến đây sẽ được đón tiếp như người nhà, ai dè…”
Viện cười:
“Nhị Hoàng Đế bản tính ưa phô trương, để rồi mai ngươi xem.”
Hôm sau bọn Viện được vời vào triều. Viện ngỡ ngàng thấy cung điện của Thuật thật nguy nga, còn hơn cung điện của Hoàng Đế nhà Hán. Thuật ngồi trên cao, hai bên bầy nghi trượng của bậc Thiên Tử, phía dưới là hai hàng bá quan văn võ. Viện bước vào, dâng lên Thuật thư của Ngỗi Hiệu, nói:
“Bẩm Nhị Hoàng Đế, Viện tôi được uỷ nhiệm của Tây Châu Đại tướng quân, xin kính chúc Nhị Hoàng Đế mạnh khoẻ mãi mãi.”
Thuật không thấy Viện tung hô vạn tuế, cố kìm tức giận, tươi cười nói:
“Nhà ngươi tính tình vẫn ương ngạnh như xưa.”
Viện đáp:
“Bẩm Nhị Hoàng Đế, phụ mẫu cho chúng ta thân xác, còn bản tính thì Trời sinh.”
Công Tôn Thuật phẩy tay:
“Miễn lễ.”
Viện đứng dậy, lui xuống cùng mấy tên tuỳ tòng. Thuật hỏi:
“Bên Ngỗi Hiệu các ngươi so với chúng ta thế nào?”
Viện lựa lời đáp:
“Bẩm, Tây Châu Đại tướng quân đởm lược hơn người, uy danh trấn khắp Tây Vực, binh mã, lương thảo sung túc, xét về nhiều mặt cũng không kém gì xứ Ba Thục của Nhị Hoàng Đế.”
Công Tôn Thuật nghe Viện nói vậy thì nóng mặt, ngắt lời:
“Xứ Ba Thục ta là nơi yếu địa, như là ổ của chim đại bàng, như là hang của loài cọp dữ, tiến có thể công, thoái có thể thủ. Thế như hổ vồ mồi, nhằm tới tận Trung Nguyên. Ngỗi Hiệu phái ngươi tới là muốn cậy nhờ ta chăng?”
Viện đáp:
“Đại tướng quân tôi hùng cứ ở Tây Châu, cùng với Quang Vũ Đế ở phương Đông và Nhị Hoàng Đế ở Tây Nam làm thành thế chân vạc đỉnh trụ thiên hạ. Để cái thế chân vạc ấy được vững thì chúng ta phải ràng buộc lẫn nhau, níu đỡ lẫn nhau.”
Thuật cười ha hả:
“Ngươi là đồng hương của ta mà không hiểu ta. Lẽ nào ta chịu ở mãi xứ Ba Thục này sao? Rồi đây ta sẽ thôn tính Trung Nguyên, làm chủ thiên hạ. Ta có lời khuyên ngươi, nếu ngươi ở lại đây với ta, ta sẽ phong cho ngươi tước Trọng Hợp Hầu như Tổ phụ ngươi, ta sẽ cho ngươi là tướng tiên phong về giành lại đất Triệu. Còn nếu ngươi từ chối, ha ha, ta sẽ cho ngươi tự xử…”
Viện biết Thuật là người hiếu thắng, đối phó với Thuật phải lúc nhu lúc cương. Viện nói:
“Bẩm Nhị Hoàng Đế, chí lớn của người, khắp gầm trời này không ai sánh nổi. Trộm nghĩ, ngày xưa Tổ phụ của người đã dâng sớ để Triệu Huệ Vương phong cho Tổ phụ của Viện là Mã Phục Quân, ơn ấy còn chưa trả. Nay người lại có nhã ý lưu giữ Viện lại đây, Viện vô cùng cảm kích, xin đội ơn người. Nhưng hiện thời vợ con Viện còn ở Long Tây, xin Nhị Hoàng Đế gia ân, cho Viện ít thời gian để Viện thu xếp cho người về đón vợ con.”
Công Tôn Thuật nghĩ bụng, Viện là một nhân tài kiệt suất, lưu giữ được gã thì rất tốt. Cái việc dâng sớ xin phong Mã Phục Quân cho Tổ phụ Viện là chuyện bịa, chuyện trẻ con, vậy mà Viện vẫn nhớ. Có thể tin những lời Viện vừa nói là thành thật. Thuật cười ha hả:
“Tốt lắm, ta cho ngươi nghỉ ngơi ít ngày, liệu mà thu xếp công việc cho nhanh.”
Viện nói:
“Bẩm Nhị Hoàng Đế, Viện tôi là người ưa trồng trọt. Thủa thiếu thời, Viện đã xin với huynh trưởng Huống đi tây vực gieo trồng kê mạch. Trên đường đến kinh thành, Viện tôi để ý thấy cách cửa Đông chừng ba dặm, có một vùng đất bằng phẳng, bỏ hoang. Trong khi chờ đợi, xin Hoàng Đế cấp cho Viện khoảnh đất đó để trồng cây lương thực, lúc vợ con sang sẽ có cái ăn, không phải quấy quả Hoàng Đế.”
Thuật nghe Viện một hai đều bẩm Hoàng Đế, thì thấy hởi lòng. Hơn nữa, việc Viện xin đất để trồng trọt lấy lương thực chu cấp cho vợ con thì nghĩ rằng Viện là người chu đáo, biết nhìn xa. Thuật vui vẻ nói:
“Trẫm chuẩn y thỉnh cầu của ngươi.”
Xong buổi yết kiến Thuật, Viện kéo ngay đám tuỳ tòng rời khỏi khách điếm, đến vùng đất mà Thuật vừa cho, kiếm người chặt gỗ, dựng nhà, phát cỏ và cày xới. Thiết nói với Viện:
“Thưa Quận Thú, triều đình nhà Công Tôn thật tôn nghiêm, Công Tôn Thuật có tướng đế vương, chúng ta cắp roi theo hầu cũng xứng.”
Viện lặng im không nói.
Do mướn được nhiều người làm, lại biết cách tổ chức, nên chỉ một vài hôm Viện đã dựng xong một ngôi nhà lớn, tường lịa gỗ kín bưng. Viện bảo Thiết cách cắt đặt công việc, cử một người trong đoàn tuỳ tòng đứng làm tổng quản. Khi việc đã chạy, thì vào rạng sáng hôm sau Viện đánh thức Thiết và những người còn lại mang theo những vật dụng tối cần, lên ngựa trở lại Tây Châu.
Đoàn người ngựa ngậm tăm đi một mạch cho đến trưa mới dừng lại kiếm lúa mạch cho ngựa ăn và uống nước, rồi lại lên đường. Thiết không hiểu gì, cứ răm rắp làm theo ý chủ. Ngày hôm sau, ước chừng đi được khá xa, người của Công Tôn Thuật có đuổi cũng không đuổi kịp, Viện mới nói với mọi người:
“Công Tôn Thuật là người yểu tướng, ưa khoe khoang phô trương, không có thực lực, càng không có tầm nhìn xa, thế nên đất Ba Thục không phải là chốn để chúng ta dung thân.”
Một tên trong đám hỏi:
“Vậy mà Quận Thú xin đất, thuê người đẵn gỗ làm nhà, thuê người cày xới để trồng trọt, phải chăng cố ý che mắt Thuật?”
Viện đáp:
“Đúng thế, là cách để che mắt Thuật, trong binh pháp gọi là nghi binh. Thuật vốn đa nghi, nếu ta không tỏ ra sẵn sàng qui phục, có ý định lưu lại lâu dài, y thế nào cũng cho người giám sát, e sẽ khó mà đi thoát.”
Cả đám cùng khâm phục reo lên:
“Quận Thú nhìn xa thật.”
Viện về Tây Châu vào gặp Ngỗi Hiệu. Hiệu thấy Viện đi nhanh về nhanh thì mừng lắm, hỏi:
“Đệ đi Ba Thục đường xa hiểm trở, thật vất vả. Để ta bảo chúng sắp rượu rồi huynh đệ hàn huyên.”
Viện bái tạ Ngỗi Hiệu, nói:
“Nhận uỷ thác của Đại tướng quân, đệ đến Ba Thục thăm dò Công Tôn Thuật, thấy gì xin thành thực bẩm lại. Công Tôn Thuật là người ngông cuồng, ưa khoe khoang, ham muốn thì lớn mà thực lực lại mỏng. Theo đệ, trước sau gì đất Thục cũng lọt vào tay Quang Vũ Đế. Cái thế chân vạc mà ta muốn dựng nên e khó thành. Vậy xin bẩm để Đại tướng quân biết, tính kế lâu dài.”
Ngỗi Hiệu lại hỏi:
“Thuật đón tiếp đệ thế nào?”
Viện đáp:
“Thuật bầy nghi trượng Thiên tử, tiếp đệ như sứ thần. Rồi có ý lưu đệ lại Ba Thục. Không còn cách nào khác đệ phải bầy mẹo ve sầu thoát xác mới đi thoát.”
Ngỗi Hiệu ngẫm nghĩ hồi lâu, nói:
“Ta muốn đệ đi sang phía Đông một phen, liệu đệ có sẵn lòng giúp ta?”
Viện sụp lạy, nói:
“Nếu Đại tướng quân tin cậy, đệ dù chết cũng không từ nan.”
Khi đó tiệc rượu đã bầy xong, Ngỗi Hiệu dắt tay Viện cùng vào tiệc.
 
XV-
Bữa đó thầy trò Sách đến Liên Lâu, không về ngay nhà trọ mà ghé vào nhà một người quen của Đô Dương hỏi thăm tình hình trước. Người này làm nghề buôn đồ sắt. Hàng hoá nhập từ Phiên Ngung về rồi bán lại cho những người buôn nhỏ ở Phong Khê, Mê Linh, Cư Phong, Hải Đông hay xa hơn nữa là Cửu Chân, Nhật Nam.
Ông tổ người này vốn là lính của Tần Doanh Chính, theo Nhâm Ngao vượt Ngũ Lĩnh, đánh chiếm đất của Tây Vu Vương, sau do phạm tội bị đầy về xứ Giao Chỉ. Người lính ấy kết hôn với một phụ nữ Việt, sinh con đẻ cái đã nhiều đời, trở thành người Việt. Ông nhà buôn họ Hứa có cậu con trai định đưa vào lò võ của Đô Dương học hành, nhưng sau vì sức khỏe không cho phép đã về nhà học nghề buôn bán với cha. Ông Hứa thấy Đô Duơng đưa Sách tới thăm thì mừng ra mặt, mổ gà thết cơm. Trong câu chuyện, Đô Dương nói:
“Lần này Dương tôi được lệnh của Huyện lệnh đi theo công tử sang Liên Lâu là để chăm lo cho công tử học hành. Là người ở xa đến, lạ nước lạ cái, mọi điều xin ông Hứa chỉ bảo cho.”
Hứa ông vui vẻ:
“Đô quân, xin quân cứ an tâm. Liên Lâu tuy phức tạp, người tứ phương qua lại nhiều, nhưng do gần Trị sở của Tích Quang, nên tình hình cũng yên tĩnh. Mặt khác, Tích Quang mới mở trường, đang cần chiêu tập học sinh. Công tử lại là con của Huyện lệnh Chu Diên, dĩ nhiên Quận thú phải biệt đãi. Chúng tôi làm nghề buôn bán, khó khăn thì có khó khăn, nhưng vẫn có thể giúp đỡ được công tử và Đô quân.”
Sách hỏi:
“Học sinh có đông không?”
Hứa ông đáp:
“Cũng không đông lắm, một số là con cái của các quan chức cai trị người Hán, một số là con cái quí tộc người Việt. Tôi chưa nghe thấy điều tiếng gì.”
Tình hình như vậy là tạm yên lòng. Đô Dương và Sách còn lưu lại ở nhà Hứa ông mấy hôm rồi mới dọn về nhà trọ để tựu trường.
Buổi học đầu tiên, Tích Quang đến thăm và nói chuyện. Tích nói, trường sẽ dạy theo sách của thánh hiền. Quang cũng nói các học trò dù là người Việt hay người Hán thì cũng phải chăm học hành, yêu thương tôn trọng nhau.
Đô Dương nghe Sách nói vậy bèn bảo:
“Tiểu huyện lệnh chớ tin, không có chuyện người Hán yêu thương người Việt đâu.”
Sách nghe Đô Dương nói, không cãi lại. Thực lòng, Sách cũng nghĩ như vậy, tuy nhiên ở trường những trẻ con người Hán cũng rất đáng yêu, những người đồng lứa đối với Sách có vẻ khách khí, nhưng cũng chẳng có gì đáng trách. Đô Dương thấy Sách không nói, bèn hỏi tiếp:
“Thế Tiểu huyện lệnh học sách thánh hiền là học những gì?”
Đô Dương xuất thân đô vật rồi do lòng trung thành mà được Huyện lệnh Chu Diên coi làm tâm phúc, ngày nhỏ chưa bao giờ cắp sách đến trường, nên văn học chưa thật thông thạo. Sách hiểu Đô Dương cũng muốn học hỏi, bèn nói:
“Sách thánh hiền do Đức Khổng Tử thu thập và hệ thống thành các giáo lí nhằm dạy người quân tử cách tổ chức xã hội. Đức Khổng Tử và các đồ đệ của ngài để lại hai bộ sách lớn là Ngũ kinh và Tứ thư. Chỉ có Kinh Thi sưu tầm những bài thơ dân gian và Kinh Dịch dạy coi âm dương bát quái là ta còn thích, đọc thấy vào. Những thứ khác nhai cứ như nhai cơm nguội, khó nuốt.”
Đô Dương nghĩ ngợi một lát rồi hỏi:
“Vậy Tiểu huyện lệnh theo học thì được cái gì?”
Sách chẳng cần nghĩ ngợi, đáp ngay:
“Ta học được chữ Hán. Đô Dương ạ, chữ Hán ý nghĩa thật phong phú, như có ma lực, mỗi lần cầm bút viết ra một chữ, cứ như trút cả tinh lực của mình. Người Hán không chỉ có sách của Thánh hiền, còn có những sách khác, đáng đọc lắm.”
Rồi Sách mở sách dạy cho Đô Dương cách lấy quẻ dịch, cách xem và đoán nó.
 
XVI-
Một hôm Trùm Lí xuống thăm lại gánh hát của Nhài, khi gánh hát trở lại biểu diễn ở Mê Linh. Đã ngoài ba mươi, nhưng nom Nhài chỉ cỡ hăm nhăm hăm sáu tuổi, nom vẫn đẹp, một cái đẹp từng trải, đằm thắm hơn. Nhài đón ông Trùm như đón người thân đi xa về, nhưng lại nói mát:
“Ông Trùm giờ công to việc lớn, quên lũ con hát chúng em rồi.”
Trùm Lí cười:
“Trùm này có thể quên mọi thứ, nhưng Nhài và gánh hát thì không bao giờ quên.”
Nhài vẫn chưa để ông Trùm yên, nói:
“Nhài biết thừa, nơi chỗ Huyện lệnh bà, gái tơ, gái goá sẵn mà.”
Trùm Lí quàng tay qua vai Nhài, kéo cô vào lòng. Bất chợt có một cô bé xinh đẹp chạy qua, thấy ông Trùm quàng tay qua vai Nhài thì dừng lại nhìn, mắt tròn như hai con mắt trâu. Cái nhìn của cô bé làm ông Trùm giật mình, gợi cho ông nhớ về một đôi mắt. Ông Trùm rời tay, hỏi Nhài:
“Cô bé người ở đâu thế?”
Nhài đáp:
“Chủ tướng Nhị đưa xuống bảo, cô bé này là dân Lạc ở tận Cư Phong, lưu lạc lên đất Lão, có giọng hay, chủ tướng đã xin Trại chủ đem về gửi cho Nhài kèm cặp.”
Trùm Lí nghe nói, cô bé người Cư Phong lạc lên đất Lão thì bỗng chạnh lòng, nhớ đến đứa con của mình không biết sống chết ra sao. Ông Trùm lặng đi giây lát, lẩm bẩm nói:
“Con bé có đôi mắt lạ lắm, giống đôi mắt của mụ Chanh ở Cư Phong…”
Nhài chen ngang:
“Chanh thì tôi nhớ, người ấy đã chọn ông Trùm, nhưng sau làm sao ông không trở lại?”
Trùm Lí bất chợt buồn xỉu, hạ giọng:
“Tôi trở lại thì Chanh đã chết, đứa con vừa mới đẻ không biết lạc đâu.”
Nhài nhìn thẳng vào mắt ông Trùm, chuyện lớn vậy mà ông giữ kín một mình, không cho Nhài biết. Nhưng cô im lặng, vòng hai tay ghì sát ông vào ngực, bất giác những giọt nước mắt ứa ra.
 
XVII-
Mùa đông năm 28.
Viện nhận lời Ngỗi Hiệu, đi Lạc Dương yết kiến Quang Vũ Đế. Quang Vũ Đế tiếp kiến Viện ở điện Tuyên Đức.
Quang Vũ nói:
“Ngươi là đình thần của nhà Hán, vì theo phản thần Vương Mãng mà bị đầy đi Tây Châu, dám cả gan tới đây?”
Viện sụp lạy, rồi nói:
“Huynh đệ nhà họ Mã đời đời ghi xương khắc cốt công ơn của các bậc tiên đế. Thứ huynh của thần là Viên đã được Hoàng Đế gia ân, ban cho chức vị về trấn nhậm ở đất xưa. Riêng thần, dù hoàn cảnh đưa đẩy, nhưng lòng dạ trung trinh. Thế lực Ngỗi Hiệu ở Tây Châu không nhỏ, nếu để hùng cứ Tây Vực cùng với Công Tôn Thuật ở Tây Nam thì thiên hạ sẽ bị chia ba, sự nghiệp của nhà Hán sẽ khó mà gây dựng yên ổn. Thần đã đi Ba Thục, gặp Công Tôn Thuật, càng thấy điều nói trên là có lí.”
Quang Vũ Đế Lưu Tú nghe Viện nói, thấy trúng với ý mình, thì lấy làm hài lòng. Tú nghĩ, Hán Cao Tổ khi lên ngôi thề thống nhất và mở mang bờ cõi. Loạn Mãng làm cho giang sơn bị phân tách, các quí tộc nổi dậy cát cứ, nếu Tú không khôi phục được giang sơn, mở rộng được bờ cõi thì sau này còn mặt nào gặp lại tiên đế. Tú không muốn để Mã Viện nhận ra mình tỏ vẻ hài lòng về những điều y nói, bèn nghiêm giọng:
“Ngươi nói lòng dạ trung trinh, thế thì ngươi đi Ba Thục gặp Công Tôn Thuật để làm gì, chẳng phải muốn mượn lực lượng Nhị Đế chống lại ta hay sao? Ta muốn xem mật ngươi lớn chừng nào?”
Viện thấy Quang Vũ Đế có vẻ tức giận, không hiểu mình đã nói gì sai trái, phạm thượng. Phàm các bậc đế vương, dù có được tung hô là Thiên tử, đứng trên muôn vạn người, thì cũng là một con người, cũng có đủ mọi ham muốn, đủ mọi thói tật của con người. Viện hít một hơi dài, đè xuống những lo lắng, mượn ngay đề tài mà Quang Vũ Đế vừa gợi, bình tĩnh nói:
“Khải bẩm Hoàng thượng, thần bị đầy đi Tây Châu, được Ngỗi Hiệu cưu mang, đi Ba Thục là theo lệnh và cũng là cách báo đền ơn Ngỗi, nhiệm vụ là thăm dò lực lượng của Thuật. Công Tôn Thuật là đồng hương của thần, xưa đã đi lại, giao tình tốt, vì thế có thể tránh được sự nghi ngờ. Thuật vốn tính háo thắng, lại thích phô trương, thực lực mỏng, xưng Nhị Hoàng Đế là tự đưa mình vào chỗ diệt vong. Thần đi Lạc Dương là do lòng tình nguyện, như hoa hướng dương trên thảo nguyên hướng về thái dương. Thần từ xa đến, bệ hạ làm sao biết thần không phải là thích khách, mà tiếp thần ở điện Tuyên Đức. Việc làm ấy quang minh chính đại, là việc làm của bậc Đế Vương. Ngỗi Hiệu ở xa thế nào cũng thấm nhuần ơn mưa móc, cây cỏ sẽ lớn lên dưới ánh sáng mặt trời.”
Lưu Tú gật đầu, lúc ấy mới nở nụ cười:
“Ta hiểu rõ ý định của Hiệu. Ngươi sang Ba Thục là đi vào hang cọp, vậy mà nguyên vẹn trở về, đối với Quang Vũ Đế ta, ngươi là một tội nhân, vậy mà dám ngẩng đầu vào điện Tuyên Đức. Ngươi quả là đởm lược hơn người. Sắp tới ta sẽ tuần du phương Nam, ngươi có dám theo không?”
Nghe Lưu Tú nói, Viện biết không còn bị nghi ngờ nữa. Mặt khác, nếu được theo Quang Vũ Đế tuần du phương Nam, thì có khác gì đại hạn gặp mưa rào, nhãn giới sẽ được khai mở vô cùng. Viện lạy Quang Vũ Đế một lạy, nói:
“Hoàng Đế bệ hạ là bậc Thiên tử, tất cả đều là bề tôi của người. Nếu thần được theo hầu bệ hạ, làm kẻ tôi đòi để bệ hạ sai phái, thì đấy là Thiên ân.”
Viện theo Lưu Tú tuần du phương Nam trở về Lạc Dương được ít hôm, bèn xin với Tú cho trở lại Tây Châu. Viện vào chầu, nói:
“Hạ thần có diễm phúc được theo hầu bệ hạ tuần du phương Nam, đấy là ân sủng lớn bệ hạ ban cho họ Mã. Nhưng trong lòng hạ thần lúc nào cũng canh cánh một việc chưa làm, ấy là làm kẻ đưa đường để Ngỗi Hiệu trở về với nhà Đại Hán. Hiện nay vợ con hạ thần còn ở Tây Châu. Thần cúi đầu xin bệ hạ ra ân, cho thần trở lại Tây Châu làm trọn phận sự của kẻ bầy tôi và chủ gia đình.”
Quang Vũ Đế chuẩn tấu, sai Thái Trung Đại Phu tiễn Viện trở lại Tây Châu.
Viện về Thiên Thuỷ, vào ra mắt Ngỗi Hiệu. Hiệu mừng rỡ nói:
“Đệ đi Lạc Dương, lòng ta lúc nào cũng thiếu vắng. Nay đệ yên lành trở về, lòng ta vui như ngày có nắng. Hôm nay không bàn việc công, đệ hãy lên ngựa theo ta cùng đi săn thỏ.”
Viện theo Quang Vũ Đế tuần du phương Nam, đi trong đoàn tuỳ tòng, không khỏi có nhiều câu thúc, vẫn thèm được cưỡi ngựa thả sức phóng trên thảo nguyên, nay nghe Ngỗi Hiệu rủ đi săn thỏ thì không giấu nổi vui mừng. Viện nói:
“Viện về Tây Châu gặp Đại tướng quân như cờ gặp gió, vậy xin cắp cung tên theo hầu.”
Ngỗi Hiệu đem theo mấy tên cung thủ cùng Viện đi ra bãi săn.
Bãi săn nằm ở thung lũng Đỉnh Sơn, nơi các bộ tộc người Khương vẫn thường qua lại. Đến bãi săn, đám cung thủ thả chó xua thỏ chạy ra khỏi hang. Xuất hiện trước mắt Hiệu và Viện một đôi thỏ nâu. Hiệu nói:
“Đệ bắn con bên phải, ta bắn con bên trái.”
Dứt lời cả hai thúc ngựa xông tới. Thung lũng trải ra mênh mông, những vạt cỏ điểm vô vàn những bông hoa mầu vàng li ti, cao lút chân ngựa khiến chúng không thể chạy nhanh. Đôi thỏ nâu bị bầy chó lùa ra khỏi hang, chạy bán sống bán chết, lúc ẩn lúc hiện. Gió sớm lạnh buốt càng làm cho Hiệu và Viện phấn khích. Hiệu thúc mạnh vào hông ngựa, quát to:
“Chết con thỏ bên trái này!”
Phựt! Tiếng dây cung vừa buông thì con thỏ nâu bên trái trúng tên ngã lăn. Viện reo lên:
“Tay cung của Đại tướng quân tuyệt quá!”
Lợi dụng chớp mắt Viện lơi lỏng, con thỏ bên phải đã phóng lên trước cả chục thước. Ngỗi Hiệu ra tay, bắn phát tên đầu hạ ngay được mục tiêu thì thích lắm, giục Viện:
“Đệ bắn đi không nó trốn mất!”
Viện giương cung, nói:
“Đệ xin vâng lệnh Đại tướng quân.”
Lời chưa dứt thì mũi tên đã bay đi như một lằn chớp. Bọn cung thủ đi theo kêu to:
“Trúng rồi! Xuyên suốt lưng ra bụng.”
Hiệu nhìn Viện đợi cho con thỏ cất mình nhẩy lên, mới buông dây cung thì thích lắm, nghĩ bụng mình cũng phải học cách bắn đó. Hai con chó săn lao đến chỗ hai con thỏ đang rẫy rụa, cắn cổ mang về cho chủ.
Mấy tên hầu thu thỏ lại, bỏ vào túi lưới mang theo. Hiệu vẫy tay ra dấu cho Viện cùng tiến lên phía trước. Hai người giật cương cho ngựa phi nhanh, tiến sâu vào lũng núi.
Khoảng mặt trời lên đến đỉnh trời, Hiệu phát hiện thấy một con thỏ trắng, bèn bảo Viện:
“Để ta bắn con thỏ này.”
Rồi giật cương lao vút theo. Con thỏ trắng này khỏe và láu cá, không chạy thẳng mà chạy theo hình chữ chi, lắt léo. Hiệu đuổi theo mãi mà chưa có thời cơ bắn. Khi con thỏ sắp lao vào đám rừng gai rậm rạp, Hiệu buông dây, bắn bừa một mũi tên. Hiệu nghĩ ít nhất mũi tên cũng trúng vào mông con thỏ, nên tiếp tục đuổi theo, không đợi bọn Viện và mấy tên cung thủ.
Ngỗi Hiệu phóng vào rừng, mỗi lúc một sâu. Con thỏ trắng biến đâu mất dạng. Hiệu ghìm ngựa, tìm đường quay lại, nhưng càng đi càng lạc sâu vào rừng.
Bất ngờ hiện ra trước mắt Hiệu một tốp sáu bẩy tay kiếm và cung thủ, chặn lối đi của Hiệu. Hiệu nhìn và nhận ra bọn này thuộc bộ tộc Khương ở gần đây, thi thoảng vẫn xâm nhập vào đất Tây Châu cướp bóc. Ngỗi Hiệu thấy lo, nếu để chúng biết thân phận mình thì có thể nguy hiểm, bèn giả bộ làm người đi săn lạc đường.
Vừa kịp lúc đó Viện và mấy cung thủ theo kịp, đám người Khương thấy đám của Viện đông, bèn bỏ đi. Trên đường trở về, Viện lựa lời thưa với Hiệu:
“Thưa Đại tướng quân, Viện thường xem thiên văn, thấy các sao đẹp đều tụ về phương Đông. Viện vâng lệnh Đại tướng quân đi Lạc Dương, vào điện Tuyên Đức chầu Quang Vũ Đế mới hiểu điềm Trời báo đã hiển hiện thành sự thật. Theo thiển nghĩ của Viện, Đại tướng quân nên hướng về phương Đông.”
Ngỗi Hiệu trầm mặt không đáp lại Viện. Đêm ấy Viện nằm vắt tay lên trán, thấy lo, không rõ đã nói gì để Ngỗi Hiệu phật lòng. Sáng sớm hôm sau Ngỗi Hiệu cho gọi Viện đến Tướng phủ. Hiệu nói:
“Đêm qua ta đã suy nghĩ về những lời đệ nói. Ta ưng lòng thuận theo Quang Vũ Đế. Ta sẽ gửi con cả ta là Uý sang Đông Hán làm con tin. Đệ hãy thu xếp đưa gia quyến đi cùng, phụ giúp cho Uý. Ta tin đệ sẽ không phụ ta.”
Viện đem gia quyến theo Uý về Lạc Dương. Quang Vũ Đế thấy Viện thuyết phục được Ngỗi Hiệu qui thuận nhà Đông Hán, gửi con cả sang làm con tin thì lấy làm hài lòng, nhưng vẫn chưa thật vui. Xem trong ý tứ, Ngỗi Hiệu vẫn còn có ý cát cứ. Vì thế, Viện ăn chực nằm chờ mãi ở dịch quán chẳng được Hán Quang Vũ ban cho chức gì. Thấy có một khu đất rộng khá tốt chưa ai trồng trọt, Viện bèn viết tấu biểu xin với vua cho khai khẩn. Vua Hán thuận lòng, Viện đốc thúc gia nhân chịu khó trồng trọt, vun xới nhờ đó mà có đủ lương thực sinh sống. Ít năm sau Ngỗi Hiệu nổi dậy, chống nhà Đông Hán. Quang Vũ Đế cho bắt giam Uý, triệu Mã Viện vào chầu.
Vua Hán hỏi:
“Ngỗi Hiệu nổi loạn ở Tây Châu, ta đã bắt giam Uý. Riêng với nhà ngươi, ta cho phép lựa chọn. Nếu ngươi theo Hiệu, ta sẽ thả cho ngươi đi.”
Viện sụp lạy, nói:
“Thủa trước Giang Xung mưu phản Vũ Đế ở cung Cam Tuyền, ông tổ Viện là Hà La vì liên can mà bị tội chém đầu. Viện là cháu phải có trách nhiệm rửa sạch vết nhơ đó.”
Quang Vũ Đế nghe Viện trả lời, tỏ vẻ hài lòng, bèn hỏi:
“Vậy nhà ngươi có kế gì diệt Hiệu?”
Viện tâu:
“Ngỗi Hiệu sở dĩ làm loạn là vì hai lí do. Một là y ỷ vào rừng núi hiểm trở, quân tướng thiện chiến. Hai là y liên kết được với các bộ tộc người Khương. Muốn diệt được Hiệu, trước tiên phải tách được y ra khỏi người Khương, sau đó mua chuộc được những viên tướng giỏi.”
Vua Hán nghe Viện nói có lí, bèn cấp cho y 5000 kị binh đi trước làm nhiệm vụ du thuyết các tộc trưởng người Khương và mua chuộc các tướng tài của Hiệu như Cao Tuấn, Nhâm Ngao. Vua Hán sẽ dẫn đại quân tiến đánh Hiệu sau.
Năm 32, Hán Quang Vũ đem quân đi đánh Ngỗi Hiệu. Khi đại quân tiến vào Thiểm Tây, núi non hiểm trở, Quang Vũ Đế ngỡ như lạc vào trận đồ bát quái, nhụt chí định rút lui, thì Mã Viện đem đội kị binh đến kịp. Viện vào chầu vua, bẩm báo các tộc trưởng người Khương đã qui thuận, các tướng Cao Tuấn, Nhâm Ngao chỉ chờ đại quân kéo đến sẽ qui hàng. Riêng thành Thiên Thuỷ do Ngỗi Hiệu cầm cự, Viện lấy lúa mạch đắp thành sa bàn, trình bầy cách đánh vu hồi thì có thể hạ được.
Trận đánh ấy thắng to, Viện được Quang Vũ Đế phong chức Thái Trung Đại Phu, thống lĩnh quân bảo vệ Trường An.
 
XVIII-
          Năm 33 sau Công nguyên.
Chớm hè, một buổi chiều oi nồng. Tích Quang ngồi uống rượu với đám tay chân thân tín. Rượu đã ngà ngà, một viên quận thừa nâng chén:
“Chúng tôi theo hầu quan Thái thú bao nhiêu năm nay, hưởng ơn mưa móc đã nhiều. Nay quan Thái thú được lệnh về triều, không biết nói gì chỉ xin quan Thái thú cho phép được cạn một chén.”
Viên quận thừa nâng chén định cạn thì Tích Quang đưa tay cản lại:
“Khoan đã. Ta cùng với anh em bao năm lăn lộn nơi lam sơn chướng khí, chung đụng với dân man rợ, có thể nói là nếm đủ đắng cay. Ta những muốn sống chung với các ngươi cho đến khi nhắm mắt xuôi tay, chia ngọt xẻ bùi. Nhưng giờ Triều đình triệu ta hồi cung, xem ra lành ít dữ nhiều. Ta nghe nói, trong cung có kẻ gièm pha rằng Tích Quang u mê, nương nhẹ chiều chuộng dân bản địa, buông lỏng kỉ cương của Triều đình, sưu thuế, cống vật không năm nào nộp đủ… Ôi chốn quan trường… Nào ta cạn chén.”
Đám quan lại hùa theo:
“Cạn chén…”
Triều đình nhà Tân của Vương Mãng như đứa trẻ đẻ non, chết yểu. Quang Vũ đế lên ngôi, tìm mọi cách thu hồi lại giang sơn nhà Hán, bình định Trung Nguyên. Đối với Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam của Lĩnh ngoại, do lúc đầu lực chưa đủ mạnh, Quang Vũ vẫn dùng lối cai trị cũ của Triệu Đà, để cho các thủ lĩnh bộ tộc ở địa phương tồn tại. Ở mỗi quận vẫn đặt chức Thái thú và Đô uý. Năm Kiến Vũ thứ 6 (năm 30 sau Công nguyên) nhà Hán bãi chức Đô uý giao cho Thái thú kiêm giữ, quyền lực của Thái thú được tăng lên thêm nhiều. Và như thế, dù các chức Lạc tướng, huyện lệnh, huyện trưởng vẫn còn nhưng quyền lực và quyền lợi cũng bị thu bớt. Tham vọng đồng hoá của Hán triều ngày càng lớn.
Khi được bổ làm Thái thú Giao Chỉ, Cửu Chân Tích Quang, Nhâm Diên đã từng bước áp dụng luật lệ của người Hán đối với dân bản địa, nhưng do lối sống khép kín của các bộ tộc Âu Lạc, kết quả thu được không là bao. Việc đưa người khác qua thay Tích Quang chính là nhằm để thúc đẩy công cuộc Hán hoá nhanh hơn.
Lát sau, một viên lại hỏi:
“Thưa quan Thái thú, chẳng hay đại nhân có biết ai…”
Tích Quang cười:
“Tô Định… Quan Thái thú mới của các ngươi là Tô Định…”
 
XIX-
Muà xuân năm sau, triều đình nhà Hán mở tiệc tiễn Tô Định lên đường sang Giao Chỉ nhậm chức Thái thú. Sở dĩ Triều đình bầy vẽ ra bữa tiệc này vì hai lí do. Họ Tô vốn thuộc vào hàng trọng thần, có nhiều công lao. Tổ của Tô Định là Tô Vũ, chức Trung lang tướng dưới triều Hán Vũ Đế (năm 100 trước Công nguyên), vâng lệnh đi sứ Hung Nô, do vì viên phó sứ tham gia vào một vụ mưu sát, bị người Hung Nô phát giác mà liên luỵ. Vua Hung Nô là Thiền Vu dụ hàng không được bèn đầy Tô Vũ đi Bắc Hải (Xibiri ngày nay) chăn dê, với mệnh lệnh, bao giờ dê đực đẻ con thì mới được quay về Hán. Mười chín năm lặn lội chăn dê bên hồ Baican, Thiền Vu của Hung Nô chết, Hán Vũ đế cũng đã chết, Tô Vũ lúc đi mới bốn mươi tuổi đến sáu mươi tuổi râu tóc bạc trắng mới được trở về. Lòng trung trinh của Tô Vũ khiến mọi người khâm phục, do vậy dòng họ Tô cũng được nhà vua xem trọng.
Mặt khác Giao Chỉ là đất nằm ngoài Lĩnh Ngoại, xa xôi, pháp luật của triều đình bị phai nhạt, lại cũng là nơi nhiều lam sơn chướng khí. Tướng ngoài biên ải theo lệ xưa vẫn được tiền trảm hậu tấu, nay để tăng cường quyền lực của Triều đình, vua Hán quyết định thay máu, thay các Thái thú cũ do ở lâu mà bị tha hoá bằng những viên quan mới trẻ tuổi và hăng hái hơn, vì thế mở một tiệc chia tay Tô Định cũng là việc nên làm.
Chuyện Tô Vũ chăn dê xẩy ra đã ngoài trăm năm, thực lòng Quang Vũ Đế không mấy ưa ông già đó. Một viên quan vào hàng cửu khanh, lãnh trọng trách quốc gia đi sứ mà không biết dạy dỗ bọn tôi tớ, để chúng gây chuyện tầy trời khiến nhiệm vụ không hoàn thành, lại cũng không dám chọn cái chết vẻ vang thì chỉ là một kẻ tham sống sợ chết. Nhưng trong lúc lòng người li tán, thì việc ca ngợi lòng trung thành của Tô Vũ cũng chẳng hại gì.
Vua Hán cho bầy tiệc, vua tôi ngồi chung bàn. Vua nói:
“Khanh đi nhậm chức lần này là mang trọng trách của triều đình. Khanh phải làm cho dân chúng Giao Chỉ nhuần thấm ơn mưa móc của trẫm, không được sao nhãng việc lớn.”
Đoạn vẫy tay gọi Thái giám:
“Ban ngự tửu cho quan Thái thú.”
Tô Định nâng li rượu nói:
“Đội ơn Bệ hạ.”
Nói xong viên Thái thú ngửa mặt nốc cạn. Một viên quan văn nâng rượu, nói:
“Tôi cũng xin chúc quan Thái thú một li. Mong rằng quan Thái thú sẽ vững tay giáo hoá bọn Nam di, khiến trăm người như một dốc lòng thờ phụng nhà vua.”
Một viên võ quan mặc giáp trụ tiếp lời:
“Đối với bọn Nam di, sống cuộc sống mọi rợ, quan Thái thú nên nhớ, không thể nương tay, chúng như con ngựa hoang, hàm thiếc phải chắc.”
Tô Định nâng rượu:
“Xin đa tạ thịnh tình của các vị.”
 
Hôm sau, Tô Định dâng hương bái biệt tổ tiên, đem gia quyến lên đường nhằm phương Nam mà đi. Con đường từ Bắc quốc đến nước Văn Lang cũ xa xôi ngàn dặm, núi non hiểm trở. Đoàn người ngựa của Tô Định đầy bụi bậm và mệt mỏi, ngày đi đêm nghỉ, cuối cùng cũng vượt qua dẫy Ngũ Lĩnh đến Hợp Phố, rồi theo đường biển tiến vào địa phận Giao Chỉ. Khi con thuyền chở Tô chuyển hướng, mượn gió đẩy vào một cửa sông lô nhô những hòn đảo nhỏ, những bãi cây ngập mặn lập lờ trôi nổi như cạm bẫy. Cảm giác xa lạ do vùng đất bí hiểm gây nên khiến Tô Định thấy lo lắng, một nỗi lo lắng mơ hồ không biết từ đâu gieo vào, khiến ngực Tô nhói lên. Thuỷ thổ phương Nam, phong tục tập quán của dân Man, nghe nói khác xa phương Bắc. Hơn nữa ngôn ngữ bất đồng chẳng khác gì bức tường chắn cao vút, giấu kín ở sau nó mọi sự. Trong khi đó, đám gia nhân theo Tô đi Giao Chỉ dường như không hề lo lắng gì, không hề biết gì về những thứ đang chờ đợi chúng. Chúng cứ hồn nhiên trầm trồ, cứ vô tư cười nói mỗi khi gặp cảnh vật kì thú, lạ lẫm. Phải rồi, ai có thể gánh được nỗi lo lắng ấy cho Tô, ngoài Tô.
Tô Định là cháu họ xa, tất nhiên thuộc lòng chuyện chăn dê ở đất Hung Nô của Trung lang tướng Tô Vũ. QuanThừa tướng đã nói với Tô, khi Tô được cha đỡ đầu dắt đến tư dinh của ngài để giới thiệu:
“Ngươi hãy noi tấm gương một lòng trung trinh vì xã tắc nhà Hán của Tô Vũ tiền bối. Tục ngữ có câu, ăn cây nào rào cây ấy… Nói vậy nhà ngươi khắc hiểu...”
Tô Định nhìn xuống đôi giầy cũ đang đi dưới chân, nghĩ thầm đã đến lúc phải thay, cúi đầu khẽ đáp:
“Tô Định đội ơn Thừa tướng, giòng họ Tô lúc nào cũng ghi lòng tạc dạ, rằng ăn quả nhớ kẻ giồng cây.”
Thừa tướng nghe Tô trả lời xong bèn cất tiếng cười ha hả, đúng là con giòng cháu giống. Và ít lâu sau, Tô Định được bổ giữ chức Thái thú Giao Chỉ. Thừa tướng dặn riêng Tô, Giao Chỉ tuy xa xôi, nhưng nhiều của ngon vật lạ. Tích Quang làm chủ vùng đất ấy hàng chục năm rồi, dân chúng hiền lành, đời sống yên bình, là nơi đáng đến, đáng đến.
Giờ đây, Thái thú họ Tô bắt đầu đặt chân đến vùng đất mà Tô sẽ phải cai quản. Tô sẽ phải thu được nhiều ngà voi, sừng tê, nhiều của cải quí hiếm. Nhưng trên hết, Tô phải giáo hoá, phải nhanh chóng biến dân chúng Giao Chỉ thành thần dân của nhà vua, đất Giao Chỉ thành mảnh vườn tăng gia của triều Hán.
Tích Quang cho người đón quan Tân Thái thú ở cửa biển. Khỏi phải nói, nghi lễ khá long trọng. Viên quận thừa là người Hán, nhưng sinh ở Giao Chỉ, am hiểu đời sống, ngôn ngữ, phong tục của người Việt, khiến Tô hết sức hài lòng. Đoàn thuyền của Tô Định tiến sâu vào cửa sông, rồi ngược lên phía thượng du. Đi thuyền thấy được cảnh đẹp, nhưng khó biết được đời sống của dân chúng. Vì thế Tô Định muốn chuyển sang đi bộ. Tới một bến sông lớn, viên quận thừa thưa với Tô rằng, có thể lên bến, dùng xe ngựa để đi. Con đường này men theo bờ sông, xe ngựa đi trên bờ, thuyền mảng đi dưới sông, vừa thuận lợi, vừa tạo ra thanh thế. Tô Định khen hay, thầy trò bèn chuyển lên bờ, bọn gia nhân lưu lại trên thuyền. Đoàn xe ngựa của Tô đi qua một cái chợ ven sông. Từ xa, Tô đã thấy một đám đông dân Việt tụ họp, những cảnh như thế, Bắc Quốc không cho phép. Tới gần mới biết, dân chúng đang vây quanh một đám hát rong. Không biết họ hát gì, vì khi đoàn người ngựa đi ngang qua, đám hát rong liền im bặt. Điều đó khiến cho Tô thấy khó chịu.
Trước khi đến Luy Lâu, đoàn người ngựa đi qua một cánh rừng rậm. Đang đi, bất ngờ nghe một tiếng “phựt”! Không biết từ đâu, một mũi tên phóng ra, trúng ngay chóp mũ của viên thái thú. Viên quận thừa mặt tái như gà cắt tiết, giục đám lính truy tìm hung thủ. Tô Định trừng mắt nhìn viên quận thừa, ý hỏi thế này là thế nào? Viên quận thừa cố trấn tĩnh, thưa:
“Bẩm Thái thú, dân Thổ Trước ở Giao Chỉ lâu nay vẫn ngầm chống lại quan quân của Triều đình, nhưng khó phát hiện đánh dẹp. Bọn phản loạn không tập trung, không có hang ổ, có thể hàng ngày chúng vẫn là những lạc dân trồng lúa hoặc là các cung thủ săn bắn. Chúng lẫn lộn trong dân. Chúng như những con bọ chó làm người ta ngứa ngáy khó chịu. Đối với chính thể chúng chẳng có gì đáng ngại.”
Đám lính tuỳ tùng tay huơ vũ khí, miệng gào thét để tự cổ vũ, để cố kìm nén nỗi sợ hãi, lao về phía cánh rừng vừa phóng mũi tên ra, truy tìm thích khách. Nhưng cánh rừng mênh mông im lặng đầy bí mật.
Tô Định vẫn chưa hết tức giận:
“Những đám người Man thật khó giáo hoá. Ở Tây vực, ở Lĩnh ngoại, nơi nào cũng thế, bọn chúng cứ kín như hũ nút…”
Viên quận thừa đáp:
“Bẩm đại nhân, người nói quả không sai. Dân Việt từ lâu vẫn chống lại những giáo lý của thánh hiền, không chịu cải hoá, thích lối sống hoang dã, man rợ, không ngừng mơ ước khôi phục lại đời sống bộ lạc cũ .”
Tô Định nghe những lời của viên quận thừa, nỗi giận dữ vì bị xúc phạm như lửa đổ thêm dầu, rút mũi tên, nghiến răng :
“Ta thề sẽ bẻ gẫy ý chí của dân Man như bẻ gãy mũi tên này.”
Nói xong Tô Định bẻ gẫy mũi tên đang cầm trong tay.
 
XX-
Bữa tiệc mừng Tô Định đến nhậm chức ở trị sở Liên Lâu thật linh đình, tràn ngập dê quay lợn béo. Đến giờ, Tích Quang dắt Tô Định vào giới thiệu với đám quan lại thuộc cấp, chào hỏi xã giao rồi cùng ngồi vào bàn tiệc. Theo lệnh Tích Quang, viên quận thừa kêu gánh hát địa phương vào hát để mua vui. Tích quang nói với Tô Định:
“Thưa quan Thái thú, Giao Chỉ vốn là Tượng quận của nước Nam Việt cũ, sau này Lộ Bác Đức diệt Nam Việt mới chia Tượng Quận ra làm Giao Chỉ và Cửu Chân. Các bộ tộc Lạc Việt, Tây Âu và dân Thổ Trước có nền văn minh riêng, khá phát triển, dân số đông, thế lực mạnh. Theo dõi kê khai hộ khẩu thì quận Giao Chỉ đông nhất, có 750.000 nhân khẩu, quận Cửu Chân có 260.000 nhân khẩu. Cộng nhân khẩu hai quận này thì nhiều gấp đôi số nhân khẩu các quận phía bắc là Nam Hải, Thương Ngô, Uất Lâm, Hợp Phố. Từ đời Tần Vương đến các bậc tiên đế nhà Hán, chính sách cai trị đối với Giao Chỉ, Cửu Chân vẫn là mềm dẻo, dùng người Việt trị người Việt.”
Tô Định liếc nhìn Tích Quang, viên Thái thú đã bị Nam Man hoá, nghĩ thầm, hạt kê trồng lẫn với cỏ dại thường còi cọc, lâu có thể biến thành cỏ dại. Tô đáp:
“Sách trị dân của các bậc tiên đế, có trang sáng, có trang mờ, muốn đọc hiểu để hành không phải dễ. Bậc tiền bối họ Tô là Vũ, 19 năm chăn dê ở Bắc Hải, mà lòng trung quân ái quốc không mảy may thay đổi.”
Tích Quang cười thầm, đồ “tỉnh lí chi oa”, ếch ngồi đáy giếng, tay nâng chén rượu, nói:
“Quan Thái thú dạy chí phải. Xin chúc quan Thái thú một chung và xin phép cho bọn xướng ca vào mua vui.”
Gánh hát được viên quận thừa vời đến là gánh hát của Nhài. Nhài đã ngoài ba mươi, nhưng nom còn đẹp nghiêng nước nghiêng thành. Gánh hát nổi tiếng khắp vùng, Tích quang cũng nhẵn mặt bà Trùm Nhài. Lúc ấy, Tích Quang rượu đã ngà ngà, hỏi Nhài:
“Bà Trùm hôm nay có bài hát nào mới hát mừng quan Tân Thái thú?”
Nhài vái chào quan Tân Thái thú, đáp:
“Gánh hát chúng tôi mới sưu tầm được ở vùng đầm Ao Châu mấy điệu hát Xoan, xin hát mừng quan Tân Thái thú và các quan.”
Tô Định ngạc nhiên thấy Tích Quang nói chuyện với ả Trùm gánh hát như kẻ bằng vai phải lứa, bèn hỏi:
“Gánh hát nhà ngươi hát theo điệu Nam Man à?”
Nhài nghe giọng nói thì biết quan Tân Thái thú là người phương Bắc, từ tốn đáp:
“Thưa quan Tân Thái thú, dân Lạc Việt chúng tôi sinh ra và lớn lên trên đất Văn Lang, chỉ hát những tiểu điệu Lạc Việt.”
Tô Định thấy nóng mặt:
“Vậy Tích Thái thú dạy các ngươi cái gì?”
Tích Quang nghe vậy, biết là Tô Định muốn kiếm cớ gây chuyện, nhưng tảng lờ không hiểu:
“Bà Trùm này, ta thích những điệu dân ca Nam Man, ả cho hát đi.”
Tô Định cố nuốt giận, nghĩ bụng, ta sẽ thay đổi tất cả. Tô mỉm cười, nụ cười của kẻ nắm dao đằng chuôi:
“Chúng bay hát đi cho ta coi.”
Nhài ra hiệu cho gánh hát bắt đầu. Từ phía sau, một đám trai và gái ăn mặc theo lối Lạc dân ào ra như một đàn bươm bướm. Một chàng trai cất giọng:
Em đi súc tép bờ ao
Anh muốn làm
đòng đong cấn cấn
nhẩy vào váy em…
Cô bé Chấm tha thướt trong bộ yếm váy Lạc Việt cách điệu, tay cầm chiếc quạt tơ chuối, vừa múa vừa hát:
Em về mở váy ra xem
Đòng đong cân cấn đâu chẳng thấy
chỉ thấy thêm bực mình…
Tô Định nhìn đám hát múa may cũng thấy vui mắt, nhưng ý nghĩa lời hát thế nào thì Tô không hiểu. Tô trỏ vào Nhài, nói với Tích Quang:
“Con bé đẹp đấy nhỉ, quan Thái thú đã có dịp thưởng thức chưa?”
Tích Quang biết Tô Định định nói gì, nhưng lại đáp:
“Hạ quan có nghe thị hát vài lần. Giọng ca của thị vào hàng nhất nhì Giao Chỉ đấy. Sau này quan Thái thú cần nghe hát cứ cho gọi thị.”
Tô Định ngoảnh mặt đi nơi khác, không đáp lời viên cựu Thái thú.
 
XXI-
Từ khi đi thăm thành Ốc trở về, Trắc bỗng trở nên đăm chiêu. Câu chuyện Mỵ Châu- Triệu Thuỷ và việc thành Ốc bị hạ, lúc nào cũng trở đi trở lại trong đầu Trắc, với nhiều nỗi nghi ngờ, với nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Một hôm Trắc nhắn mời Trùm Lí vào chơi nói chuyện. Vừa thấy mặt ông Trùm, chưa kịp hàn huyên gì, Trắc đã nói ngay:
“Trắc mới đi thăm thành Ốc về, nghe được một chuyện hay lắm, chuyện tình Mỵ Châu- Triệu Thuỷ, không biết ông Trùm đã nghe chưa?”
Ông Trùm đáp chưa nghe. Trắc bảo, vậy thì để Trắc kể cho mà nghe, không biết chuyện ấy là thật hay người ta bịa đặt ra. Trùm Lí nghe xong, trầm ngâm, một lúc sau mới thốt thành lời. Trùm Lí nói:
“Câu chuyện tình hay quá, phàm tình yêu đẹp mà kết thúc bi thương bao giờ cũng để lại dư âm lâu dài. Chuyện Triệu Vương cho lính ẩn trong đàn trâu vượt qua sông Vàng, lọt vào thành Ốc làm nội gián là rất có lí. Thục An Dương Vương có thể vì những lí do nhỏ nhỏ như vậy mà để mất thành.”
Trắc vốn thích nói chuyện với ông Trùm vì ông đi đây đi đó nhiều, kiến văn quảng bác, luôn có ý riêng độc đáo. Trắc hỏi:
“Thục Vương Tử không phải giòng dõi nhà Hùng, sao dân Lạc Việt lại chấp nhận làm vua của mình? Thế Triệu Đà có phải là vua của người Lạc Việt không?”
Ông Trùm cười đáp:
“Chuyện đó cũng dễ hiểu. Nhà Hùng là người đứng đầu, là người dẫn dắt các tộc dân Lạc Việt, cùng làm cùng ăn, tình thân như cha con, như ruột thịt. Thục Vương Tử là thủ lĩnh của người Tây Âu mạnh hơn, diệt được người đứng đầu thì dân Lạc Việt phải theo, đó là lẽ thường xưa nay. Nhưng Triệu Đà thì khác.”
Trắc cảm thấy lờ mờ ý tứ ở sau câu nói đó của ông Trùm, nhưng vẫn hỏi:
“Ông Trùm nói khác, là khác ở chỗ nào?”
Ông Trùm ngẫm nghĩ tìm chữ để nói sao cho có thể lột hết được ý mình. Ông Trùm nói:
“Khác, vì ông ta dựng nên một quốc gia, có triều đình, có pháp luật, có cương thổ, các bộ lạc Việt ở Lĩnh Nam chịu sự cai trị của Triệu Vương thông qua luật pháp. Triệu Đà là vua của Nam Việt Quốc.”
Ông Trùm dừng lời, đưa mắt nhìn Trắc thăm dò. Trắc đoán được ý của ông Trùm bèn nói:
“Cha Trắc trước khi mất, dặn rằng phải khôi phục lại giang sơn nhà Hùng. Bây giờ thì Trắc nghĩ rằng, Trắc phải khôi phục lại quốc gia của người Việt.”
Ông Trùm cười, nghĩ thầm Trắc là người có khí phách lớn, thật đáng mặt làm minh chủ. Ông nói:
“Môn ở Trường Sa báo tin về, ở mạn tây bắc Trung Quốc tình hình vẫn chưa yên, lẻ tẻ vẫn có những cuộc nổi dậy của các chúa đất.”
Trắc nói:
“Bắc Quốc không yên thì có lợi cho chúng ta, bảo Môn phải theo sát tình hình. Ông Trùm nên cho người mình đi cả Nam Hải, Quế Lâm, Hợp Phố, Phiên Ngung. Một chiếc đũa thì dễ bẻ, một bó đũa thì vững chắc, chúng ta càng có nhiều người ủng hộ càng mạnh.”
Ông Trùm vâng lời. Trắc bèn chuyển sang chuyện khác, hỏi ông Trùm tại sao lại học đạo mà không học phật? Ông Trùm giật mình vì câu hỏi này. Thực lòng mà nói, ông Trùm chưa theo đạo giáo, là vì tình cờ đạo sĩ Huyền Sâm nhằm trúng vào ông, và vì ông có gặp đạo sĩ vài ba lần, được nghe đạo sĩ thuyết giảng nên bỗng dưng vỡ ra được một số điều về cuộc sống. Ông Trùm cũng có dịp gặp các nhà sư truyền giáo, chẳng hạn sư Tát Đạt đến từ xứ Ấn Độ. Ông đã nghe nhà sư kể về thân thế Đức phật. Ngài nguyên là Thái tử Tấtđạtđa vì bất bình với sự phân chia đẳng cấp, với sự kì thị mầu da, vì cảm thông với sự thống khổ của muôn dân mà sáng lập ra đạo Phật. Đức Tấtđạtđa rời nhà đi tu lúc gần ba mươi tuổi, đến núi Tuyết tu sáu năm khổ hạnh, không có thành tựu gì, đức ngài nhận ra đã đi nhầm đường, bèn lên đường, gặp một cây bồ đề lớn, bèn lấy cỏ làm nệm, ngồi tĩnh toạ 49 ngày đêm, thấy đầu óc tựa đêm đen trở sáng như ban ngày, ngài ngửa mặt lên trời mà kêu lên, ta đã tìm thấy điều bấy lâu tìm kiếm. Từ đó Đức ngài đi khắp thiên hạ truyền bá tư tưởng của ngài, thiên hạ gọi ngài là Bụt, là đấng giác ngộ, là Phật. Người đi theo ngài ngày một đông lên, ở khắp gầm trời, đạo của ngài được gọi là đạo Phật.
Bất ngờ Trắc hỏi:
“Ông Trùm có biết học thuyết của Phật nói gì không?”
Ông Trùm đáp:
“Có. Nhà sư Tát Đạt nói, học thuyết của Phật nói về nỗi khổ và sự giải thoát. Ngài nói với học trò, rằng ta chỉ dạy một điều- khổ và diệt khổ. Khổ là gì, từ đâu mà sinh ra, làm cách nào mà diệt nó, đó là những điều người theo đạo Phật phải biết.”
Trắc chăm chú nghe ông Trùm giảng giải, nhưng khi ông Trùm ngừng lời bèn nói:
“Đạo Phật giải thoát chúng sinh khỏi nỗi khổ, hay đấy, nhưng có hợp với chúng ta không nhỉ, ông Trùm?”
Ông Trùm đáp:
“Sư Tát Đạt nói, bản chất của nỗi khổ là trạng thái buồn phiền của con người do sinh lão bệnh tử, do nguyện vọng không được thoả mãn. Nguyên nhân là lòng ham muốn, là sự kém sáng suốt luẩn quẩn trong vòng luân hồi không thoát ra được. Tu luyện để khai sáng, để đạt đến sự không ham muốn, để dập tắt được ham muốn là đến cõi niết bàn, ấy là sự giác ngộ và giải thoát. Như thế có lẽ chưa hợp với chúng ta.”
Trắc nói:
“Đạo giáo dạy người ta cách nhìn vũ trụ, đạo Phật dạy người ta cách sống, mỗi thứ đều có cái hay cái tốt, cái nào hợp với dân thì sẽ còn.”
Ông Trùm khen phải, rồi chuyển qua chuyện khác. Ông Trùm nói:
“Nhà Hán vừa bổ Thái thú mới thay Tích Quang, tên là Tô Định. Nghe nói người này gốc nước Yên xưa, tính khí hung bạo, rất nên để ý.”
Trắc cũng đã nghe tin này, nên không lấy làm ngạc nhiên, chỉ khẽ lẩm nhẩm trong miệng hai tiếng Tô Định.
(Còn nữa)
 
 
Phản hồi

Người gửi / điện thoại

Nội dung

 
Quảng cáo
thietkewebuytin01azsolutionsweb24banner12
Thống kê truy cập
Đang truy cập: 2
Trong ngày: 487
Trong tuần: 1076
Lượt truy cập: 182300
VĂN NGHỆ NGHĨA LĨNH
- Chủ nhiệm: Nhà thơ BÙI VIỆT PHƯƠNG - 0932 209 388
- Ban Biên tập: (Email: vanphutho25@gmail.com)
- Phó trưởng Ban: Nhà văn ĐỖ NGUYÊN THƯƠNG - 0912 383 207
- Nhà văn, nhà báo: NGUYỄN XUÂN HÙNG - 0912 184 021  
- Nhà thơ VŨ THỊ THANH THỦY - 0983 445 941
 
BẢN QUYỀN THUỘC CHI HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM TỈNH PHÚ THỌ
- Chịu trách nhiệm Xuất bản: Nhà thơ NGUYỄN NGỌC TUNG - Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ.
- Chịu trách nhiệm nội dung: Nhà thơ BÙI VIỆT PHƯƠNG - Chủ nhiệm Website Văn nghệ Nghĩa Lĩnh.
- QĐ thành lập Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ của Hội Nhà văn Việt Nam số 132/QĐ-HNV Ngày 24/9/2025.
- QĐ lập Website "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ số 01/QĐ-CH ngày 11/10/2025.