HÀNH GIẢ TÌNH YÊU

Điện thoại: 0913269931 - 0964131807 - Email: vanphutho25@gmail.com

Chào mừng bạn đã đến trang Điện tử "Văn nghệ Nghĩa Lĩnh" - Diễn đàn Văn học - Nghệ thuật của Chi hội Nhà văn Việt Nam tỉnh Phú Thọ!

Hà Phạm Phú

HÀNH GIẢ TÌNH YÊU

Ru thơ là tập thơ thứ bảy của Linh Chi. Tập thơ in khổ 15 × 23 cm, dày hơn 100 trang, gồm khoảng 50 bài, do NXB Văn Học ấn hành năm 2025, chia làm hai phần: phần một là Những bài thơ lẻ, phần hai là Ru thơ gồm 12 bài.

Đọc một tập thơ 50 bài, dù không nhiều, nhưng với tôi vẫn có cảm giác như đi vào rừng: rất dễ mất phương hướng. Đọc lướt một lượt, có thể thấy phần một thiên về dạng “thơ kỷ sự”, ghi chép lại những cảm xúc, ấn tượng, sự việc mà do công việc, tác giả đã nếm trải, đã đi qua. So với Hát trong miền hoa cỏ, phần này chưa có nhiều mới mẻ.

Sự mới mẻ, theo tôi, và cũng là đóng góp đáng kể của Linh Chi, nằm ở phần hai — Ru thơ.

Những người đi rừng lâu năm, để khỏi lạc lối, thường để lại những ám hiệu trên đường đi. Linh Chi là người trẻ tuổi nhưng bôn ba nhiều, hẳn hiểu rõ điều đó. Trong lời nói đầu, anh viết: “Tôi vẫn viết những vần thơ thật cũ / những nỗi buồn trầm lặng bóng thời gian / giấu nỗi nhớ nép chứa chan con chữ / trái tim yêu rung lạc một phím đàn.” Không có luật lệ nào khuôn bó được tình yêu. Đó là một ám thị.

Trong Ru thơ, ngoài các bài Giấc hoa niên, Em đã quên chưa, Hôn em trời gió lộng, Giấc mơ xanh, còn lại đều được viết bằng thể thơ bốn chữ. Chính điểm này làm nên nét độc đáo và thành công của phần hai.

Trong kho tàng thi ca Việt Nam, thơ bốn chữ giữ một vị trí đặc biệt: vừa cổ xưa vừa hiện đại, vừa dân gian vừa cách tân. Không đồ sộ như lục bát, không chặt chẽ niêm luật như thất ngôn bát cú, thơ bốn chữ tồn tại như một “vùng trung gian” — nơi ngôn ngữ được nén lại, nhịp điệu được làm nhẹ đi, và ý nghĩa thường không nằm ở điều được nói ra mà ở điều được gợi mở. Nó khiến ta nhớ đến những bài đồng dao, những bài thơ thiếu nhi từng đọc thuở học trò.

Trong Ru thơ, tôi xin chọn bàn về bài Hành giả. Dù không phải bài hay nhất của tập, nhưng đây là bài tiêu biểu cho phong cách, tư tưởng và cảm quan triết lí của Linh Chi. Bài thơ là một ví dụ khá rõ cho khả năng biểu đạt của thơ bốn chữ trong văn học hiện đại: chỉ bằng những dòng ngắn, nó mở ra một không gian vừa trữ tình, vừa siêu thoát, vừa mang màu sắc hiện sinh.

Thơ bốn chữ và sự hồi sinh trong Ru thơ

Thơ bốn chữ có cội rễ sâu trong văn học dân gian Việt Nam: đồng dao, vè, hò, những câu hát lao động, nghi lễ. Khác với các thể thơ vay mượn từ văn học Trung Hoa như ngũ ngôn, thất ngôn, thơ bốn chữ mang tính bản địa rõ rệt. Thể thơ này được hiện đại hóa qua phong trào Thơ Mới (1932–1945), khi các nhà thơ khai thác nó để diễn đạt những cảm xúc tinh vi, mơ hồ, nội tâm, phá vỡ lối biểu đạt hùng biện và ước lệ cũ.

Gần đây, trong khi nhiều người mải chạy theo các cách tân hình thức như haiku hay namkau, mô phỏng Nhật Bản, thơ bốn chữ lại ít được chú ý. Trong bối cảnh đó, Linh Chi đã đem lại cho thể thơ này một sức sống mới. Câu thơ ngắn bốn âm tiết, khiến ngôn ngữ bị nén mạnh, nhịp điệu nhanh, nhẹ, linh hoạt, ít bị trói buộc bởi luật bằng – trắc nghiêm ngặt như thơ cổ điển.

Tuy nhiên, chính vì ngắn và mở, thơ bốn chữ cũng dễ rơi vào hời hợt, sáo mòn nếu người viết không có tay nghề và cảm quan hình ảnh tinh tế.

Hành giả và trục tư tưởng

Bài thơ Hành giả được xây dựng trên một trục tư tưởng xuyên suốt: con người như một hành giả đi qua thời gian; thơ như con đường và phương tiện siêu thoát; tình yêu như dấu vết ở lại trong cõi vô thường. Ba hình tượng chính — hành giả, lữ khách, người yêu — không tách rời mà đan vào nhau, tạo thành một hệ thống biểu tượng nhất quán. Mở đầu, tác giả viết:

“Tôi làm hành giả

Trên đường thời gian

Thơ là lữ khách

Bay trên cung đàn”

Chủ thể trữ tình tự định vị mình là “hành giả” — một khái niệm gợi liên tưởng đến tu hành, tìm đạo, tìm bản thể. Nhưng hành trình ấy không diễn ra trên một con đường vật chất mà trên “đường thời gian”. Thơ không chỉ là phương tiện diễn đạt mà được nhân cách hóa thành “lữ khách” biết bay, biết vượt khỏi mặt đất đời thường. Ở đây, thơ trở thành không gian trung gian giữa trần thế và tinh thần.

Từ đó hình thành “không gian hiện sinh”: nhân gian – trần gian – thơ.

“Nhân gian một độ

Người đi trong thơ

Trần gian một độ

Khói bay sương mờ”

Từ “một độ” gợi sự ngắn ngủi, thoáng qua. Nhân gian và trần gian chỉ là những trạm dừng tạm thời trong hành trình tồn tại. Con người “đi trong thơ” như đi trong một cõi khác, nhẹ hơn, mơ hơn. Khói và sương — những hình ảnh phi vật chất — làm tan rã cảm giác về một thế giới chắc đặc.

III. Tình yêu — điểm neo của hữu hạn

Giữa thế giới mơ hồ ấy, tình yêu xuất hiện như một lực giữ:

“Người yêu bé nhỏ

Em là tôi ơi

Run run hơi thở

Như mây ngang trời”

Trong cảm quan của Linh Chi, tình yêu được “phi vật chất hóa”, trở thành một dạng ký ức cảm giác — đó là một chi tiết nghệ thuật đáng chú ý.

Cấu trúc vòng tròn và cảm thức luân hồi

Bài thơ kết thúc:

“Tôi thành lữ khách

Lướt trên đường thơ

Người yêu bé nhỏ

Bao năm vẫn chờ”

Hành giả ở đầu bài đã trở thành lữ khách ở cuối bài: chủ thể trôi từ trạng thái tu hành sang trạng thái lang thang nghệ sĩ. Nhưng người yêu thì “vẫn chờ” — bất biến giữa dòng biến dịch. Cấu trúc này tạo thành một vòng tròn: đi – bay – lướt – chờ. Động và tĩnh đan xen, tạo nên cảm thức luân hồi nhẹ nhàng, không bi kịch. Sự vi diệu của Hành giả chính ở chỗ đó.

Kết luận

Trở lại với Ru thơ. Như trên đã nói, bài thơ Hành giả cũng có những khiếm khuyết, như một số hình ảnh đã quen (“khói bay sương mờ”, “mây ngang trời”), hay một vài câu còn thiên về khái niệm (“nhân gian”, “trần gian”). Với cả tập thơ, Linh Chi cũng không tránh khỏi lặp lại những khiếm khuyết đó. Tuy vậy, với Hành giả Linh Chi đã cho thấy anh là một nhà thơ có tài, không chỉ với thơ bốn chữ , trong khả năng phát hiện sức vi diệu của ngôn ngữ thông qua hình thức biểu đạt tinh vi, thông qua khả năng nén ngôn ngữ và tổ chức hình tượng chặt chẽ để đạt đến hiệu ứng bùng nổ. Riêng với tình yêu, thơ Linh Chi không kể lể hành trình của con người qua thời gian, thơ và tình yêu, mà gợi ra bằng nhịp điệu, khoảng trống và sự lặp mang tính ám gợi. Bằng chính điều đó, Linh Chi đã tìm được cho mình một lối đi để thơ không cần rậm lời nói hết, thơ chỉ mở ra — và trong khoảng mở ấy, người đọc có thể tự nhận ra chính mình như một Linh Chi khác, đang đi trên con đường thời gian của riêng mình.

H.P.P

Phản hồi

Người gửi / điện thoại