Nguyễn Ngọc Tung
Chương I
Đất mẹ hùng thiêng
I.Đất cổ, tụ khí núi sông
1.
Em vẫn hát:
“Quê tôi có dòng sông Hồng …
Khúc giang đầu hòa với sông Lô…
Tam Đảo phủ đầy mây trắng…” (1)
Núi nghiêng soi in bóng đôi bờ.
Tam Đảo núi mẹ
Ba Vì núi cha
Đất bàn cờ
Ngàn năm thế sự
Cuộc cờ dĩ vãng
Xe, pháo đã về trời
Mã, tượng hóa đồi hóa núi
Người chơi cờ thành dáng núi
Chỉ dòng sông cuồn cuộn nỗi vơi đầy
Sông kể với người
Chân trời
Xa lắm…
Thuở khai đất
Tổ tiên ta biết làm ra lửa
Tìm ra cây lúa
Làm nên những mùa vàng
Khai mở nền văn minh lúa nước
Núi là thế đất
Sông vận khí âm dương
Đồng Đậu mấy tầng trầm tích
Dấu chân Giao Chỉ buổi hồng hoang
Nước chảy đá mòn
Hạt thóc thành than
Rìu đá, vòng đá…
Thời đồ đá
Tôi đi trên mảnh vỡ thời gian
Chạm hồn thiêng đất mẹ
Chim Lạc
Vỗ cánh trống đồng
Sáng lòa hồn Việt dáng rồng bay lên.
2.
Ai về Tây Thiên?
Ai lên đền Thượng?
Đất Phật nghìn năm dấu ấn đền đài
Bóng tịch dương
Khói hương Quốc Mẫu
Lăng Thị Tiêu - “Tối linh Đại Vương-
Đệ nhất Thượng đẳng Phúc thần”
Cùng Vua Hùng
Một vầng nhật nguyệt
Dựng nước Văn Lang
Nối nghiệp Tổ tiên
Mẹ Âu Cơ, cha Lạc Long Quân
Cháu con muôn đời thờ phụng
Cây có gốc
Nước có nguồn
Đừng quên
Dòng máu Lạc Hồng trong tim!
Thác Bạc
Mạch nguồn trắng trong
Cho ta nghĩ
“Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”(2)
Suối Giải Oan, suối Bát Nhã
Có xoa dịu nỗi người oan khuất?
Cây thông chép sử nghìn năm
Nghìn vòng, nghìn trang vân gỗ
Cây kim giao cổ
Vá gió, khâu mây
Chữa lành kiếp trần ai?
Vết chân tiên
In dấu Chợ Trời
Chợ Trời bán trăng, bán gió
Trăng vơi, trăng lại tròn đầy
Gió theo mây, gió lại về với núi
Tôi đi đâu
Vẫn về với mẹ
Đất mẹ nhìn lên
Thiên Thị, Thạch Bàn, Phù Nghĩa
Ba đỉnh trụ trời tụ khí linh thiêng
Ba ngọn bút thần
Viết lên trời xanh văn hiến.
3.
Đất nước
Buổi bình minh
Vua Hùng dạy dân trồng dâu, cấy lúa
Se tơ, dệt lụa
Thuần dưỡng con trâu, con bò
“Trâu ơi ta bảo trâu này
Trâu ăn no cỏ, trâu cày với ta” (2)
Mẹ vào rừng hái lá
Tìm rễ cây làm thuốc
Bài thuốc nào vào sách Hải Thượng Lãn Ông?
Bài thuốc nào thành danh y Tuệ Tĩnh?
“Nhức đầu rét dữ thiên ban
Mồ hôi không có hợp tan mà dùng…” (3)
Đâu đâu
Cây cỏ Việt Nam
Cũng thành vị thuốc dân gian cứu người
Ông cha dạy
Cây thuốc sẵn trong vườn nhà
Người tốt ngay cạnh bên ta bên mình.
Mẫu dạy
Giã bánh dầy
Gói bánh chưng
Múa võ, luyện cung
Khi có giặc
Cả làng
Cả nước
Đứng lên đánh giặc
Giặc tan
Mở hội
Tiệc mười tám xã, tiệc ba sáu làng
Tri ân thành hoàng
Tri ân công đức anh hùng dân tộc
Có nơi nào?
Cả nước chung ngày giỗ Tổ
“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mồng Mười tháng Ba”(2)
Câu ca
“Uống nước nhớ nguồn”(27)
Đã thành đạo lý, thành hồn nước non.
4.
Đồng bát ngát
Núi lô xô
Sông quanh co qua làng, qua phố
Núi hữu tình
Sông thơ mộng
Chim bay, cá lượn
Đâu lũy tre ngà?
Làng xưa, xóm cũ
Ao hồ
Dấu vó ngựa sắt?
Bảy sắc cầu vồng Thánh Gióng bay qua
Chuyện thần tích
Mẹ vẫn kể
Ngày xửa, ngày xưa...
Ông lão nặn tò he
Cổng chợ
Mẹ mua ông phỗng cầm tre phi ngựa
Mẹ bảo:
Ngài “Phù Đổng Thiên Vương”
Nghe Vua triệu người tài cứu nước
Ngài vươn vai, lớn nhanh như có phép
Lạy mẹ, lạy cha
Phi ngựa sắt
Đánh đuổi quân xâm lược…
Chuyện huyền thoại đã thành thông điệp
Khát vọng hòa bình
Khát vọng vươn lên…
Ông lão cổng chợ
Đã thành mây trắng
Tò he
Xanh mãi tuổi thơ tôi.
5,
Hào khí núi sông
Sinh nhân kiệt
Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa
“Một xin rửa sạch bóng thù
Hai xin dựng lại nghiệp xưa họ Hùng…”(4)
Mê Linh
CẩmViên
Cẩm Trạch…
Dấu voi chiến Hai Bà
Thành ao, thành chuôm dọc miền đất mẹ
Tiếng voi gầm
Tiếng ngựa hý
Vang dội đất Châu Phong
Chôn vùi quân Đông Hán
Hai Bà
Dựng cờ “Trưng nữ Vương”
Đất Âu Lạc
Rực rỡ bình minh
Những nữ tướng
Phò Trưng Vương cầm quân đánh giặc
Ả Chàng, Ả Nương, Ả Lan
Nàng Nội, nàng Nước, nàng Trăng
Khâu Ni Công chúa
Lê Chân Công chúa, An Bình Công chúa…
Đền, miếu
Muôn đời ghi nhớ
Hai Bà Trưng và các nữ tướng
Vang dội “Tiếng trống Mê Linh”
Hồn thiêng dân tộc.
“Giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh”(48)
“Còn cái lai quần cũng đánh”(49)
Bao bà Mẹ Việt Nam anh hùng
Bao người chị không tiếc máu xương
Tên các mẹ, các chị hóa những mùa xuân
Thành tượng đài dọc dài đất nước
Thành biểu tượng khát vọng hòa bình.
6.
Núi Trống
Núi Đanh
Âm vang
Tiếng vó ngựa
Tiếng gươm khua
Thất vị Đại Vương họ Lỗ
“Thất vị Thượng đẳng thần- Lỗ Đinh sơn”
Đánh đuổi giặc Nguyên Mông
Giữ yên bờ cõi
Đình Mỹ Hổ ghi công
Mở tiệc, hội làng
Bát hương cổ
Mấy trăm năm còn ấm chân nhang
Tôi dâng hương
Chạm lịch sử
Chạm sức nóng
Chạm linh khí hồn thiêng
Đất mẹ
Đau thương và anh dũng
Khói hương
Đường link
Dẫn tôi đến chiều sâu tâm thức
Thấm vị mặn dòng máu cha ông
Thắp sáng bình minh đất nước.
7.
Đi dọc dòng Phan
Khúc nào sông Loan, khúc nào núi Biện?
Đền Gia Loan cổ kính
Thấp thoáng bóng danh tướng Nguyễn Khoan
Thời Mười hai sứ quân
Canh tân tập tục
Mở mang ngành nghề
Chăm lo thủy nông
Khơi thông tri thức
Làm nên tên đất
Tên làng
Chữ “Yên”, chữ “Lạc”
Chữ “Vĩnh”, chữ “Tường”, chữ “Phúc”…
Lời chúc phúc quê tôi
Nơi tôi cất tiếng chào đời
Nơi mở ra những chân trời bát ngát.
* *
*
Quê tôi
Núi cao, sông dài
Tam Đảo mờ sương
Núi Đanh, núi Sáng…
Sông Hồng, sông Lô, sông Phó Đáy…
Đầm Vạc, Đầm Rưng
Đại Lải,Thanh Lanh,Vực Xanh,Vân Trục…
Sóng nước xôn xao
Chớp trắng cánh cò, cánh vạc
Chớp trắng ca dao
Nước là gương trời
Núi là thế đất
Sông vận khí âm dương
Tụ hồn thiêng ngàn năm sông núi.
1.
Quê tôi miền đất cổ
Làng cổ tích
Làng ca dao
Tôi lớn lên đã nghe làng hát:
“Bắt đền ra đền Phú Đa
Bao giờ đền đổ, ta ra ta đền”(2)
Lời thách thức
Đã thành di tích
Di tích đền đá trơ trơ
Quan võ, quan văn thành tượng đá
Voi đá, ngựa đá…
Mấy trăm năm nét khắc chẳng phai mờ
Người tạc đá thổi hồn vào đá
Nét buồn vui mưa gió một vương triều
Đá chẳng mòn lời hương ước
Chữ người xưa tạc đến mai sau.
Muôn năm sau
Muôn đời sau
Người làng, người xã
Đến di tích, ngược về quá khứ
Thấm lời cha ông, bước tiếp những chặng đường
Hoa cúc, hoa sen mềm nét đá
Thơm hương đá
Thơm hồn làng, thơm hồn nước non
“Trăm năm bia đá cũng mòn”(2)
Nghìn năm đức hạnh vẫn còn trơ trơ.
2.
Tôi cùng em
Về đình Thổ Tang
Ngọc phả ghi ơn“Lân Hổ đô thống Đại Vương”
Đánh giặc Nguyên Mông
Ngã ba sông Bạch Hạc
Đình- Di tích
Nét người xưa chạm khắc tài hoa
Bắn hổ, đá cầu, đấu vật…
Sức mạnh con người không chỉ cơ bắp
Hãy nhìn vào đôi mắt xa xăm…
Người trong tranh
Múa quạt
Đánh ghen…
Nét duyên hóm hỉnh
Gặp triết lý nhân văn
“Hòa vi quý”(5)
Hoành phi sơn son thếp vàng
Bao đời
Dân làng
Đồng lòng, đồng thuận
Người người đoàn kết
Non nước vững bền
Di tích
Nơi gìn giữ giá trị nhân văn
Gìn giữ hồn thiêng dân tộc
Ai đi ngược?
Ai về xuôi?
Nhớ câu “Hòa khí sinh tài” mới nên (6)
Lời cha ông đã thành lẽ sống
Thành lời ru cánh võng đời người.
3.
Mẹ ru nôi:
“Xứ Nam nhất chợ Bằng Gồi
Xứ Bắc Vân Khám, xứ Đoài Hương Canh”(2)
Ba làng Hương Canh
Ba ngôi đình
Hoa văn, gác tía
Thờ Lục Thành hoàng…
Miếu Gió
Thờ các Vua họ Ngô (41)
Bốn mùa thơm hương khói
Chùa Kính Phúc
Mái ngói thâm màu cổ kính
Đất có linh
Làng phát tích
Hương Canh, kẻ Cánh xứ Đoài
Là câu mẹ hát ru lời ngàn năm.
Nhà thơ nào đã về thăm
Trong câu thơ ông viết
Có nỗi niềm sâu thẳm con tim
Ở đâu như đất quê mình
Tên làng, tên xã cũng thành ca dao
Hương Canh chín cổng ra vào
Con sông chín khúc, biết bao nhiêu tình
Đất quê, bảy nổi ba chìm
Làm nên đời gốm tạc hình nước non.
4.
Ngược Lô giang
Người lái đò vẫn hát:
“Hỡi ai qua bến đò Then
Dừng chân mà ngắm tháp Tiên bên đường”(2)
Tháp Bình Sơn
Ngọn lửa thiêng
Mấy trăm năm bên bồi, bên lở
Sừng sững đứng đó
Tượng đài xuyên thế kỷ
Mỗi viên gạch, một nét hoa
Nét mưa, nét gió
Nét trầm kha
Người họa sĩ đặt giá vẽ
Trước núi sông, tháp cổ
Nét cọ nghiêng hoàng hôn
Chùa Vĩnh Khánh mấy trăm năm?
Cây đại cổ
Trăm búp nghìn cành
Cây hóa Phật, Phật hóa cây
Trăm tay nghìn mắt
Màu ngói rêu phong
Mưa gió bao mùa đi qua
Di tích thăng trầm cô tịch
Tháp đỏ còn đây
Tháp xanh về trời?
Để lòng giếng ngọc đong nỗi đầy vơi
Nỗi người, nỗi đời
Đi qua mưa nắng
Người nhạc sĩ chạm vào di sản
Chạm nốt nhạc con tim
Cây tháp dáng tựa cây đàn
Hát lời non nước
Chẳng mòn gió sương…
Ngày ngày
Mặt trời đi qua
Mặt trăng đi qua
Soi cổ tháp, ánh hoa văn sáng tỏa
Năng lượng di tích sáng tỏa…
Mỗi lần về
Tôi vẫn nghe em hát
Ai về qua bến Lô giang…
* *
*
Đất mẹ hùng thiêng
Mỗi làng một di tích
Mỗi bước đi một di sản
Kể sao hết miếu mạo, đình chùa
Non nước hồn xưa
Linh thiêng
Sâu lắng
Như điệu trống quân
Như câu xoan ghẹo
Như giọng quê mộc mạc lúa khoai
Nết người, nết đất
Máu, mồ hôi, nước mắt
Đời nối tiếp đời
Kết tinh thành Đất nước
Thành hồn thiêng dân tộc
Thành triết lý nhân văn
Sáng ngời minh triết sống.
III.Làng ca, làng hát
1.
Tôi lớn lên
Đã nghe làng hát
Mẹ hát, chị hát
Khúc dân ca thấm mát tình người
Nước sông khi đầy, khi vơi
Người Hoàng Đan vẫn hát:
“Người trung mặt đỏ, đôi tròng bạc
Kẻ nịnh râu đen, mấy sợi còi” (7)
Người diễn tuồng
Là thợ cày, thợ cấy
Vào vai
Mày ngài mắt phượng
Mắt sắc dao cau
Em mang nỗi đau thân phận
Nghêu, Sò, Ốc, Hến,…
Chị chịu oan trái kiếp người
Quan âm Thị Kính…
Tích cổ
Chuyện xưa
Làng xem
Làng cười ra nước mắt
Khép màn nhung
Câu hát lại ra đồng be bờ, tát nước
Nắng mưa quần quật cuối trời
Mẹ ơi!
Trong hạt gạo làng ta
Ngọt bùi khúc hát dân ca
Mặn mòi, cay đắng, gió mưa cõi người!
2.
Ai xuôi bến Gót
Ai về Đức Bác cùng tôi?
Nghe cô gái hát
“Bên em còn dở hội chùa…
Kia hời í a trống quân” (8)
Chàng trai hát
“Để cho anh đợi, anh chờ, anh mong…
Kìa hợi í ơ trống quân”(8)
Một bầy con xít…
Lội sông… đi tìm…
Anh đi đơm cá
Em hát câu này:
“Mò đấy ta lại mò đây
Mò đấy chẳng được, lại đây ta mò…” (8)
Đồng Cốc
Đồng Vạc
Đồng Cò
Cây gạo Thần Nông giữ mùa hoa lửa
Người làng tôi
Thuộc câu hát cổ
Thuộc nhịp trống, nhịp phách
Như thuộc đường cày, đường bừa
Tôi gặp câu thơ “Gió ở đầu sông”(9)
Chạm“ Dấu tay trên vỏ sò, vỏ ốc…”(10)
Chạm điệu hát
Mát rượi phù sa trầm tích đôi bờ
Tôi theo làng đi hội
Điệu hát xưa
Luyến láy í a, í ơ…
Hát lên cho hoa lúa trổ
Hát lên cho mùa sây bông
Người trống quân
Có bén duyên nhau, hẹn nhau đi hội
Người đi hát gửi tình vào câu hát
Đừng như nước chảy bèo trôi
Nói lời thì giữ lấy lời làm tin.
3.
Đá dựng
Lối trúc, lối mai
Quanh co nẻo núi
Tháng Ba
Con cá ngược suối
Con chim trong núi bay ra
Em về Quang Yên
Đi hội “Lồng tồng”
Cả làng, cả bản xuống đồng
Người Cao Lan hát Sình ca
K’Lau Slam
“Không phải ở nhà luộc đá nữa”(44)
Nàng hát:
“Bông hoa không nói được giá…
Cầm lấy hồn hoa linh thiêng mà ngắt lên
Hồn hoa nở cho vạn tình yêu nở” (11)
Người Cao Lan
Sống với đá, vui buồn với đá
“Quả ớt dù cay cũng ăn cả vỏ
Quả chuối dù ngọt cũng bỏ vỏ ngoài…”(36)
Thần thi ca đi rồi
Câu thơ còn xanh vân đá
“Tiếng hát em khéo vặn chạc mây
Vặn xoáy tình anh vào đấy”(12)
Con trâu đi cày
Con cò đi cấy
Tôi gặp nhà thơ Cao Lan đeo túi thổ cẩm
Đội mũ nồi lên nương
Uống rượu cần men lá
Ngắm trăng
Làm thơ:
“Yêu em anh bổ hòn đá núi
Lấy nước non nguồn trong lõi đá nuôi em
Thương em anh chòi vầng trăng tỏ
Lấy lửa mặt trời nướng chín em ăn”. (12)
Người Cao Lan hát như chim hót
Lời hát
Buộc cổ tay nhau
Tình yêu là duyên hay phận?
Câu Sình ca
Như hoa, như lá
Mọc trên nương, trên núi
Nở trên môi người
Thơm ngát tình yêu sơn cước
Cho người với người tìm đến thương nhau.
4.
Ai lên Đôn Nhân
Ai về Đôn Mục
Có sang Lãng Công?
Người Dao đi hội
Chàng trai hát:
“Mặt trời đã chiếu sườn núi
Em ngồi đó, hay đợi ai?”(13)
Cô gái hát:
“Em ngồi, em đợi anh lên núi
Hái lá thuốc về cứu người…” (13)
Họ gặp nhau
Họ yêu nhau
Chênh chếch trăng non đầu suối
Đường về cỏ lau trắng lối
Câu hát mắc vào câu hát
Dùng dằng em gỡ chẳng ra.
Tôi hỏi cây đa
Cây đa nghìn tuổi
Chứng nhân bao thế sự
Chứng kiến bao lễ cấp sắc trong làng
Chàng trai đủ tâm, đủ đức
Ngọn đèn soi đã trưởng thành
Làng vui, làng hát, rượu cần cạn đêm
Nhà văn làng Then
Thuộc đường ngang, lối tắt
Kể tên thầy cúng, thầy mo
Kể phong tục người Dao đỏ, người Dao quần chẹt
Người Dao hát:
“Chắt tiếng suối, tiếng rừng
Châm lửa cho câu hát cháy lên
Bay qua đồi nương…” (13)
Câu hát mang nụ hôn
Đính vào môi người con gái
Cho bông hoa đỏ trên ngực em
Nở hồng đôi má
Núi đồi ửng sắc yêu thương
Tôi như người lạc đường
Về đây
Không bến không thuyền
Mà như say sóng giữa triền núi cao.
5.
Con chim tìm bạn tình
Cất tiếng hót
Anh tìm em
Đến chợ tình Vực Chuông, Tam Đảo
Người Sán Dìu hát Sọng Cô
Câu hát giao duyên nên chồng nên vợ
“Chim xa núi
Đêm ngày chim hót
Anh xa nàng
Anh nhớ không quên”(14)
Em là chim?
Chân cuốn xà cạp trắng
Nước da em trắng, vòng bạc trắng
Đeo dây trầu đỏ
Dù sông rộng, dù suối sâu
Có phải duyên nhau bắc cầu câu hát
Người Sán Dìu hẹn ước
“Yêu nhau mấy núi cũng trèo
Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua”(2)
Tháng Ba
Đến hẹn lại lên
Chợ tình Vực Chuông
Con suối chảy ngược về núi
Anh ngược câu hát tìm em
Vực Chuông là tên Vua đặt
Tiếng chuông từ nước vọng lên
Mối tình người Sán Dìu thuở trước
Yêu nhau chẳng lấy được nhau…
Bây giờ
Những chàng trai cô gái
Đến chợ tình Vực Chuông
Hát lời yêu thương, hát lời ước hẹn
Tôi bỗng nghe
Chuông rung từ trái tim mình
Vực Chuông ai hát nghiêng vành trăng treo
Lời hát đâu phải chỉ điều
Mà buộc nhau đến thương yêu trọn đời.
* *
*
“Quê tôi đất đẹp, người xinh”(35)
Làng nào cũng ca, cũng hát
Điệu dân ca
Làm dịu cái nắng ngày mùa
Xua tan nhọc nhằn, lam lũ
Thắp sáng tâm hồn
Thắp sáng tình yêu
“Yêu nhau đứng ở đằng xa
Con mắt liếc lại bằng ba đứng gần…”(15)
Tôi đi xa
Vẫn nhớ về quê mẹ
Khúc dân ca nâng cánh hồn quê
Những năm đánh giặc
“Tiếng hát át tiếng bom”
Chúng tôi hát
Trên trận địa pháo
Trên giàn giáo công trường
Hát dọc đường hành quân
Tiếng hát làm nên chiến công
Làm nên Mùa xuân đại thắng.
Dù đi đâu
Về đâu
Tôi vẫn về bên mẹ
Hoa đào vẫn hẹn với mùa xuân
Núi như voi quỳ
Sông như rồng lượn
Dệt gấm, thêu hoa điệp điệp, trùng trùng
Người Kinh, người Dao, Sán Dìu, Cao Lan,…
Đều là con Rồng cháu Tiên
Tình đất
Tình người
Như khúc dân ca
“Đất là nơi ta ở…
Khi ta đi
Đất bỗng hóa tâm hồn…” (45)
Đất nuôi người
Người giữ đất
Đất với người, máu thịt quê hương
Đất với người, ngàn đời yêu thương.
Chương II
Khúc tráng ca lịch sử
I.Âm vang huyền tích
1.
Đi dọc sông Hồng
Con đê ngàn năm huyền tích
Truyền thuyết “Sơn Tinh, Thủy Tinh”
Mẹ kể ngày xưa
Mỗi mùa con nước
Làng chống lũ lụt
Như chống giặc ngoại xâm
Vực xoáy thủy tặc
Vết thương của đất
Vực Sen, Quảng Cư, vực Xanh…
Xoáy lòng sâu
Cuộn đau trầm tích
Thắt ruột mẹ cha, trắng nước chân trời .
Một thời
Mẹ đi dân công
Phồng tay thuổng, bỏng tay mai
Đôi quang sọt
Đôi vai gầy gánh mưa, gánh nắng
Đổ mồ hôi
Sôi nước mắt
Ngàn đời cha ông
Mồ hôi thành đồi, thành núi
Đắp thành con đê
“Cánh tay Phù Đổng”
Chở che xóm làng
Cho chiều quê ngọn khói ngọt lành
Trường em chim hót
Con đê quê nhà
Là bài ca giữ làng, giữ nước.
Tuổi thơ tôi
Lên đê chọi cỏ gà
Lớn lên
Đi dân công thay mẹ
Oằn vai gánh dốc
Bây giờ mỗi khi về làng
Tôi vẫn lên đê lần tìm ký ức
Ống quần chi chít cỏ may
Tôi nhặt tím gió đầy tay dại khờ…
Trăm năm bến vẫn đợi đò
Xa quê vẫn nhớ câu hò nước non.
2.
Làng Cói ta về
Nghĩa quân xưa
Nguyễn Danh Phương - Quận Hẻo
Chiêu mộ quân sĩ
Đứng lên chống lại bất công phong kiến
Chống phu phen
Sưu cao thuế nặng
Huyền thoại dân làng vẫn kể
Dựng Quán Tiên, tháp Cói một đêm
Chùa Cói, tháp Cói
Cảnh thần tiên
“Quốc sắc thiên cung thiên hạ hữu
Anh linh thần nữ thế gian vô”(33)
Quán Tiên
Cảnh sắc như thơ
Chiều nay tôi những ngẩn ngơ lối về.
Dấu tích nghĩa quân
Thanh Lanh, Ngọc Bội
Hố Đong Quân còn đó
Đồi Ngựa Quần, ao Voi Tắm còn đây
Núi soi hồ
Hồ in mây
Quân reo dậy sóng
Người xưa
Để lại tên rừng, tên đất
Những trang sử bằng xương bằng thịt
Rừng vẫn xanh
Núi vẫn xanh
Tôi bơi trong huyền tích
Tìm dấu một kinh thành?
Gặp ban mai trên cánh rừng lấp lánh.
3.
Ngược dòng Lô giang
Tên đất, tên làng
Hồ Điền Triệt
Đã thành di tích
Lý Bí lập bản doanh
Dấy binh dẹp quân Lương trừ bạo
Rừng là nơi luyện quân
Sông là nơi tập trận
Chiến thuyền ra vào hồ Miêng (51)
Dàn binh bố trận
Tôi hỏi đất, hỏi sông
Có gì thần bí
Tướng quân chọn đất đóng quân?
Ta ít địch nhiều
Lấy yếu thắng mạnh
Hồ Điền Triệt dụ giặc đến
Cất vó
Làm nên chiến thắng huy hoàng
Còn đấy
Miếu thờ rêu phong
Tiếng thơm Hoàng Đế nước Vạn Xuân (42)
Hồ Miêng là bẫy lưới trời
Giặc Lương tan xác chôn vùi đáy sông
Nhìn ra sông nước mênh mông
Bóng thuyền Hoàng Đế cờ dong đi về.
4.
Sông là nơi bẫy giặc
Núi là nơi luyện quân
Núi Sáng
Hang Đề Thám còn đây
Đá núi in mây
In dấu chân nghĩa quân “Hùm xám”
Hồ Vân Trục, hồ Bò Lạc
Thác Bay
Tiếng gươm khua, tiếng trống trận
Còn rung ngọn cỏ, ngọn cây
Đất trời dậy sấm
“Ba mươi năm giữ núi rừng
Danh ông Đề Thám vang lừng trời Nam”(2)
Tên núi
Gắn với tên ông
“Hùm xám” núi Sáng, giặc không đường về
Hòn đá nào
Dáng ông đứng đó
Tuốt gươm sáng lóa trời xanh
Tôi nhìn lên
Núi Sáng một ngôi sao sáng
Trăm năm nhớ mãi tên người.
5.
Đâu Quế Nham?
Đâu Quế Trạo?
Chiến công lừng lẫy năm nào?
Giặc Pháp tan tác
Chiến sĩ - Liệt sỹ - Nhà thơ Hoàng Lộc
Để lại tuổi thanh xuân
Nơi đồi ngô, nương sắn
Chúng tôi viếng mộ anh
Nghe bài thơ “Viếng bạn”
“Khóc anh không nước mắt
Mà lòng đau như thắt
Gọi anh chửa thành lời
Mà hàm răng dính chặt…”(16)
Nắng chiều
Đồng Quế rưng rưng
Chuông chùa còn vọng cánh rừng xa xanh
Nhang cong
Giọt cháy, giọt tàn
Giọt ở lại
Giọt hóa làn mây bay.
6.
Sông Lô sóng hát
Ghềnh Khoan Bộ chôn tàu chiến Pháp
Đồi Thản Sơn
Đồi Xuân Trạch
Vang dội chiến công
Em vẫn giảng trên lớp
Chiến dịch Trần Hưng Đạo
Núi Trống, núi Đanh
Hương Sơn, Tam Lộng
Chi bộ Đảng đầu tiên
Thắp lên ngọn đuốc
Thắp lên búa liềm
Bộ đội, dân quân như nước
Đồi Thằn Lằn thành mồ chôn giặc Pháp
Chiến khu Ngọc Thanh
Tung bay sao vàng cờ đỏ…
Để có mùa Thu lịch sử
Nắng Ba Đình xanh trong
Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập
Trời Tiền Châu cháy đỏ năm nào
Dân quân bắn rơi “Thần sấm”
Chiếc máy bay thứ bốn nghìn của Mỹ
Khúc tráng ca lịch sử hào hùng.
* *
*
Đất mẹ yêu thương
Hàng cây xanh trở lại
Đất đã lành vết thương
Hố bom mọc lên trường học
Nơi nào cũng gặp di tích
Nơi nào cũng in dấu chiến công
Những huyền tích
Tên đất, tên làng
Âm vang bài ca giữ nước
Hồn cha ông xanh ngát những mùa xuân.
Hát về những người anh hùng
1.
Về Sơn Đông
Dâng hương Tả Tướng quốc
Trần Nguyên Hãn, anh hùng dân tộc
“Khai quốc nguyên huân”
Khởi binh Rừng Thần
Hạ thành Tam Giang
Trận Tân Bình, sông Gianh,Thuận Hóa
Giặc Minh bạt vía, kinh hồn
Ông là ngôi sao
Nghĩa quân Lam Sơn
Trận Xương Giang lấy đầu Liễu Thăng
Tên ông sáng ngời trang sử
Tôi chạm hòn đá mài gươm bến Đông Hồ
Chạm gươm thần người xưa
Chạm lời thề: “Trung quân ái quốc”
Sáng lòa ngọn đuốc hùng thiêng.
Bao nhà văn
Viết trường ca, tiểu thuyết
Làm thơ, làm nhạc về ông
Về một thời bi tráng
Về dũng khí tướng quân
Cho đời những áng văn
Cho đời những bài ca bất diệt
Trước tượng đài Tả Tướng quốc
Như thấy ông hiện về
Người trao ngọn lửa
Thắp sáng một đức tin.
2.
Đây Thổ Tang
Quê hương người chí sĩ yêu nước
Nguyễn Thái Học
Thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Yên Bái
Lời ông:
“Không thành công cũng thành nhân”(17)
Hiên ngang bước lên máy chém
Hiên ngang đọc thơ
“Chết vì Tổ quốc
Cái chết vinh quang
Lòng ta sung sướng
Trí ta nhẹ nhàng” (18)
Ông hô vang
“Việt Nam vạn tuế! ”
Hàng lê giặc Pháp run rẩy
Lời ông sấm vọng trời xanh
Lời ông khắc vào đá núi
Ông là tượng đài sừng sững quê hương.
Thổ Tang
Nơi ông sinh
Yên Bái
Nơi ông ngã xuống
Tôi gặp nhà văn
Đi khắp đất Vĩnh Tường
Đi khắp rừng Yên Bái
Tìm dấu Nguyễn Thái Học và đồng đội
Tên đất, tên làng đã vào tiểu thuyết
“Ngang trời mây đỏ”(19)
Mỗi lần qua phố Thổ Tang
Dừng chân mái cũ bâng khuâng nhớ người
Quê hương đã đổi thay rồi
Ông cười như nắng, hát lời nước non.
3.
Phủ Vĩnh Tường
Quê hương Độị Cấn
Lãnh tụ khởi nghĩa Thái Nguyên
Giương ngọn cờ “Nam binh phục quốc”
Nã sấm sét vào thực dân Pháp
Đèo ông Cấn, núi Chóp ông Cấn…
Âm vang chiến thắng năm nào
Thà hy sinh quyết không chịu khuất phục
Ông chọn cái chết oanh liệt
In dấu son chí khí kiên cường.
Tôi gặp tượng đài Lê Xoay
Bí thư Xứ ủy đầu tiên
Khó khăn không lùi bước
Quả cảm hy sinh
Treo cờ đỏ lên đỉnh cột điện
Làm tiếng kèn xung trận
Giặc Pháp kinh hoàng
“Lá cờ thức tỉnh” (20)
Thắp bình minh
Thắp sáng những mùa xuân.
Trường Lê Xoay
Trường Đội Cấn
Tôi trở về buổi học đầu tiên
Thấm nhuần ý chí cách mạng
Soi gương những anh hùng bất diệt…
Cám ơn mái trường
Cám ơn quê hương
Làm sao quên
Người đã thắp tim tôi thành ngọn lửa.
4.
Đất nước tôi
Đất đá cũng oằn mình luyện tôi trong lửa đạn
Mỗi dòng sông, ngọn núi
Cũng vang dội chiến công
Xin hát về anh
Anh hùng Nguyễn Văn Bạch
Người con Vị Thanh, Vĩnh Yên
Giật nụ xòe khối bộc phá nghìn cân
Làm tiếng sét Điện Biên
Long trời
Lở đất
Mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ
Trở về đời thường
Ông sống lặng lẽ
Không một tấm huân chương
Không một bằng danh dự
Như đời cây thầm lặng
Bình dị, sáng trong
Tên ông đã thành huyền thoại.
5.
Anh vẫn nghe em hát
“Qua núi qua sông, qua đồng lúa chín…”(21)
Nguyễn Viết Xuân, cả nước yêu thương
Lời anh là lời xung trận
Lời chiến thắng
“Hãy nhằm thẳng quân thù: Bắn!”
Anh là dáng đứng quê hương
Ngũ Kiên, Đầm Rưng
Vẫn hát tên anh
Đất nước hát tên anh
Trăng vẫn lên phía ngọn tre làng
Tên anh là mùa Xuân đất nước.
6.
“Sách không làm nên đời
Mà đời làm nên sách” (22)
Về Bình Định,Yên Lạc
“Nghe xôn xao đất nở những mùa vàng
Cánh đồng nào cũng thơm hồn Kim Ngọc…”(22)
Cha đẻ “Khoán hộ”
Ông tin “Mình đúng, số đông sai”(23)
Đất giải phóng
Sức người giải phóng
Dân áo ấm, cơm no
Gạo ra tiền tuyến đánh giặc
Tên ông thành tên đaị lộ
“Tên ông là cả một niềm thơ”.(40)
Những năm
Chúng tôi học sơ tán
Làng ông nghèo nhà tranh, vách đất
Giặc ném bom
Làng cháy, lớp học cháy, bàn ghế cháy
Chẳng thể quên
Dân cưu mang đùm bọc
Dân nhường giường, nhường chiếu
Tuy chưa được gặp ông
Ông vẫn gửi lời động viên chúng tôi học tập
Bí thư Kim Ngọc
Là ngôi sao thắp sáng những con đường.
* *
*
Đi hết con đường
Không đi hết bài ca
Kể sao hết
Những người con bất khuất…
Mỗi anh hùng một chiến công
Những tấm gương vì dân, vì nước
Tên các anh
Thành tên những con đường
Thành tên những trường học
Là bài ca dài theo đất nước
Là những bông hoa thắm hương sắc mùa xuân.