MÙA MĂNG

Điện thoại: 0913269931 - 0964131807 - Email: vanphutho25@gmail.com

Chào mừng bạn đã đến trang Điện tử "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" - Diễn đàn Văn học - Nghệ thuật của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ!

Bùi Thị Hồng Vân

LỚN LÊN CÙNG NHỮNG MÙA MĂNG

Nếu ai đã từng qua miền Tây Bắc, hẳn không quên những cung đường ngoằn ngoèo ôm lấy những nếp nhà sàn bé nhỏ nằm nép mình bên những rừng tre nứa xanh ngút ngàn. Từ bao đời nay, cuộc sống người dân nơi luôn đây gắn liền với những mùa măng. Họ lớn lên cùng măng, già đi cùng măng và cuối cùng vẫn là những vạt rừng bạt ngàn măng ấy chở che, ôm ấp khi con người rời xa cõi tạm, trở về với cõi vĩnh hằng.

Hạ về. Những cơn mưa ào ạt trút xuống thấm vào từng thớ đất. Những giọt nước mát lành đánh thức những mầm măng tre, măng trúc, măng nứa…đang miên man say ngủ khiến chúng bừng tỉnh rồi thi nhau đội đất chui lên. Những mầm măng sắc như mũi giáo ấy hiên ngang, tua tủa chọc thẳng lên trời thi gan cùng mưa nắng. Ngày còn tấm bé tôi rất thích theo chân bố lên rừng đào măng. Đeo cái giỏ tre sau lưng, bố dùng con dao nhọn sắc lẹm, vạt lớp đất ẩm, đào lên những củ măng mập mạp, non mỡ màng. Tay bố thoăn thoắt bóc lớp vỏ cứng đầy lông rặm bên ngoài để lộ ra lớp ruột măng trắng muốt. Còn tôi thì lăng xăng nhặt những củ măng ngon lành ấy chất đầy vào chiếc giỏ trên vai bố. Vừa làm vừa sung sướng khi nghĩ đến những món măng ngon tuyệt mẹ sẽ nấu trong bữa cơm chiều.

Bàn tay khéo léo của những người mẹ đảm đang có thể chế biến vô số món ăn từ măng. Canh măng là món ăn đơn giản, giải nhiệt mà người dân quê tôi ưa rất thích. Vào những ngày hè nóng nực, trong mâm cơm đạm bạc, bên cạnh đĩa cà muối trắng phau, đĩa tép rang đỏ chót bao giờ cũng có bát canh măng bốc khói. Những lọn măng nứa đã luộc dừ, vàng ươm, đem rửa sạch để tránh bị he, bị đắng được mẹ xé nhỏ nêm mắm muối rồi đổ nước vào đun. Sau khi măng chín mẹ thả vài cục xương vào ninh cho đến khi thịt chín mềm, nước ngọt từ xương ngấm vào từng lát măng. Xong xuôi mẹ bắc ra thả vào nắm rau mùi tàu thái chỉ. Bát canh ngọt lịm, thanh mát như tấm lòng thơm thảo, cả đời vì chồng vì con của những người phụ nữ quê tôi.

Mùa đông vùng Tây Bắc rét cắt da, cắt thịt kéo dài ba bốn tháng. Những đợt sương muối rơi trắng núi rừng khiến rau xanh cứ tàn lụi dần. Lúc này, măng chính là nguồn rau xanh dự trữ của mọi nhà. Măng được luộc thật kỹ, chẻ mỏng đem phơi vào những ngày trời nắng to. Sau vài ngày, măng bắt nắng vàng ươm tỏa ra mùi thơm của nắng, của gió. Măng khô được mẹ gói kỹ trong ba bốn lớp giấy bản cất lên gác bếp. Khi tết đến, xuân về trong mâm cỗ cúng gia tiên của mọi nhà không thể thiếu bát canh măng khô nấu miến mọc. Món ăn như lời nhắc nhở mọi người về loài cây luôn gắn bó, chở che, giúp con người vượt qua những tháng ngày đói kém, giáp hạt. Những bó măng khô vàng ươm, thơm mùi nắng còn là món quà quý của núi rừng được mẹ nâng niu, cất giữ để cuối tháng Chạp theo chân bà về xuôi biếu anh em họ hàng.

Măng có rất nhiều kiểu chế biến. Nhưng nói đến món ăn đặc sắc vùng Tây Bắc đặc biệt là người Mường không thể không kể đến món măng chua nấu thịt gà. Đến thăm những căn nhà sàn của người Mường, ta có thể dễ dàng nhận ra nơi góc bếp nhà nào cũng có một vài chum sành ngâm đầy măng chua. Những củ măng tươi hái từ rừng về được thái thành lát mỏng ngâm trong những chiếc chum bằng sành hoặc đất nung. Măng ngâm sau một tuần là có thể ăn được. Những lát măng trắng muốt, mềm như bún ấy có thể nấu với cá, với xương nhưng ngon nhất vẫn là nấu với thịt gà. Măng chua được xào qua với mắm muối cho hơi cháy cạnh, sau đó đổ nước vào đun đến khi nào nếm không còn he mới cho thịt gà vào nấu tiếp. Trước khi bắc ra khỏi bếp, nồi măng chua được bỏ thêm hạt dổi đã nướng chín, đập dập. Những chiều đông giá lạnh, bưng trên tay bát canh măng chua nghi ngút khói, từ từ thưởng thức vị chua dịu của những lát măng trắng ngà, vị ngọt đậm của thịt gà và mùi thơm đặc biệt của hạt dổi ta mới thấy được văn hóa ẩm thực khá đặc biệt của con người vùng Tây Bắc. Măng chua nấu thịt gà hạt dổi là món ăn thương nhớ của bao người con xứ Mường xa quê. Có biết bao người lập nghiệp xa xứ, cứ mùa hè đến lại nhắn nhủ cha mẹ, anh em gửi cho mình hũ măng muối chua. Nỗi nhớ đó không hẳn là nhung nhớ một món ăn mà sâu thẳm trong tim họ có lẽ là nỗi nhớ quê hương, nguồn cội nơi mình đã sinh ra và lớn lên.

Cuối hạ, đầu thu, những trận mưa vẫn nối nhau giăng trắng trên những cánh rừng bạt ngàn. Măng vẫn đội đất chui lên hết lớp này đến lớp khác. Những mầm măng mập mạp, mạnh mẽ như chính những con người nơi đây. Thấp thoáng trong màu xanh mươn mướt của cây lá, những cô gái người Dao bước chân leng keng vòng bạc, những cô gái Mường mũ trắng nhấp nhô rộn ràng, ríu rít rủ nhau lên rừng đào măng. Tiếng cười, tiếng nói lảnh lót vang lên rộn rã cả một khoảng rừng. Những lọn măng bương, măng vầu, măng giang…trắng muốt ngon lành lại hối hả theo chân các cô thôn nữ về bản, ăm ắp trong chum, trong vại bên bếp nhà sàn.

Kim Bôi, 11/9/2022

B.T.H.V

Phản hồi

Người gửi / điện thoại