SÓNG ĐÁ

 Phan Mai Hương  

 SÓNG ĐÁ

   Sinh ra là người miền cao, vừa cất tiếng khóc chào đời đã thấy núi nên không lạ gì về đá. Những nếm trải đời người dường như thấm đẫm bóng núi với niềm yêu khắc khoải day dứt.

          Đá núi dường như gợn sóng từ tiềm thức khi mới thành hình hài trong lòng mẹ. Đá núi bật ngọn vút cao trong tuổi thơ ấu đến trường. Đá núi uốn mình xuống trong bước chân vội vã lên nương của cha. Đá rủ mềm tơi trong hạt mồ hôi ra vườn của mẹ. Hòn đá tảng từ núi về nằm hiền lành bên máng nước đầu sàn để dây trầu quế ngát thơm của bà tựa vào leo ríu rít lên cây cau thẳng thớm hiên ngang. Đá núi quấn quýt cùng ngọn lửa hóa thân cùng hương thơm hạt gạo nấu thành cơm. Nhưng để nhìn thấy đá núi cuộn trào, mang hơi thở của miền rừng thì người ta phải mất cả đời thấm giọt mồ hôi vào đá núi.

   Đã gắn bó với đá từ khi sinh ra. Cho nên nhớ từng bước chân trầy trật trên đá của tuổi ấu thơ đến trường, trên con đường rừng sơ tán hồi chiến tranh. Những viên đá đủ màu sắc, đen, trắng, xám đùng đục đủ mọi hình thù to và nhỏ. Đá nằm chen chúc trên bờ và ngổn ngang nơi lòng suối. Đá nằm giãi giề trên con đường mòn ngoắt ngoéo luồn lách trong các bụi tre nứa rậm rạp. Bàn chân mỏng non bấy như mầm cây cứ phải luôn chọn lựa từng viên đá để đặt lên. Chỉ thắc mắc là sao quá ít viên đá tròn nhẵn để cho bàn chân nhỏ xiu xíu đỡ đau. Cứ thế mà mải miết bước cho hết con đường để rồi sau trưởng thành trong ý nghĩ cứ in hằn mọi dáng hình sắc màu của đá.

 Đi qua nửa đời mới thầm thía cuộc sống ít được chọn lựa, như chạy trời không khỏi đá. Cho nên liền vấp ngay vào đá khi là cô giáo trẻ đến huyện miền núi xa xôi heo hút để dạy học. Núi đá sừng sững ngay sát tầm mắt, đến nỗi phải ngửa cổ lên trời mới nhìn thấy đỉnh núi khuất sau tàng cây lẩn quất những vệt mây buông, mà thấy đá vừa vững chãi vừa mềm mại. Sườn núi đá tai mèo lởm chởm chờm sát vào thanh song cửa bằng tre trong phòng ở của dãy nhà tập thể giáo viên. Từ vách đá phủ dây leo chằng chịt, sáng tối thả xuống tiếng tắc kè và đếm theo để biết “chẵn mưa thừa nắng”, cùng vô số âm thanh hoang dã đầy bí ẩn của miền rừng. Mới thấm thía phận đá sao mà cô đơn lẻ loi đến thế, đành nghĩ là cái duyên được ở với đá.

          Lại nhọc nhằn bước chân lội suối len lách qua hẻm đá đến dỗ dành học trò nhà nghèo, cố gắng tới trường nhặt chữ làm vốn để sống chung với đá. Thời gian vốn không chờ không đợi, gần ba mươi năm sau, cô giáo mới gặp lại cô học trò nhỏ nhắn, vẫn mang nụ cười bẽn lẽn ngượng ngập và dễ thương.  Biết em đã xây được ngôi nhà khang trang, có trang trại trồng rau và làm lò gạch, đủ nuôi con đang học ở trường đại học. Cô giáo thấy mừng biết bao, cô học trò nghèo năm xưa như hòn cuội nhỏ xíu lăn lóc trong đá mà kiên cường.

       Vì ở chung với đá nên thấm thía những khi nắng chang chang, đá núi bỏng rẫy gay gắt như ủ ngọn lửa bên trong thớ đá. Đã từng phải cúi mặt giấu đi giọt nước mắt, quay nhìn nơi khác khi tình cờ nhìn thấy học trò phải bỏ học dở dang, làm cái lều tạm bợ cheo leo trên mỏm đá đầu dốc hành nghề bơm xe đạp. Thấy đời người sao bất lực trước đá? Thế mà bài giảng trên lớp cứ nói chân cứng đá mềm? sao đá ở đây lại không mềm?

          Thế rồi đá cũng phải mềm đi? Vì hơn hai mươi năm sau gặp lại, học trò cũ đã có biệt thự lộng lẫy trên dốc đá ngày xưa. Gặp lại cô giáo, học trò nghẹn ngào cảm động, “em mừng lắm vì cô đã đến, vợ em đây cũng là học sinh cũ của cô và nay cũng làm cô giáo, nhưng em vẫn không tự tin, em không được học đủ đầy như các bạn!” Gần nửa đời người, sao bây giờ mới thấm thía những giọt nước mắt từng rơi làm xót xa lòng đá.

   Từng lội suối trèo dốc đá ở Tây Nguyên. Đá ở đây cũng ngổn ngang nhưng nhẵn bóng và to lớn như lưng voi, là đá trong núi đất của cao nguyên mênh mông. Tuy mang đến cảm giác xa xôi nhưng dường như lại không đủ dữ dội như đá tai mèo nhọn sắc vùng Tây Bắc. Nhưng xa rồi lại không thể nào quên được những con dốc dài cao vút khuất cả dáng đá, chỉ còn nắng và đất đỏ chan vào nhau. Lại nhớ day dứt em thơ bé vai đeo cặp sách, giọt mồ hôi bết bát nơi tóc mai, bàn chân nhỏ xíu mài thấm xuống lớp bụi đỏ ngầu trong hành trình nhọc nhằn tìm con chữ.

          Từng xê dịch mạn Sơn La, Lai Châu, Điện Biên lại lặp lại cảm giác xa xôi? Đường đi chỉ gặp đá núi dềnh dang trải tới tận chân trời, đủ thấy cái mênh mang một miền đá thăm thẳm. Đá ở đây nằm im thin thít trong nắng miền Tây và gió Lào, mới đủ để nung nóng bội phần cái khắc nghiệt của miền sương muối vừa bỏng rẫy vừa buốt giá. Năm trước đi qua bản Chu Va, thấy những tảng đá không lồ như tấm lưng voi đàn nhấp nhô dưới lòng suối cạn, những tảng đá ghi dấu tai nạn lật cầu treo, tự hỏi những linh hồn người có còn quẩn quanh với đá?

   Năm sau tình cờ đi qua Chu Va vào mùa lúa chín, đã thấy cây cầu mới bắc ngang qua dòng suối, thác nước tung tẩy chờm sóng trắng xóa lên các tảng đá lưng voi. Trên mảnh ruộng nhỏ ven suối, cô gái Thái đang lúi húi cắt lúa, mái tóc “ tằng cẩu” cao vút trên đỉnh đầu như đóa hoa sim tím nhấp nhô theo sóng lúa. Dù cuộc sống có chìm nổi khắc nghiệt, thì thấy đá vẫn luôn bền bỉ đi theo đời người.

Ngỡ đã đủ từng trải rồi, thế mà không tránh khỏi cảm giác ngờm ngợp chất chồng, mỗi nhịp thở lại như phải chen lấn khi đối diện với đá. Cứ mạn phép mà nghĩ một cách áp đặt rằng nếu ai chưa hiểu miền biên cương xa xôi, chưa thấm thía cương vực lãnh thổ linh thiêng như thế nào, xin hãy một lần đến với miền cao nguyên đá Hà Giang. Hình như mọi dáng hình đá núi của Tổ Quốc tụ họp đủ đầy nơi miền biên viễn thăm thẳm xa xôi này.

      Thì đã biết là quá quen thuộc với đá, nhưng sao đá núi Hà Giang vẫn mang đến một niềm xúc động khó tả. Cảm giác thấy sự kỳ vĩ của thiên nhiên ở nơi chỉ có  một thứ đá núi thuần khiết. Đá như bà đỡ xòe tay nâng sự kỳ diệu của sức lực con người khi sống trên đá, len lách trong đá, làm mềm lòng đá. Tầng tầng lớp lớp, đá ngờm ngợp che khuất tầm nhìn. Trải mênh mông, len lách mọi xó xỉnh, đá lừng lững trong từng rảnh đất bé như chéo tay. Loi nhoi, nhấp nhô, đá rải quằn quại theo con đường nhỏ như sợi chỉ vắt ngang đỉnh núi xa mờ mịt sương. Những con đường xuyên ngang thân đá như sợi chỉ xâu chuỗi, mang những đỉnh núi treo lên chín tầng trời. Cảm giác về đá là sự kết khối lặng lẽ mà bền vững, âm thầm mà dữ dội, muôn đời thách đố con người.

   Nếu bạn đứng từ đỉnh Mã Pí Lèng nhìn xuống sẽ thấy con đường Hạnh Phúc và dòng Nho Quế như một nét như vẽ mảnh mai vào núi đá, lại như sợi lanh óng ánh màu bạc xuyên thấu vào cái trầm mặc dữ dội của đá. Để có được con đường rút ngắn sự cách biệt giữa Mèo Vạc và Đồng Văn, hàng trăm thanh niên xung phong phải hàng năm trời ròng rã, gồng mình treo lửng lơ trên miệng vực sâu thăm thẳm, bám níu vào vách đá, kiên trì đục đẽo từng hạt đá, xuyên thấu ruột núi, làm nên con đường mang lại hạnh phúc cho đồng bào Mông vùng Cực Bắc này. Nào có ai đo đếm được sự hy sinh cao cả của một thế hệ tuổi trẻ dám dấn thân? Nào có ai đong đầy được hạnh phúc từ con đường mang lại? Nhưng có điều chắc chắn là người dân Mèo Vạc sẽ đời đời không quên những người con anh hùng trên đỉnh Mã Pí Lèng, đã bàn tay chai sần đẽo đá, làm nên con đường Hạnh Phúc xuyên qua lòng núi đá.

          Dường như tạo hóa sinh ra tầng tầng lớp núi đá nhọn hoắt như thành lũy dày đặc là không chút nương nhẹ để thử thách sự kiên cường của con người. Ngắm nhìn cánh đồng hoa tam giác mạch khoe sắc hồng tím trắng trong gió sắc thấm sương muối mùa đông, lại nghĩ đến bàn tay thon mảnh mềm mại của cô gái Mông vỡ đất gieo hạt trong từng hốc đá. Nhành hoa mong manh, nở rực rỡ và khiêm nhường bên chân núi đá mà đỉnh nhọn hoắt dấu trong mây mờ sương, trong ráng chiều đỏ ửng sương muối của Mèo Vạc, tự nhiên có cảm giác thiêng liêng thấm thía và tin cậy, vì có đá vững chãi và con người gan góc án ngữ nơi biên cương.

        Những mỏm đá tai mèo sắc lẹm mà rắn rỏi nâng đỡ cho những con đường mềm mại trườn qua. Đã từng trải qua nhiều mùa đông miền núi, chừng khoảng bốn, năm giờ chiều thì trời đã tối xẩm. Con đường mòn như bị chèn lấp bằng những tảng sương của đá, núi lặng lẽ phả ra làn hơi buốt lạnh, cho nên chỉ muốn thật nhanh về bên bếp lửa tìm ấm áp. Cái lạnh buốt ruột như càng thấm vào xương tủy, cảm giác heo hút như đang bủa vây làm vón cả ý nghĩ. Thì dáng vẻ bà cụ người Mông, bàn chân tõe ra những ngón vững chãi, đang gập lưng cắm cúi ngược dốc xa với cái lù cở đầy củi thông, chèn ngang bó cỏ xanh tươi, dáng người còng xuống như đen thẫm hơn trong sương mờ đã mang lại bao nhiêu những ấm áp của sự sống bền bỉ nơi miền đá. Có chút an yên khi màu xanh tươi nõn của cỏ che khuất phần nào nhánh tóc bạc xõa xuống vành tai, và mái tóc in hằn dấu thời gian vất vả được dấu dưới tấm khăn xanh đỏ rực rỡ nổi bất dưới làn sương trắng. Nhưng lại cứ bồn chồn day dứt khi nhìn thấy em bé quá bé nhỏ, đôi chân đất và vạt áo mỏng, đứng dầm trong sương. Em bé đứng bên ven đường dưới chân nương tam giác mạch, bên cạnh dẻ đá tai mèo, ánh mắt chan chứa thơ ngây trong trẻo, mong ngóng mẹ về.

        Biết là đá luôn ẩn dấu dưới tầng mạch những vỉa sâu vững chãi cắm chân vào đất. Nhưng không biết đất tựa vào đá, hay đá tựa vào đất? Những làn mưa sương rây rắc mở ảo như gợi cảm hứng làm thơ, nhưng đó là mưa vàng mưa bạc, nhen lên niềm hy vọng về vụ mùa bội thu. Mưa sương hào hứng choàng cho đất tấm áo âm ẩm dịu dàng ấm áp, gọi mời hạt tách vỏ nảy mầm. Những vốc đất chèn đầy hốc đá còn quý hơn vàng, để nâng đỡ những hạt ngô hạt lúa loi nhoi vượt lên trên đá. Còn núi thì biết nâng niu từng giọt sương bởi hiểu đá luôn khát nước như tâm hồn luôn khát khao tình yêu. Một thoáng so sánh, nếu bông lúa ở cánh đồng bản Lác ( Mai Châu) bụ bẫm mẩy mượt, mười hạt như một, thì bông lúa ở Đồng Văn gầy còm, bé mảnh, những hạt lép nhiều hơn làm cho nhành lúa cứ nhẹ bẫng đi. Cẩn thận hái một bông lúa tẻ mang về, lúc rảnh cứ ngắm hoài sợi rơm vàng nhạt, nghĩ bông lúa gầy còm ở cao nguyên đá Đồng Văn muôn đời nay vẫn cùng con người gánh hương thơm của no ấm.

    Nghĩ cần nói gì đó với đá từ lâu rồi, lại muốn đợi chờ mong cho cảm xúc được đầy lên, cho đến khi gặp lại núi như người bạn thân đã xa lâu, thấy đá an nhiên bề ngoài, mà cuộn chảy theo tầng mạch bề sâu. Ngẫm ra khi từng có tình yêu cùng đá, mới thấu hiểu là đá vẫn ngàn đời  thủy chung, cùng với người  nương  theo bóng núi vượt lên phía mặt trời.

                                       Trại sáng tác Báo Văn Nghệ,  tháng 12 năm 2015

                                                                            P.M.H