Hà Phạm Phú
TRẮC
V-
Một ngày tháng Tám năm ấy (Năm Giáp Tuất).
Mụ đỡ ở hương Đan Hạ được người hầu dắt vào tư dinh của Lạc tướng. Tất cả đám trẻ con ở hương Đan Hạ đều do một tay mụ đỡ, vì thế mọi người đều coi mụ là bà nội của mình. Bà mụ lần đầu tiên bước vào tư dinh của Lạc tướng. Mụ đi qua cổng, vào tư dinh. Con đường rộng, dốc lên thoai thoải, hai bên trồng những bụi hoa dâm bụt. Giữa con đường dốc là sân đất nện kĩ, hình chữ nhật rộng có thể chứa được hàng trăm người, viền quanh là những bụi tóc tiên. Từ sân dẫn lên ngôi nhà chính là chín bậc đá. Ngôi nhà chính là một ngôi nhà sàn dài với nhiều hàng cột gỗ to cỡ người ôm, mái cong như mũi thuyền, nằm chính giữa đỉnh đồi. Sàn nhà bằng gỗ, hai đầu có thang gỗ dẫn lên. Nhà nhìn hướng nam, có con sông Cái uốn lượn trước mặt, lúc nào cũng thấp thoáng cánh buồm. Phòng ngủ của Lạc tướng phu nhân ở đầu tây. Phòng ngủ của Lạc tướng ở đầu đông. Gian giữa toà nhà chính có đặt một bếp lớn, xung quanh bếp là những chiếc ghế thấp, sàn nhà sau bếp được nâng cao hơn, có bàn gỗ hình chữ nhật, ghế ngồi không tựa, lư đồng đốt hương, giá để binh khí. Vách nhà là ván lịa, trên gắn những chiếc sừng hươu, những tấm da thú.
Hai bên và phía sau ngôi nhà chính là những ngôi nhà ngang, nhà bếp, nhà người ở và nhà kho, tất cả đều là nhà sàn. Đứng trước ngôi nhà chính nhìn ra xung quanh, thấy tư dinh của Lạc tướng được bao bọc bằng luỹ tre dầy, bao quanh tư dinh của Lạc tướng là làng mạc của người Việt, toả khói hiền hoà. Hương Đan Hạ của mụ đỡ ở trước mặt, nằm sát bến sông, cũng kề ngôi chợ đông đúc, sầm uất nhất vùng.
Người hầu sốt ruột giục, mụ nhanh chân lên cho, bà Thiện kêu đau từ lúc mặt trời vừa lên. Mụ đỡ, nhai trầu bỏm bẻm, nói mụ đã bấm rồi, hôm nay ngày mười bốn phải giờ dần ngày Rằm mới sinh.
Mụ đỡ leo lên cầu thang đầu tây vào phòng bà Thiện. Lúc ấy líu tíu mấy con hầu gái vây quanh bà chủ, sắc mặt đứa nào cũng căng thẳng. Mụ đỡ tay cầm chiếc lẹm nứa, công cụ duy nhất mụ mang theo từ nhà, chuyên dùng để cắt rốn trẻ, huơ huơ trước mặt đám hầu gái, mắng, thuỗn hết mặt ra đấy làm gì. Mỗi đứa một việc, nhanh lên. Mụ bảo một đứa nấu nước lá để mụ rửa tay, chuẩn bị vải mềm sạch để lau chùi cho bé, bảo một đứa khác chuẩn bị nến, chuẩn bị đuốc để đốt lấy ánh sáng cho mụ làm việc. Xong đâu đó bà mới bước đến trước giường bà Thiện, vén rèm nói:
“Phu nhân để tôi thăm xem em bé thế nào.”
Bà Thiện cố nén đau, mệt mỏi nhìn mụ đỡ, tỏ ý trăm sự tốt xấu đều trông vào mụ đó. Mụ đỡ giơ đôi bàn tay nói:
“Đứa nào lấy nước lá rửa tay cho mụ đây?”
Một cô hầu lập tức bưng chậu nhỏ nước lá thơm tới. Mụ đỡ chậm rãi rửa kí hai bàn tay, rồi bước tới tốc váy bà Thiện lên, đưa tay sâu vào trong, miệng lẩm bẩm điều gì đó không ai nghe rõ. Sau đó mụ lại rửa tay, lau kĩ băng vải trắng sạch. Lần này mụ nói to:
“Ngôi thuận, tốt lắm, giờ dần sẽ đẻ.”
Khuôn mặt lo lắng của bà Thiện giãn ra. Đám con hầu bắt đầu rì rầm trò chuyện. Mụ đỡ đẩy chúng lui ra ngoài, bảo, tranh thủ mà nghỉ đi, chốc nữa có việc, tỉnh táo mà làm.
Ngày Rằm tháng tám năm Giáp Tuất, đúng giờ Dần thì bà Thiện hạ sinh hai cô con gái.
Tục cũ cấm Lạc tướng Trưng vào phòng bà Thiện lúc bà vượt cạn. Không ngủ được, Trưng bèn mang gươm ra sau nhà chính, nơi có một bãi đất trống được gọi là Giảng võ trường múa cho khuây.
Trăng mười bốn vừa tròn. Giảng võ trường đầy ánh trăng. Trưng múa gươm. Bài gươm này do Trưng tự chế ra, gồm có mười tám thế chính, biến hoá ra thành ba mươi sáu, lại biến ra thành bẩy mươi hai, lại biến tiếp ra thành một trăm bốn mươi bốn… Trưng múa một lượt, lại múa một lượt nữa, lại múa nữa… cho đến lúc chân trời phía đông sáng lên màu bụng cá. Lúc ấy Lạc tướng dừng tay, ngước nhìn lên bầu trời. Lạ thay, trên đỉnh trời xuất hiện muôn ánh hào quang, lấp lánh bẩy sắc cầu vồng, hai đám mây tụ về ẩn hiện dáng chim phượng, rồi biến đổi thành dáng rồng. Lạc tướng nghe thấy từ đâu đó vẳng tới tiếng sênh tiền, tiếng sáo véo von, tiếng hát của một dàn đồng ca, xa nữa là tiếng quân reo, tiếng ngựa hí. Lạc tướng bước tới bên một chiếc ghế dài dưới tán cây cọ cảnh, ngồi xuống, định thần rồi điều hoà hơi thở. Lạc tướng nghĩ thầm có lẽ do mệt mỏi nên thần trí xáo động, bèn tĩnh toạ để đạt tới tĩnh tâm. Sau một khắc, nghe hơi thở đã đều đặn, Lạc tướng mở mắt ra, nhìn lên bầu trời, vẫn còn đó vầng mây ngũ sắc, bên tai vẫn văng vẳng tiếng nhạc du dương.
Lạc tướng tự bảo mình, đó hẳn phải là điềm lành. Ngay khi ấy, một con hầu hớt hải, hổn hển chạy tới. Con hầu lắp bắp:
“Bẩm ông, bà nhà hạ sinh một đôi bé gái. Mời ông vào thăm.”
Lạc tướng tra gươm vào bao, vung hai tay lên trời:
“Con gái… ta có hai con gái…”
Ông bỏ đứa hầu gái lại phía sau, bước nhanh về phía tây ngôi nhà chính, rồi nhẩy ba bậc cầu thang một bước, lên phòng bà Thiện.
Bà mụ từ trong phòng bước ra, giọng ôn nhu:
“Mụ đỡ có lời chúc mừng Lạc tướng.”
Lạc tướng vồn vã đáp lại:
“Cảm ơn mụ, sẽ rước mụ lại ăn đầy cữ hai cháu.”
Nói rồi ông bước đến bên giường phu nhân, vén tấm màn treo đan bằng tơ chuối.
Gương mặt người đàn bà trẻ sau cơn vượt cạn mệt mỏi, nhưng ngời sáng. Hai đứa trẻ được quấn tã kín mít, chỉ hở hai khuôn mặt tí xíu, đỏ hỏn, nhắm nghiền mắt. Lạc tướng mỉm cười bước lại gần vợ, cầm bàn tay bà vuốt ve với vẻ biết ơn. Cả hai người không nói gì, nhưng đều cảm thấy nguồn hạnh phúc đang tràn ngập. Một lúc lâu, Lạc tướng lên tiếng, giọng dịu dàng:
“Nàng ơi, nàng muốn đặt tên con gái chúng ta là gì?”
Bà Thiện đáp:
“Ông Trưng này, tôi xuất thân là dân trồng dâu, nuôi tằm. Con chị gọi là Trắc, con em gọi là Nhì."
Lạc tướng gật đầu ưng ý.
VI-
Cách thời gian câu chuyện này xẩy ra khoảng 10 năm, vào triều Hán Nguyên Đế, Mã Viện khi ấy đang là Đốc bưu Long Tây, được sai áp giải một trọng tù họ Hàn đi Tư Mệnh. Nghe nói Hàn là một danh sĩ, vì có những ngôn luận phạm thượng nên bị khép tội chết, sau được giảm án, buộc phải lưu đầy sang biên cương tây vực. Hàn có dáng vẻ thư sinh, coi cái khổ như cơm ăn, coi cái chết nhẹ tựa lông chim hồng.
Cha mất sớm, lúc Viện mới mười hai tuổi, phải ở với anh cả là Huống lúc đó đang làm quan ở Hàm Dương, bổng lộc hưởng 2000 thạch. Ông anh Viện thuộc hạng người khai phóng, cởi mở thay cha nuôi em ăn học. Viện cắp sách đến trường, nhưng ít khi vào lớp, tập hợp một đám bạn bè luyện đánh võ, cưỡi ngựa hoặc đi ra vùng thôn quê, xem dân chúng trồng kê mạch, chăn dê cừu. Một hôm, nhân Huống gọi vào hỏi han việc học, Viện bèn thưa:
“Đệ được huynh trưởng rộng lòng cho ăn học, nhưng đệ tự xét đầu óc mình lúc nào cũng ngổn ngang trận mạc, hoặc vườn tược nơi thôn dã, hoặc dê cừu nơi thảo nguyên, không hợp với Tề thi. Huynh trưởng là người khai phóng, vậy đệ cúi xin huynh trưởng rộng lòng, ban cho đệ ân huệ được đi biên cương trồng kê mạch, nuôi dê cừu. Đệ tin như thế là đã trả được ân nghĩa sinh thành của cha mẹ.”
Huống nghe Viện nói phải, gật đầu đồng ý. Huống nói:
“Ngày cha chúng ta còn sống có nói, đệ là người có chí. Theo quan sát của huynh, thì đệ có tướng võ, công việc trồng kê mạch, nuôi dê cừu không phải là công việc chung thân của đệ. Đệ là người kì tài, nhưng thành công muộn. Ta để cho đệ đi Tây vực, nhưng đệ phải giành một năm tập luyện, uống sữa ngựa, ăn cháo kê, ngủ lều vải, chịu đựng giá lạnh cho quen.”
Viện vâng lời Huống ra sức tập luyện, nhưng chưa được nửa năm thì Huống chết. Viện phải gác lại chuyện đi Tây vực, ở nhà để tang anh. Viện là người chí hiếu, thủ tang một năm, không rời mộ Huống. Đối với chị dâu quả phụ, Viện một mực kính trọng, quần áo xộc xệch, không bén mảng đến cửa nhà. Anh trai lớn mất, Viện không thực hiện được ước mơ của mình, nhưng nhờ hai người anh trai thứ là Dư và Viên đang giữ các chức huyện lệnh, Viện được bổ làm Đốc bưu.
Ra làm quan, hưởng lộc Triều đình, nhưng Viện vẫn cảm thấy tâm trí mình xáo động không yên. Dấn thân vào chốn quan trường Viện mới cảm nhận được sự mục ruỗng của một đế chế. Viện nhớ lại cuộc rượu với viên Thái Thương Lệnh ở Trường An mới biết triều đình Bình Đế, chính sự mục nát, gian thần chuyên quyền đến nhường nào. Viện thấy nản chí, nghi ngờ con đường công danh mà mình đã chọn. Cái ước vọng trồng kê mạch, chăn dê cừu ngày nào lại sống dậy. Viện nằm xuống là mơ thấy thảo nguyên, nhìn thấy con chim ưng tự do tung hoành trên bầu trời.
Con đường từ Long Tây đi Tư Mệnh xa cả ngàn dặm, phải vượt qua thảo nguyên giá lạnh với những trận gió cát bất ngờ. Để giết thời gian, Viện tìm cách gợi chuyện Hàn, cứ thế hai người trở nên thân nhau. Một hôm Hàn hỏi:
“Này quan Đốc bưu, ngài có để ý thấy trị sở của quan Thái thú nhỏ hơn tư dinh của quan Thái thú không?”
Viện đáp:
“Có thấy như thế.”
Hàn hỏi tiếp:
“Vậy thì đấy là điềm gì?”
Viện chưa kịp trả lời thì Hàn đã nói:
“Đấy là điềm nước sắp mất.”
“?”
“Bởi vì bây giờ bầy tôi không lo việc nước, chỉ lo vơ vét cho mình. Ở kinh đô cũng vậy. Bây giờ thừa tướng lấn át vua, quyền thế bầy tôi lớn hơn quyền thế nhà vua… Như thế nước không mất mới lạ.”
Viện nghe xong, cho là Hàn có lí. Lúc ngồi nghỉ, Viện tháo xiềng cho Hàn rồi hỏi:
“Ở kinh đô nhà ngươi làm nghề gì?”
Hàn đáp:
“Làm biện sĩ, dạy vua cách điều hành bá quan và cai trị trăm họ.”
Viện hỏi:
“Nhà ngươi dạy thế nào?”
Hàn trả lời:
“Chẳng hạn, ta kể cho vua nghe một câu chuyện, từ chuyện đó dạy vua rút ra các cách trị nước, điều khiển quần thần.”
Hàn kể một chuyện, Cung Vương nước Sở đánh nhau với Lệ Công nước Tấn ở Yến Lăng. Quân đội nước Sở thua, Cung Vương bị thương. Trong khi đánh nhau, quan Tư mã là Tử Phản khát nước gọi tên hầu là Cốc Dương đem nước lại uống. Cốc Dương biết quan thầy thích rượu, bèn dâng một bát rượu. Tử Phản bảo đấy là rượu, không phải là nước. Nhưng Cốc Dương cứ bảo là nước. Tử Phản bèn cầm lấy uống, thích quá, uống cho bằng say mới thôi. Cung Vương triệu Tử Phản đến bàn việc phá Tấn, nhưng Tử Phản say không đến được. Cung Vương giận lắm, bèn bãi binh và chém Tử Phản. Kể xong Hàn hỏi Mã Viện:
“Quan Đốc bưu thấy câu chuyện thế nào?”
Viện hứng trí đáp:
“Cốc Dương là một tên hầu trung thành, vì quá yêu chủ nên bất chấp phép tắc miễn là làm cho chủ hài lòng, nhưng hậu quả lại dẫn chủ đến cái chết. Tử Phản là bề trên cũng vì cái ham muốn của riêng mình mà bất chấp phép tắc nên phải chết chém cũng là xứng đáng. Đấng quân vương phải biết quên mình, phải loại bỏ kẻ dưới xu nịnh.”
Nói chuyện, Viện biết rằng sở dĩ Hàn bị khép tội nặng đầy biệt sứ chỉ là vì cố lấy cái tài biện luận của mình hòng thuyết phục vua loại bỏ bọn gian thần. Nhưng vua là bậc hôn quân, chẳng khác gì Tử Phản, còn đám cận thần thì dùng cái mẹo của Cốc Dương dẫn dụ vua đi dần vào con đường diệt vong. Thành thử, tương lai của Hàn cũng mờ mịt như chính ông vua mà Hàn thờ phụng.
Mã Viện thương hại Hàn, kẻ sĩ mà không có con mắt nhìn xa, uốn ba tấc lưỡi làm sao thay đổi được thế cuộc, bây giờ thân đầy viễn xứ, cha già ở quê không ai phụng dưỡng. Viện mất cha từ tấm bé, không được hưởng sự thương yêu của cha, bây giờ trưởng thành muốn phụng dưỡng cha mà không được, lòng thấy xót thương người cha của Hàn. Viện hỏi:
“Tiên sinh Hàn, cha già tiên sinh năm nay bao tuổi?”
Hàn rơm rớm nước mắt đáp:
“Phụ thân kẻ tội trọng này năm nay ngoài bẩy mươi rồi, héo rụng lúc nào không hay.”
Viện cảm thán:
“Thương thay, thương thay.”
Tối hôm ấy, Viện tháo xiềng cho Hàn, bảo y tìm cách thay đổi họ tên, trốn về quê quán mà phụng dưỡng cha già. Hàn vái lạy, hỏi:
“Còn quan Đốc bưu thì sao?”
Viện móc trong áo ra mấy lạng bạc vụn đưa cho Hàn, thủng thẳng:
“Ta sẽ lên sa mạc chăn dê cừu. Việc này ta trù liệu từ lâu, ngay từ khi huynh trưởng ta còn sống.”
Sáng hôm sau Viện cưỡi ngựa đi sang Tây vực, sang đất của người Khương. Từ đấy ăn ngủ với nắng gió, với sương giá và bão tuyết thảo nguyên. Năm ấy Viện mới hai mươi bốn tuổi, chí khí sôi sục, ngang tàng. Viện kết thân với các tù trưởng người Khương, mở đất chăn dê cừu, trồng kê mạch. Chỉ mấy năm, Viện nhờ có trí nhớ tốt, hiểu biết về cây có, muông thú y như hiểu rõ đàn ngựa của mình, lại biết cách làm ăn, nên đàn gia súc của Viện lớn lên, đông cả ngàn con, mùa mùa du mục kéo đi suốt dải Long Hán. (Cam Túc- Ninh Hạ- Thiểm Tây).
Ở thảo nguyên, muốn tồn tại được thì phải có thế lực, nếu không có thế lực thì phải dựa vào người có thế lực. Viện là người có đầu óc quân sự, biết cách tổ chức nên thế lực ngày một lớn lên. Dân ngoại vực đem theo ngựa, dê, cừu nhiều hàng ngàn con đến nhờ Viện che chở ngày càng đông. Viện trở thành thủ lĩnh, mặc áo lông, cưỡi ngựa tốt, ăn thịt cừu nướng cả đùi, sống phóng khoáng như ngọn gió thảo nguyên.
Một năm, vào mùa đông Viện đưa đàn dê cừu của mình đi tìm bãi chăn mới. Một chuyến đi như thế phải chuẩn bị hết sức công phu, để chống chọi với giá rét, với sói dữ. Buổi chiều, sau khi tìm được bãi thả lớn chưa từng có từ trước đến nay, Viện cho dựng lều.
Đêm ấy, ngồi uống rượu bên bếp lửa có kẻ tâm phúc tên Thiết, theo Viện từ khi còn làm Đốc bưu ở Lũng Tây chuyên áp giải tù, trong chuyến áp tù cuối cùng thả cho tù trốn, bỏ phủ Tư Mệnh lên thảo nguyên. Thiết bỗng nhớ đến giòng sông quê, đến rặng liễu thướt tha miền hạ lưu sông Hoàng, bèn thăm dò, hỏi:
“Chẳng lẽ Đốc quân cam tâm sống nơi biên ải xa xăm đến mãn kiếp sao?”
Viện cười, đáp:
“Tổ tiên ta là danh tướng nước Triệu, lập công lớn với triều đình, được Triệu Hệ Vương phong Mã Phục Quân. Tằng tổ ta là Mã Thông nhờ có công lớn được phong Trọng Hợp Hầu, nhưng huynh trưởng của người là Mã Hà La mưu phản, nên liên luỵ mà bị Hán Vũ Đế chém đầu. Do thế đến đời ông, đời cha ta sự nghiệp và địa vị chẳng có gì. Ta nuôi chí lớn của thân phụ, lúc nào cũng mưu việc lớn, nhưng đại trượng phu lập trí, cùng đương ích kiện, lão đương ích tráng.”
Thiết nói với Viện, giọng ảo não:
“Kẻ hèn này theo hầu Đốc quân bấy nhiêu năm, đêm nào nằm ngủ cũng mơ thấy giòng sông và rặng liễu quê hương, sáng nào cũng tâm niệm một điều, sẽ có ngày theo Đốc quân về lại Hoa Hạ.”
Viện an ủi Thiết nói:
“Ta hiểu tấm lòng của ngươi, rồi chúng ta sẽ về Hoa Hạ.”
Nói thế, nhưng khi Vương Mãng giết Bình Đế, tiếm ngôi nhà Hán lập nên nhà Tân, hai người anh của Viện ngả theo, được Mãng tin dùng, phong cho chức quan to, hưởng lộc 2000 thạch, bắn tin cho Viện, nhưng Viện từ chối không ra làm quan, cam lòng ở đất Long Hán, làm một đầu mục thảo nguyên.
VII-
Thái thú Tích Quang dùng lời đường mật lưu được Lục An ở lại Giao Chỉ. Hai người sau một thời gian du ngoạn lên miền thượng sông Cái, bơi thuyền ở Ao Châu, cởi truồng tắm ở Ao Tiên, bèn thu xếp về Liên Lâu.
Bọn Tích Quang, Lục An ngồi thuyền dọc theo sông Khê đi về hướng đông. Con sông rộng, nước chẩy êm ả, các chòm xóm lui dần về sau rồi chìm vào một màn cây xanh mờ, phảng phất như sương khói.
Lục An không kìm được thốt lên:
“Lĩnh ngoại phong cảnh hữu tình. Chỉ có thời tiết là bất trị. Bẩm quan Thái thú, quan ở Giao Chỉ được mấy năm rồi?”
Tích Quang:
“Tại hạ, nhờ ơn triều đình, được bổ sang đây đã hơn mười năm, cây ngô đồng đem sang trồng đã bén rễ, mọc cao, cành lá xum xê rồi. Thời tiết Giao Chỉ như mụ đàn bà goá lâu không có trai, luôn trái tính trái nết. Tại hạ sống chung mãi rồi cũng quen. Bảo là tại hạ giáo hoá dân Giao Chỉ, nhưng kì thực dân chúng bản địa cũng đang đồng hoá tại hạ.”
Lục An:
“Năm thứ mười một đời vua Cao Tổ, tổ tôi là Lục Giả đi sứ Nam Việt vào yết kiến Nam Việt Vương là Đà, một viên uý quèn, người quê gốc ở Chân Định, mồ mả cha ông, họ hàng thân thích vẫn còn ở Chân Định. Phải chờ đợi ba tháng mới gặp được y. Nghe các cụ truyền lại, gặp được rồi mới thất vọng làm sao. Nom Đà như một người Việt, ngồi phệt dưới đất, quên hết cả lễ nghĩa, phép tắc. Hạ quan trước khi sang đây trộm nghĩ, chắc Tích Quang cũng giống Đà mà thôi. Nay giáp mặt, thấy Thái thú có cái ôn hoà của người nhân nghĩa, có cái thâm trầm của kẻ cầm quyền, có cái lạnh lùng của đấng bá vương. Thật đáng phục thay.”
Tích Quang cười, kêu một con hầu vào hầu rượu. Con hầu chạc mười lăm mười sáu tuổi, da ngăm ngăm nhưng thật non tơ, những chiếc lông măng trên má nhìn tinh mới thấy trong veo như tia sữa non. Quang liếc nhìn, thấy mắt Lục An sáng lên long lanh như bị ma ám.
Quang nói:
“Con hầu này được tuyển ở tận Cư Phong, Cửu Chân đưa ra. Cả dải đất Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam thì con gái đất Cư Phong, không biết ăn gì, uống gì mà nom đứa nào cũng ngon lành như trái táo ở thành Kế đất Yên, chỉ muốn cắn một cái. Con gái đất Cư Phong là bậc cự phách trong trường tình.”
Lục An, nuốt nước bọt:
“Quan Thái thú làm cho hạ quan sắp trở thành con vật hèn kém bây giờ.”
Tích Quang chợt cười to:
“Tại hạ xin dâng tặng quan Thái Thương Lệnh con hầu này, xem như một món quà mọn.”
Lục An cất tiếng cười ha ha, choàng tay ôm lấy con bé, đổ chén rượu vào ngực nó, rồi lè lưỡi liếm.
Thuyền đi hai đêm ba ngày thì đến Liên Lâu.
VIII-
Liên Lâu là đất phồn hoa vào bậc nhất Giao Chỉ, trên bến dưới thuyền. Khách thập phương đổ về đủ loại: thương nhân, nhà tu hành, quan lại, binh lính, tù nhân trốn trại, đầu trộm đuôi cướp, những tên ăn mày…Phố xá, chợ búa, phường thủ công, trường học, nhà trọ… Cuộc sống bát nháo, nhộn nhạo và hấp dẫn.
Đoàn thuyền của quan Thái thú cập bến Liên Lâu đã thấy trên bờ nhiều người chờ sẵn đón đợi. Tích Quang dắt tay Lục An bước qua cầu lên bờ, đi về toà trị sở. Dãy phố nối từ bến cảng đến trước trị sở của Quận Thú chật ních người buôn, kẻ bán. Lục An nghĩ, vùng này dễ chừng còn giầu có hơn Hoàng Phố, Phiên Ngung. Gặp một lão già người địa phương, vai gánh một gánh quả mầu nâu sẫm, vừa đi dọc phố vừa rao bán. Lão già rao:
“Quả giành giành, quả giành giành chữa tê nhức chân tay đây.”
Chẳng thấy ai mua. Lục An tò mò hỏi Tích Quang, có biết lão già gánh quả gì và rao gì không? Tích Quang ở Giao Chỉ hơn mười năm rồi, nhưng tiếng Việt học chưa được bao lăm, nói quả giành giành là quả gì thì y không biết. Vì thế y cũng tò mò muốn biết quả giành giành là quả gì? Tích Quang bước về phía lão già:
“Ông bủ quẩy trên vai cái gánh đựng trái cây gì thế?”
Lão già nhìn quan Thái Thú không chút sợ hãi, xem như là khách qua đường, đáp:
“Đấy là quả giành giành, sách gọi là quả ý dĩ, ai bị phong thấp thì có thể ăn mà chữa khỏi.”
Tích Quang à lên một tiếng, vỡ ra điều gì, quay lại nói với Lục An, đó là quả ý dĩ, một vị thuốc dùng để chữa bệnh thống phong, bệnh tê thấp. Thứ quả ấy ở phương Bắc không có. Lục An ghi nhớ vào lòng, định bụng thế nào khi về cũng mang theo một ít làm giống.
Trị sở của Tích Quang được xây dựng theo kiểu Hán, phô trương và vô cùng sa hoa. Nơi sảnh lớn có những tên lính cầm giáo đứng gác. Tích Quang dẫn Lục An vào toà chính, trải da hổ mời Lục An ngồi, rồi mở tiệc khoản đãi. Khi rượu đã ngà ngà, Lục An nâng chén nói:
“Cảm ơn món quà của Thái Thú. Một đêm sống cuộc sống đế vương là mơ ước của người thường. Hạ quan theo hầu quan Thái Thú, đêm nào cũng sống sung sướng, bậc đế vương chắc gì đã biết sống như thế.”
Tích Quang:
“Dân Giao Chỉ sống hoang dã, không có cái e dè của kẻ nô lệ, không có cái tự ti kẻ dưới phục vụ người trên, cho nên nó làm cho quan Thái Thương Lệnh tan ra thành không khí, tưởng như mình chết đi được hồi sinh kiếp khác. Như thế, tu tiên như Thái Thượng Lão Quân cũng phải thèm. Chỉ mong mai sau về Kinh, quan Thái Thương Lệnh nghĩ tình mà nói tốt cho một tiếng.”
Lục An cạn chén rượu:
“Quan Thái Thú an tâm, đấy là nghĩa vụ của hạ quan.”
Buổi sáng hôm sau, Liên Lâu vừa bừng tỉnh sau một giấc mơ màng. Dọc theo những phố, các hàng quán còn đóng cửa im ỉm. Một đám lính mang cờ chứng tỏ là của quận trị, cưỡi ngựa chạy qua các ngõ ngách, thỉnh thoảng dừng lại bắc loa kêu to:
“Bớ các hàng quán, ngày rằm tháng tới quan Thái thú tiếp các huyện lệnh, huyện trưởng trong quận, tuyên đọc lệnh cống nộp sang năm và các chính sách mới, mọi hàng quán phải treo đèn kết hoa, mở cửa bán hàng để tỏ lòng tôn kính, trung thành. Bớ này…”
Rồi bọn lính loa xong, giật mạnh cương ngựa, phóng đi để lại một đám bụi mù bốc cao, phủ lên những mái nhà cũ kĩ.
Sáng ấy Lục An dậy muộn, bèn ăn mặc như một khách thương, bỏ bữa ăn sáng thường lệ để đi dạo phố. Phố sá của người Giao Chỉ với người ở Phiên Ngung, ở Quế Dương có gì hao hao giống nhau. Thoạt đầu Lục An dạo qua phố bán đồ ăn uống, ghé vào hàng bán ốc luộc. Chủ hàng là một phụ nữ trung niên mặc váy rộng giấn bùn, ngực đeo chiếc yếm cũ kĩ đang xới ốc vào bát cho mấy cô gái trẻ. Bát ốc bốc khói, có rắc lá chanh thơm sực mũi. Các cô gái suýt xoa, thơm ơi là thơm. Một cô kêu cho xin nước chấm. Bà chủ luôn mồm đáp, có ngay, có ngay. Bà bưng một chiếc mẹt đan bằng nan tre, trên để mấy bát nước chấm sóng sánh. Bên cạnh bát nước chấm là một lô gai chanh to và nhọn.
Lục An không rõ người ta ăn ốc luộc thế nào, bèn chăm chú nhìn. Các cô gái dùng tay nhón con ốc nóng hổi lên, lấy gai chanh khều ốc, chấm vào bát nước chấm rồi bỏ vào miệng nhai ngon lành. Lục An tự kéo ghế là một khúc gỗ nhỏ, vén áo ngồi xuống, ra hiệu bà chủ cho một bát ốc. Bà chủ nhìn Lục An, biết y là người từ xa đến liền vồn vã, xin mời quan khách, xin mời quan khách. Bà xới một bát ốc, rót vào chiếc bát con nước chấm, nhặt hai chiếc gai chanh, đặt tất cả lên chiếc sàng nhỏ đưa đến cho y. Lục An bưng bát nước chấm lên mũi ngửi, lập tức tái mặt. Y móc áo lấy ra chút bạc vụn để lại, rồi lao ra ngoài, miệng nôn thốc nôn tháo. Mấy cô gái thấy thế cười phá lên, ông khách này không biết ăn nước mắm.
Phải một lúc lâu Lục An mới hoàn hồn. Y rút khăn lau mặt rồi quay trở lại dinh Thái thú. Tích Quang vừa trông thấy mặt Lục An đã hiểu ngay chuyện gì vừa xẩy ra. Quang nói:
“Hạ quan định đến dẫn quan Thái Thương Lệnh đi thăm Liên Lâu, nhưng…”
Lục An xua tay, nói:
“Thật kinh khủng, người Giao Chỉ ăn cái thứ nước mắm mà mới ngửi đã buồn nôn.”
Tích Quang cười:
“Nước mắm khắm vậy, nhưng còn thơm hơn mắm tôm nhiều nhiều lần, quan Thái Thương Lệnh mà ngửi mắm tôm chắc phải vắt chân lên cổ mà chạy.”
Lục An:
“Làm sao mà quan Thái thú có thể ngồi chung với hạng người tọng vào mồm những thứ như vậy nhỉ?”
Tích Quang:
“Đấy là những món khoái khẩu mà người Giao Chỉ không ai không ăn. Vả lại, hạ quan trộm nghĩ, muốn cưỡi được lên đầu họ như cưỡi con ngựa, con lừa thì phải biết họ nghĩ gì, không biết ăn mắm tôm nước mắm thì làm sao ngồi chung với họ, làm sao biết?”
Lục An không nghĩ vậy:
“Triệu Đà ngồi xổm như người Thổ Trước, vứt bỏ cả Khổng- Mạnh, kết thân với đám quí tộc người Việt, đó là cái cách tự giết mình.”
Vừa lúc ấy, người hầu bưng lên cho Tích Quang và Lục An món yến sào. Tích Quang không muốn tranh cãi với Lục An, bèn cầm đũa nói lảng sang chuyện khác. Quang nói:
“Mời quan Thái Thương Lệnh, nếm thử món yến sào này, thời Tiên Tần, Thuỷ Hoàng Đế coi là thuốc trường sinh đấy.”
Lục An đầu óc thông minh, biết ý bèn đưa đẩy theo:
“Vậy thì hai ta hãy thử làm Thuỷ Hoàng Đế một phen.”
Bất giác cả hai cùng cất tiếng cười vang.
Lục An xong bữa sáng thì mặt trời lên cao chừng con sào nứa. Cả thành Liên Lâu được ánh sáng tươi mới tưới lên, bắt đầu cụ cựa và hoạt động mạnh mẽ. Những hiệu buôn bắt đầu mở cửa, những gian chợ bắt đầu bầy hàng. Đám nhà sư khất thực và lũ ăn xin cũng bắt đầu xuất hiện.
Lục An đứng tựa cửa nhìn ra, ngạc nhiên nhìn thấy từ cuối dẫy phố buôn bán một đám hoà thượng khất thực nối nhau đi tới. Các hoà thượng đầu cạo nhẵn, khoác áo vàng, tay cầm những chiếc âu cỡ trung, bàn chân để trần bước chậm rãi, im lặng. Vị hoà thượng đi đầu có đôi tai thật to, tay cầm mõ. Thi thoảng chiếc dùi trong tay kia của ngài lại gõ vào chiếc mõ làm vang lên mấy tiếng cốc… cốc. Ở Trung Nguyên, Lục An chưa bao giờ nhìn thấy cảnh lạ lẫm thế này. Một bà già Giao Chỉ hé cửa, san vào chiếc âu được đan bằng lạt tre của hoà thượng một ít cơm nếp. Một đứa bé gái từ đâu đuổi theo, nhét vào tay hoà thượng một khúc sắn nướng.
“Lạ thật, người Giao Chỉ lạ thật.”
Lục An cứ lẩm nhẩm mãi như thế.
IX-
Cái hôm Tích Quang và Lục An từ Mê Linh về đến Liên Lâu, thì gánh hát của Trùm Lí cũng đang ở Liên Lâu. Đêm hôm ấy Trùm Lí cho nghỉ diễn. Môn rủ Nhài thuê một chiếc đò dọc, chèo xuôi về phía hạ lưu. Lâu lắm hai người mới được ở riêng với nhau. Nhài ngồi ở đầu thuyền nhẩm hát bài ca mà ông Trùm Lí mới truyền dạy cho.
Gióng hỏi tướng giặc Ân
Sao xâm phạm bờ cõi?
Đất ta đời tiếp nối
Sách Trời ghi rõ rành!
Chúng bay quân vô đạo
Sẽ bị đánh tan tành…
Môn vòng ra sau Nhài, ôm lấy cô, hát tiếp:
Chúng bay quân vô đạo
Sẽ bị đánh tan tành…
Nhài cảm thấy hơi thở nóng hổi của Môn phả vào gáy mình, cô bèn quờ tay ra lưng, bắt gặp cái cục thịt của Môn cứng lên, nóng như cục sắt nung đỏ. Nhài thấy khắp người ngứa ngáy, muốn được Môn cắn vào những chỗ ngứa ấy, bèn nắm chặt lấy, ghé miệng sát tai Môn:
“Em muốn ăn sống cái này.”
Môn không chịu được, đứng thẳng lên, bế thốc Nhài bước vào khoang. Cô gái tự cởi bỏ yếm, kéo ngược chiếc váy lên trên. Môn đưa hai tay vuốt nhẹ dọc theo đùi non Nhài, rồi xoa lên háng khiến Nhàn rùng mình, rên ư ử.
Môn cúi xuống, uốn lưỡi đánh nhẹ vào giữa ngực, nơi Nhài thấy ngứa ngáy. Nhài bảo, Môn ơi làm thế thì Nhài chết mất. Môn bảo, Môn có thuốc hồi sinh, sẽ cứu Nhài sống lại. Nhài co chân, dùng ngón cái kéo tụt chiếc khố của Môn, rồi quặp lấy cổ Môn, rên rẩm: Nhài muốn chết, Nhài muốn chết…
Lúc Nhàn ôm lấy Môn, chủ động đưa Môn vào thế giới khoái lạc, trăng non mới nhú.
Nhài là người ở vùng chuyên trồng cây chè thuộc hương Hạ Đan, nhân xem gánh hát của ông Trùm, quen với Môn, mê Môn rồi theo luôn. Môn là cánh tay phải của ông Trùm, đã cứu ông khỏi chết đuối do đắm thuyền ở cửa sông Lục Đầu. Gánh hát sống với nhau như một gia đình. Trong gánh hát, Nhài vừa như người mẹ lo lắng ăn ngủ cho tất cả mọi người, lo cho ông Trùm như thể con gái lo cho cha, chăm sóc cho Môn như cho một người tình. Nhài để ý, thấy đến đâu ông Trùm cũng có đàn bà, đôi lúc cũng nẩy sinh ghen tuông, không hiểu ông Trùm có sức hấp dẫn thế nào, để không ai từ chối ông. Ông Trùm lúc đầu không để ý đến Nhài, nhưng rồi trên con đường lãng du, hình ảnh đứa con gái có hơi trai lúc nào cũng tươi rói, thấm dần vào tâm trí, khiến ông có cảm giác, Nhài như một phần của cuộc đời mình, an ủi và làm cho ông quên hết mọi mệt nhọc.
Sở dĩ hôm ấy ông Trùm cho nghỉ diễn, vì ông Trùm cũng có cuộc hẹn. Ông Trùm ra khỏi thành Luy Lâu, leo lên gò Thuận Sơn. Con đường rợp bóng cây cổ thụ, cỏ gai và dây leo quấn vào nhau, thật khó đi. Ông Trùm đi quãng một trống canh thì đến đỉnh gò. Đỉnh gò là một bãi đất bằng phẳng, ở giữa có một phiến đá vuông vức như chiếc bàn cờ cỡ lớn. Trên phiến đá có một đạo sĩ đang ngồi.
Trùm Lí cúi đầu chào:
“Lần gặp trước ở chợ bến đò Lãng Bạc, đạo sĩ hẹn Trùm Lí này sau ba tuần trăng sẽ gặp. Thời gian vút cánh chim ưng. Hôm nay tròn ba tuần trăng, Trùm Lí xin đến lĩnh giáo đạo sĩ.”
Đạo sĩ bảo:
“Anh Trùm hãy ngồi xuống, ta nói chuyện.”
Trùm Lí ngồi xuống, đối diện với đạo sĩ. Đạo sĩ hỏi:
“Làm sao Trùm Lí biết là đúng ba tháng?”
Trùm Lí nói, con người sinh ra có con gà dùng tiếng gáy để đánh thức dậy đón mặt trời, có mặt trời lặn xuống sau núi cho bóng tối phủ lên nhắc phải đi ngủ. Thức dậy đi làm để kiếm cái đút vào mồm, ăn ấm bụng rồi phải đi ngủ để mai lại đi làm. Cuộc đời như một cái vòng quay khép kín, ngắn thì là ngày đêm, dài thì là tháng là mùa, dài nữa thì là quí là năm. Con người sống được bao tháng bao ngày, bao quí bao năm, chúng ta chả ai biết được. Cuộc hẹn của đạo sĩ thật quá dài, nếu mỗi ngày là một viên đá, thì ba tuần trăng có bao nhiêu viên đá chất lên lưng ta, nặng lắm làm sao đi nổi? May mà Trùm Lí biết cách cất đi gánh nặng, sống một ngày coi một ngày là vui, thế mới đo được một năm, mới nhớ hẹn mà đến được gò Thuận Sơn.
Đạo sĩ bảo, rằng anh Trùm nói đúng. Người ta muốn đo độ dài đường đi phải dùng cái thước, muốn đo lường thóc nhiều hay ít phải dùng cái đấu. Anh Trùm biết lấy niềm vui để mà đo, đấy là một cách tốt. Nhưng cái thước ấy phụ thuộc vào cái tâm của anh. Cái để mà đo ấy, dù đêm tối hay ngày sáng, dù trời nắng hay trời mưa, nó vẫn là nó. Nó phải là cái thước hay cái đấu. Những cái đó cũng có cái hạn chế, chỉ đo được cái tồn tại ngoài con người. Con người muốn biết mình sống vì cái gì, sống để làm gì thì dùng cái gì mà lượng, mà đo?
Anh Trùm gặp câu hỏi này thì thấy bí… Không phải vì cái lối nói rắc rối của vị đạo sĩ. Anh Trùm thấy bí không trả lời được là vì vị đạo sĩ này đi từ Trường An nhà Hán sang. Liệu Trùm Lí có thể nói với ông ta rằng, con người như Lí và những người khác sống là để tìm cách khôi phục lại đất nước của nhà Hùng:
Đất ta đời tiếp nối
Sách Trời ghi rõ rành!
Đấy là câu hát mà Lạc tướng Mê Linh mới dạy cho Lí. Nhưng khôi phục lại cơ nghiệp nhà Hùng để làm gì? Để được sống như mình muốn, mình thích, để không bị những trói buộc? Nghĩ thế nhưng Trùm Lí lại đáp:
“Trùm Lí lập gánh hát rong là để kiếm miếng ăn. Mục đích sống của con người là ăn, là mặc, và cuối cùng cũng chính là sống.”
Đạo sĩ gật gù, anh Trùm nói cũng rất đúng, nhưng mới đúng ở cái bề ngoài. Còn cái bên trong thì anh Trùm chưa nói đến, nghĩa là có thể anh Trùm chưa biết. Dừng một lúc lâu, chừng để cho Trùm Lí thấm thía, đạo sĩ mới nói:
“Con người ta, cái chưa biết thì nhiều nhiều lắm. Con trâu lúc đầu có biết đi cày đâu, phải dạy mới biết. Con người mới đẻ ra đã biết nói, biết đi đâu, phải đợi lớn lên, phải học mới biết. Con người muốn biết mình sống để làm gì thì phải có đạo. Muốn có đạo thì phải học. Phải học. Nhưng học lại không thể lấy nhanh mà thành, cổ nhân đã nói, dục tốc bất đạt. Đó, anh Trùm.”
Lúc này, nghe đạo sĩ nói, dù có quanh quéo thế nào, Trùm Lí cũng có thể đoán ra ý của đạo sĩ muốn gì. Nhưng Trùm Lí cứ làm như không hiểu, cứ làm vẻ ngô nghê nói:
“Đạo sĩ nói, sau ba con trăng gặp khắc biết. Gã Trùm gánh hát rong này gặp đạo sĩ rồi mà vẫn chưa biết gì?”
Đạo sĩ nghiêm sắc mặt:
“Đó, đó anh Trùm đã biết rồi đấy, cái không biết chính là cái biết. Anh Trùm họ Lí, nên ta nói để anh biết điều này. Ông Lí Nhĩ là người huyện Khổ, nước Sở, có viết ra một cuốn sách gọi là Đạo Đức chân kinh, ta có đem theo đây một bản sao, muốn trao cho anh Trùm…”
Trùm Lí vội sụp xuống vái đạo sĩ một vái, bởi vì từ lâu Trùm đã được nghe nói đến cuốn sách này. Người đời gọi là sách Thánh hiền, sách ấy đâu có dễ dàng lọt vào tay một người tầm thường như Trùm. Có lẽ đây là cơ duyên, có lẽ sau này Trùm Lí sẽ tu tiên. Còn bây giờ…
X-
Theo lệ, hàng năm cứ vào tháng Chạp, Tích Quang lại họp các huyện lệnh và huyện trưởng để thông báo việc cống nạp cho triều đình Trung Nguyên và việc đóng góp, các loại sai dịch phục vụ quận phủ. Riêng năm nay, Tích Quang để lui lại vào sau tiết xuân, đúng vào dịp hội Rằm tháng giêng.
Mỗi lần về Liên Lâu, Lạc tướng Mê Linh phải đi trước hẹn một ngày, không đi thuyền mà đi ngựa. Trước khi đi, bà Thiện sai người xem xét sổ sách, kiểm lại hộ khẩu để biết số lượng cống nạp năm trước, những sai dịch đã làm, số đinh tăng hay giảm. Bà lại sai giám mã lựa chọn trong đàn ngựa nhà một con tốt nhất cho Lạc tướng và một con cho kị sĩ dắt theo để dự phòng. Đêm trước ngày lên đường, hai người ôm ấp, trò chuyện cho đến khuya, cho đến khi trăng lệch về tây. Đến lúc ấy bà Thiện mới cầm tay chồng, nói:
“Mỗi lần chàng đi Liên Lâu là một lần thiếp lo lắng không yên. Nơi ấy là tổ rắn hang hùm, cạm bẫy khắp nơi. Lần này chàng đi, thiếp càng thấy không yên lòng, mong chàng lưu ý, chớ làm điều gì sơ sảy.”
Hùng Trưng ôm vợ trong tay, nói cứng để vợ yên lòng:
“Liên Lâu là trị sở quận Giao Chỉ, nhưng là đất của con cháu nhà Hùng. Nàng đừng có lo lắng quá. Cùng với ta còn bao nhiêu Lạc tướng khác.”
Nghe Hùng Trưng nói, bà Thiện thấy yên tâm phần nào, cái cảm giác đàn bà nhỏ bé, yếu đuối đẩy bà nép mình vào ngực Trưng. Vầng ngực Trưng vồng cao, mạnh mẽ, nóng ấm khiến bà thấy lòng mình nhen nhóm ngọn lửa ham muốn, bèn đưa tay vuốt ve chồng. Lúc ấy mắt Trưng đã díp lại, buồn ngủ rồi, không chịu dáp lại vợ. Bà Thiện không chịu lui bước, nỉ non:
“Chàng đi xa nhiều ngày, thiếp nhớ chàng. Chàng hãy chiều để thiếp đỡ nhớ, chàng hãy làm cho thiếp sung sướng, chàng ơi.”
Nhưng Trưng đã thở đều đều, không nghe thấy Thiện nói gì nữa.
Bà Thiện trằn trọc. Nhớ lại lần Trưng từ Cửu Chân ra, mang theo tấm tranh lụa do một nhà buôn Ấn Độ tặng. Tấm lụa vẽ mười hai kiểu đàn ông đàn bà làm tình, mô phỏng theo các loài chim, loài thú. Trưng kể cho bà nghe, rồi bảo bà chọn kiểu nào bà muốn. Lúc đầu bà không thấy thích, nhưng khi nom vào tranh thì cảm hứng dâng trào. Lần ấy Trưng đã đưa bà tới tận bến sung sướng, hạnh phúc. Trưng cứ ngáy đều đều, không hề chia sẻ những cảm xúc của bà, khiến bà tủi thân, bất giác hai giòng nước mắt ứa ra.
Sáng hôm sau, Lạc tướng thức dậy sớm, thúc giục bọn người dưới chuẩn bị để lên đường thì bà Thiện vẫn còn ngủ, trên mắt đọng lại hai ngấn lệ chưa khô.
Tiếng huyên náo dưới sân khiến bà Thiện thức dậy. Lạc tướng Mê Linh đã vận võ phục, đeo kiếm chuẩn bị lên ngựa cùng hai kị sĩ rời tư dinh đi Liên Lâu.
Bà Thiện trang điểm sơ sài, bước xuống cầm tay chồng, chúc lên đường may mắn.
Lạc tướng cùng hai kị sĩ giật cương lao ra khỏi cổng, vút đi như gió lốc, không một lần ngoái đầu trở lại. Họ đi dọc bờ sông, qua một bến đò chen chúc người đi trẩy hội, qua một đám đánh đu và chơi đánh phết. Lạc tướng bảo hai kị sĩ dừng cương, coi trò đánh phết nghe nói do nàng Thiều Hoa ở vùng Tam Thuỷ mới nghĩ ra.
Mấy con ngựa đang phi nhanh, bị ghìm lại hí lên lanh lảnh. Lạc tướng nhẩy xuống ngựa, đi đến bên người trưởng trò. Lúc đó trên sân cỏ, hai đám thanh niên, một bên quấn khố nâu, một bên quấn khố vàng, mỗi chàng thanh niên lăm lăm cây gậy trong tay ra sức tranh nhau trái bóng gỗ, nhằm đẩy nó rơi vào lỗ của đối phương.
Chơi trò này, đám thanh niên phải có sức khoẻ, húc thẳng vào nhau như trâu, ngã lăn ra mà không thấy đau, phải chạy nhanh để đối phương không đuổi kịp, phải lanh mắt lanh tay để cướp lấy bóng trong cây gậy của bên kia. Lạc tướng hỏi người trưởng trò:
“Trò này gọi là trò gì nhỉ?”
Người trưởng trò đáp:
“Bẩm, vẫn chưa kịp đặt tên. Mỗi lần bên nào đưa được trái bóng rơi vào lỗ của đối phương thì gọi là phết, phết một, phết hai, phết ba… Bên nào phết được nhiều hơn thì thắng.”
Lạc tướng bật cười, người Việt mình chúa là hay lẫn lộn phít với phết, hay tất cả đấy chỉ là một hình dung. Ông nói với người chủ trò:
“Trò này hay đấy, cứ gọi là trò phết. Có thể tổ chức cho thanh niên, cho bọn trẻ chơi để rèn sức khoẻ. Khoẻ sẽ tốt, sẽ hữu dụng.”
Lạc tướng dặn người chủ trò xong, quay lại với đám kị sĩ, rồi lên đường. Đám người đang chơi dừng cả lại, vui vẻ vẫy chào Lạc tướng. Nom gương mặt Lạc tướng có thể biết rằng, nếu không vì phải đi Liên Lâu, chắc ông đã nhẩy ngay vào sân, cầm cây gậy mà dẫn quả bóng vào trúng lỗ phết.
Con đường uốn lượn theo sườn đồi, băng qua những cánh đồng hướng về phía Trị sở quận Giao Chỉ, rung lên dưới vó ngựa của Lạc tướng. Sau tết xuân, người dân còn mải mê hội hè, vui chơi, những người tình cũ không lấy được nhau còn mải gặp nhau, không khí miền quê đầy vẻ thanh bình. Những làng chạ, sơn trại mươn mướt xanh và âm ấm khói uốn lên. Lạc tướng thấy chưa lúc nào yêu mến mảnh đất của mình như khi mùa xuân sang. Hoa nở khắp trong vườn và ngoài đồng nội. Những cánh én chấp chới, thả tiếng hót ríu ran với một sự hào phóng hiếm có. Mùa xuân đẹp thế làm sao mà kìm được sự hứng tình.
Tiếng là giòng dõi nhà Hùng, hưởng quyền thế tập, nhưng Lạc tướng không xa lạ với dân chúng trong vùng, hiểu từng lời ăn tiếng nói của họ. Họ là những người phải lên rừng săn kiếm sừng tê, ngà voi, phải xuống biển lặn mò ngọc trai, hải sản quí hiếm. Họ nhiều khi phải nhịn ăn, phải lấy vải sui che thân để cho Lạc tướng được no ấm. Vậy mà lắm khi vì sự yên ổn của mình, lạc tướng đã bắt ép họ lên rừng xuống biển, cố kiếm tìm nhiều đồ triều cống. Kể từ thời nhà Triệu, người Việt đã lớn lên nhiều, đã biết đoàn kết với nhau, đã có ý muốn tự chủ. Khi nhà Triệu bị diệt, nước Nam Việt thuộc Hán, Tích Quang được bổ làm Thái Thú, chế độ cai trị còn lỏng lẻo, người Việt vẫn giữ quyền cai trị dân Việt, dân Việt vẫn sống theo lề thói của mình thì việc chống lại nhà Hán, lật đổ Tích quang e còn khó khăn. Lạc tướng biết rằng, việc phục hồi lại giang sơn nhà Hùng là việc lâu dài, thành thử ông hết sức chăm lo cho Trắc, biết đâu đến đời cô thì sự nghiệp sẽ thành.
Lạc tướng nhớ lại câu hát ông đặt:
Gióng hỏi tướng giặc Ân
Sao xâm phạm bờ cõi
Đất ta đời tiếp nối
Sách Trời ghi rõ rành
Chúng bay quân vô đạo
Sẽ bị đánh tan tành…
Hay, đấy có thể sẽ là gợi ý cho một lời hịch truyền. Nghĩ vậy, Lạc tướng bèn thúc cho ngựa phi mau. Hai tên kị sĩ theo hầu hứng tình, hát vang:
Ngựa phi đường xa
Người đẹp chờ ta
Ngã đâu là nhà…
XI-
Chiều ngày mười bốn, thầy trò Lạc tướng Mê Linh đến thành Liên Lâu, vào nghỉ ở trạm dịch.
Khi Lạc tướng Mê Linh xuống ngựa, giao cương cho một kị sĩ quay ra thì có một vị Huyện lệnh cưỡi ngựa ào đến như một cơn lốc. Vị Huyện lệnh ghìm cương khiến con ngựa hí vang, hai vó trước cất cao như sắp bay lên. Người này phi thân xuống ngựa nom nhẹ nhàng như một con ưng đáp xuống. Lạc tướng Mê Linh bước lên, chắp tay cung kính, nói:
“Xin chào Huyện lệnh An Biên!”
Huyện lệnh An Biên đáp lễ:
“Xin chào Lạc tướng, từ ngày chia tay Lạc tướng ở Cửu Chân thế mà đã ngót một năm rồi!”
Lạc tướng đáp:
“Thời gian trôi đi nhanh quá, nhanh như con ngựa Xích Thố, không có cách nào đuổi kịp.”
Huyện lệnh An Biên:
“Miền Hải Đông chúng tôi, năm ngoái bị lụt to, cây lúa chết mất quá nửa. Đến ngay nhà quan cũng bị đói.”
Lạc tướng Mê Linh đỡ lời:
“Tôi đã qua miền Hải Đông mấy lần. Vùng ấy đất trũng, nên tăng thêm nghề câu, nghề chài lưới…”
Bỗng có một giọng nhẹ nhàng cất lên từ phía sau:
“Lạc tướng Mê Linh, ông nói chí phải.”
Hai người vội ngoảnh lại, thì ra đấy là Huyện lệnh Chu Diên. Ông tên Thi, dáng người dong dỏng thư sinh, nụ cười nhũn nhặn, rất có văn tướng. Ba người vốn là bạn thân, lại đồng chí hướng, nên đối với nhau chẳng khác anh em. Tuy không nói ra, nhưng cả huyện lệnh Chu Diên và huyện lệnh An Biên đều coi huyện lênh Mê Linh như người anh cả.
Quán dịch ở Liên Lâu mới xây dựng xong, hướng trông ra hồ Liên Trì, bên kia hồ là một rẫy các quán rượu của người Giao Chỉ và người Phiên Ngung, được phân biệt bởi những lá cờ treo cao trước cửa. Tối ấy, trong khi chờ đợi sáng hôm sau ra Trị sở chờ nghe Thái thú tuyên đọc các khoản cống nạp và sai dịch, các Huyện lệnh, Huyện trưởng rủ nhau từng tốp sang quán rượu.
Lạc tướng Mê Linh cùng các huyện lệnh An Biên, Chu Diên kéo nhau vào một quán rượu của người Phiên Ngung. Quán làm sát tận mép nước, bàn thấp, ghế ngồi thấp. Trước khi thực khách đi vào chỗ ngồi phải qua nơi nhà hàng chế biến, sực nức mùi xào nấu, mùi thịt nướng. Thấy đám khách do Lạc tướng Mê Linh dẫn đầu bước tới, chủ quán khăn vắt vai, miệng cười tươi, gọi với vào trong, xếp chỗ tốt cho ba quí khách, rồi vồn vã chào:
“Cảm ơn tam vị Huyện lệnh chiếu cố tửu quán, mời đi hướng này với tôi.”
Ba vị thực khách thấy được tiếp đãi vồn vã, tử tế lấy làm hài lòng, đi sâu vào phía trong. Chủ quán xếp cho các vị ngồi vào chiếc bàn ngay bên hồ, nhìn thấy quán dịch phía bên kia thấp thoáng sau hàng liễu rủ. Mặt hồ mới lác đác những tấm lá sen xanh non, hiếm hoi nhô lên một vài bông còn e ấp đỏ. Chủ quán nói:
“Thưa các vị huyện lệnh, tửu quán chúng tôi có các loại rượu trân quí chuyên chở từ Trung Nguyên sang, có cả rượu cổ truyền Giao Chỉ do người Hạ Đan cất nấu. Thức nhắm sơn hào thì có thịt nai khô, móng giò lợn sấy, cuống tim trâu rừng tẩm thuốc bổ… Vâng quán chúng tôi chỉ bán sơn hào. Kính thưa các vị huyện lệnh, nếu các vị có dịp đi Phiên Ngung hay Trường Sa, các vị nên tránh các quán bầy bán đầy đủ các thứ đồ ăn, đủ cả sơn hào hải vị, đó là hàng tạp, không chuyên một cái gì cả, đã không chuyên là không ngon…Tam vị uống rượu gì ạ?”
Huyện lệnh Chu Diên bảo:
“Cho chúng ta một bình rượu Ngật Sơn. Rượu ủ trong hang Ngật Sơn năm năm trở lên nhé.”
Chủ quán suýt xoa:
“Các vị thật là sành rượu. Rượu Ngật Sơn hâm nóng nhắm với thịt nai khô sẽ rất tuyệt đấy ạ.”
Lạc tướng Mê Linh gật đầu:
“Được rồi, ông làm thêm món ngó sen nữa nhé. Bảo chúng nó mau đem rượu lên đây.”
Huyện lệnh An Biên từ đầu ngồi im, khi chủ quán đi rồi mới nói:
“Dân Phiên Ngung thật biết buôn bán, chiều khách như chiều… chủ. Dân mình không bằng họ.”
“Có rượu Ngật Sơn đây ạ!”
Tên tửu bảo đưa rượu đến, bầy chén rồi rót rượu, cúi thấp đầu:
“Xin kính mời ba vị xơi rượu.”
Huyện lệnh Chu Diên bảo:
“Cho chú mày lui ra, cần gì thêm sẽ gọi.”
Ba vị huyện lệnh cùng nâng chén. Lạc tướng Mê Linh nói:
“Con đường chúng ta chọn dài xa và khúc khuỷu. Vậy chúc cho chân cứng đá mềm.”
Uống hết lưng bình rượu, ba vị hơi ngà ngà say. Huyện lệnh An Biên xuất thân là dân đánh cá biển, ăn sóng nói gió, tính khí mạnh mẽ. Ông nhìn hai người bạn, hỏi:
“Trai tráng ở huyện các ông có nhiệt tâm hưởng ứng không?”
Huyện lệnh Chu Diên từ tốn:
“Cũng còn nhiều cái khó. Nơi làng chạ, hương thôn phong tục tập quán khác nhau, có nơi người đứng đầu vẫn là đàn bà, người ta chưa phải ai cũng không ưa Tích Quang. Thành thử còn lỗ mỗ lắm, phải chờ đợi, chờ đợi.”
Lạc tướng Mê Linh biểu đồng tình, nói thêm:
“Nói dân đen là nói vậy thôi. Vấn đề của chúng ta là làm sao cho các già làng, các người đứng đầu tộc họ ngả theo. Những người này ngả theo là chúng ta thắng.”
Cuối cùng bình rượu cũng dốc đến đáy, ba người lảo đảo đứng dậy. Lúc bước ra khỏi quán, huyện lệnh An Biên ngất ngưởng hỏi:
“Hai vị có đi chơi tiếp không?”
Huyện lệnh Chu Diên hỏi:
“Chơi gì?”
Huyện lệnh An Biên bảo:
“Chơi gái. Toàn gái đưa từ Trường Sa sang thôi, ngón nghề tuyệt trần đời. Lạc tướng có đi không?”
Lạc tướng Mê Linh thủng thẳng:
“Nghe nói thời Tiên Tần, ra trận đánh giết được tướng địch thì bắt vợ về làm thiếp, chiếm được thành thì giết chồng cướp vợ. Khi năm mươi vạn quân Tần xuống chiếm Lĩnh Nam, vua Tần cho đưa hàng vạn đàn bà theo để mua vui. Đàn bà trở thành thứ sở hữu của đàn ông, thành thứ đồ chơi. Ở ta bây giờ, đàn bà là chủ gia đình, còn làm chủ cả làng chạ, hương thôn. Hai ông cứ đi đi…”
Huyện lệnh Chu Diên nghe Lạc tướng nói vậy bèn gàn huyện lệnh An Biên:
“Thôi say rồi, về nghỉ.”
Vậy là ba người dìu nhau lảo đảo đi về dịch quán.
Sáng hôm sau. Các huyện lệnh và huyện trưởng tề tựu đông đủ nơi sân rộng, lát đá xanh của Trị sở. Đứng đầu huyện có dân trên một vạn hộ là huyện lệnh, dưới một vạn hộ gọi là huyện trưởng. Lúc ấy còn sớm, Thái thú chưa thăng đường. Các quan huyện đều là người Việt, theo thứ bậc xếp hàng hai bên chờ đợi. Một huyện lệnh nói:
“Nghe nói năm nay lễ vật cống nạp đều nhiều hơn năm ngoái. Giáp hạt tháng ba, e không ít dân phải bán sới.”
Huyện lệnh An Biên bàn:
“Phải đòi khoan sức dân, nếu không ắt loạn.”
Một huyện trưởng quay sang hỏi Lạc tướng Mê Linh:
“Lạc tướng đã giáp mặt viên đô uý mới từ Trung Nguyên sang chưa? Nghe phả pheo, viên quan này hiểm ác và hiếu thắng….”
Lạc tướng Mê Linh trầm ngâm:
“Các quan cai trị ai mà không hiểm ác.”
Đám đông mỗi người một câu khiến không khí nơi công đường trở nên ồn ào. Chợt một viên quận thừa bước ra, cao giọng:
“Quan Thái thú thăng đường!”
Không khí lắng xuống. Tích Quang từ trong tươi cười bước ra, cùng đi còn có viên Thái Thương Lệnh Lục An và viên đô uý. Tích Quang nói:
“Đầu xuân quan Thái Thú và quan Thái Thương Lệnh từ Tràng An sang chúc mừng các Huyện lệnh, Huyện trưởng.”
Mọi người đồng thanh đáp:
“Chúc quan Thái thú và quan Thái Thương Lệnh mạnh khoẻ mãi mãi.”
Tích Quang cùng Lục An ngồi xuống chiếc ghế trải da hổ, rồi bảo viên quận thừa:
“Tuyên đọc các lễ vật phải cống nạp.”
Viên quận thừa mở sổ, bước lên trước một bước rồi đọc:
“Hoàng đế nhà Tân, năm Thiên Phụng thứ nhất…”
Giọng viên thư lại vang lên chát chúa như từng nhát búa gõ vào tường đá. Gương mặt các huyện lệnh và huyện trưởng đều căng thẳng. Viên quận thừa đọc xong, hỏi:
“Chư vị đã nghe rõ cả rồi chứ?”
Huyện lệnh Chu Diên đưa mắt nhìn mọi người, rồi bước ra chắp tay nói:
“Bẩm quan Thái thú, hạ quan nghe rõ, năm nay cống phẩm đòi hỏi đều gấp rưỡi, gấp đôi các năm trước dưới thời vua Hán. Dân huyện An Biên như đứa trẻ lên mười mà phải gánh việc của một tráng niên tuổi ba mươi, làm sao gánh nổi. Vả lại, muông thú trên rừng, tôm cá dưới biển sinh đẻ có mùa. Thế mà năm nào để có cống phẩm cũng phải săn bắt vào mùa chúng sinh đẻ, thành thử muông thú, tôm cá cũng cạn kiệt dần. Trình quan Thái thú, vậy mà cống phẩm cứ thu năm sau lại nhiều hơn năm trước, dân chúng huyện hạ quan làm sao mà kiếm đủ. Xin Thái thú soi xét.”
Các Huyện lệnh và huyện trưởng đồng thanh:
“Xin Thái thú soi xét!”
Tích Quang sầm mặt:
“Đấy, quan Thái Thương Lệnh tận mắt nhìn, xin về tâu trình với triều đình, đời sống của quan lại ở Lĩnh ngoại thật sự là đạm bạc.”
Lục An cười, không đáp. Lát sau, Tích Quang lấy lại vẻ tươi cười nói:
“Lạc tướng An Biên có lí. Ta sang Giao Chỉ đã được mười năm hơn, chung sống với các ông. Ta hiểu rõ bụng các ông. Để ta dâng biểu tâu với triều đình xin miễn giảm một phần.”
“Bây giờ ta có điều muốn nói cùng các ông. Ta vâng mệnh triều đình nhà Hán qua Giao Chỉ cai trị. Lúc ta đến, dân các ngươi sống có khác gì lũ man di, mọi rợ. Ta thương, coi dân chúng như con cái, dạy cho chúng cách cày ruộng, trồng lúa, cưới vợ gả chồng theo phong tục Trung Nguyên. Họ ăn no, các ông được nhờ, ta cũng được nhờ. Ta khuyên các ông phải nhớ mà khuyên nhủ dân chúng gắng noi theo. Nay nhờ ân điển của Hoàng thượng nhà Tân, ta tuyên bố mở trường học ở Luy Lâu. Trường chỉ thu nhận con em các quí tộc người Việt, vậy các ông phải có trách nhiệm đưa con em tới học. Triều đình trông chờ ở các ông.”
Viên quận thừa xướng to:
“Đội ơn quan Thái thú!”
Các quan viên người Việt cũng xướng theo:
“Đội ơn quan Thái thú.”