GIA ĐÌNH

Tống Ngọc Hân

GIA ĐÌNH VÀ KHOẢNH KHẮC

          Thằng Sỏi mê mẩn nghịch cát. Nó lấy đà từ xa, phi lên đỉnh đống cát rồi từ từ đổ uỵch xuống. Bất động vài phút, nó lổm ngổm bò dậy, lấy hai tay bới một cái hố sâu, nhảy xuống, vun cát vùi ngang đùi mình. Được một lúc đứng im như cây cột điện, nó chống hai tay lên miệng hố, gồng mình ngoi lên. Ối! Đất nhồi chặt quá, rễ cây mọc sâu không nhổ được lên bà con ơi. Cứu tôi với. Loay hoay một lúc thì thằng Sỏi cũng tút chân lên khỏi hố cát. Nó nằm kềnh ra, thở phì phò. Cây mệt quá, cây nghỉ đã, tí nữa lại trồng tiếp. Ông Dư thấy thằng Sỏi cứ lảm nhảm một mình thì giắng. Mày, cứ bẩn thế rồi ông đánh đòn. Thằng Sỏi liến  láu. Cháu trồng cột điện ông ạ, nhưng gió to quá nó cứ đổ. Nó ngồi dậy, kéo căng cổ áo, bốc cát thả vào người, cười khanh khách. Bà đợi tôi tí nhá, tôi sát gạo bán cho. Thóc nhà tôi ướt nên xát lâu lắm…

          Bỗng thấy thằng Sỏi im tịt. Ông Dư lui cui trong bếp, đoán. Hoặc con dâu ông đi làm về, hoặc bà nhà ông đi chợ về. Ông Dư đi ra sân. Không phải. Hóa ra con chó lài nhà hàng xóm đi sang sân nhà ông. Chắc cu cậu tuột xích đây. Con lài thè cái lưỡi đỏ hỏn dài cả gang ra nhìn thằng Sỏi lạ lẫm. Ông Dư hù cháu. Đấy, mày nghịch bẩn, nó cũng lè lưỡi ra chê đấy. Thằng Sỏi thu chân lại, giũ áo và cạu nhạu. Nó cười ông thì có. Ông Dư cũng nhả nhớt. Tao làm gì mà nó cười tao? Thằng cháu chả vừa. Nó cười ông có mỗi cái cổng mà không làm được, phải thuê người làm mất tiền. Ông chống nạnh. Tao mà tự làm được thì lại chả còn cát cho mày nghịch nữa. Thằng Sỏi đuối lý. Hờ hờ, may quá là ông chả làm được, ông chỉ biết nấu cơm thôi.

          Con lài phất cái đuôi một cái đi ra, đúng lúc bà Dư đi chợ về. Bà Dư la tướng lên. Ông tá ơi là ông tá, ông tá có xích con lài vào không? Để thế này trộm nó câu mất có ngày. Tiếng ông đại tá bên nhà chậc lưỡi êu êu và tiếng sợi dây xích leng keng. Bà Dư nhà ông là thế đấy. Thà nói chuyện vu vơ một mình, hoặc nói vọng sang hàng xóm, chứ nhất quyết không nói chuyện với cái giống mà bà gọi là gà rừng. Ông thương cái thằng gà rừng bao nhiêu thì bà ghét nó bấy nhiêu. Rất nhiều lần ông nói với bà là nó trẻ con biết gì, nhưng bà nhà ông một mực đổ cho ông tội chủ quan không cẩn thận để xảy ra việc ấy. Ông cũng không biết nói thế nào cho đúng nữa. Nhiều lúc cũng tự trách mình nhưng rồi lại tự an ủi, rằng ông làm thế là đúng đạo.

          Hôm ấy, mới cuối hè đây thôi, lúc ông đang san cán cái sân này để chuẩn bị lát gạch thì có một chị tre trẻ, trạc hai nhăm, hai sáu tuổi, nhìn cái điệu ăn mặc là biết ngay người dân tộc vùng cao. Chị ta dẫn theo thằng bé độ sáu tuổi đi vào sân. Chị ấy hỏi. Nhà này có phải nhà anh Triệu Văn Tiến không ạ. Ông Dư gật đầu. Phải rồi. Chị kia hấp tấp, như sợ người khác không cho nói. Cháu chuẩn bị đi lấy chồng rồi, đem con về nhờ Tiến nuôi cho, chồng cháu nó bảo không nuôi. Cháu hỏi mãi mới về đây được. Ông Dư run bắn. Thế chị ở đâu? Cháu ở Nhò San, chỗ ngày xưa anh Tiến làm trường ý. Bác làm ơn gọi anh Tiến về đây cho cháu gặp ạ. Ông Dư vội vàng rút điện thoại gọi Tiến. Con ông, thì đúng kỹ sư xây dựng rồi, nó cũng đi mạn ngược làm công trình, nay chỗ nọ mai chỗ kia. Có khi làm tận giáp Lào cơ mà. Lạ thế, điện thoại đổ chuông nhưng không có ai nghe. Càng gọi càng mất. Cứ đà này, tí nữa con dâu ông đi làm về, thấy cục diện này thì tan cửa nát nhà là cái chắc. Thấy thế, ông Dư lựa lời. Tạm thời thì thế này, hai mẹ con cứ vào đây đã, ai hỏi cứ nói đi thăm người quen thôi. Tối thằng Tiến mới về, rồi sẽ bàn bạc. Chị kia vâng dạ. Ra giếng rửa chân cẳng mặt mũi cho cả hai mẹ con. Rồi chị dặn thằng bé. Sỏi ở đây nhá, mẹ ra kia mua kẹo cho. Thằng bé trạc sáu tuổi ngồi yên trên cái ghế nhựa và gật đầu. Chị kia lễ phép bảo cháu ra đây tí. Thế rồi, tí thợ kèn cả buổi chiều. Đến tối cũng chả thấy đâu. Ông phi ra đầu làng hỏi thì họ nói, hồi trưa có ông xe ôm đỗ ở đó, hai mẹ con chị kia xuống xe dẫn nhau vào làng rồi chỉ mình chị kia quay ra, xe đi rồi. Vợ chồng thằng Tiến về. Thằng Tiến một mực nói không có chuyện gì nhì nhằng hồi đi làm ở trên ấy. Cả nhà tụm vào bàn bạc rồi quyết định báo cáo công an xã. Xã về và hỏi thằng bé, nó rụt rè kể tên mẹ, cô giáo và tên trường học. Phải tận hai hôm sau mới có tin tức từ trên ấy hồi lại. Hóa ra, nơi mà mẹ con thằng bé ở lại là nơi mà thằng Tiến nhà ông chưa từng đặt chân tới thật. Dân bản nói hai mẹ con nhà này mới chuyển đến đó được một năm thôi, người ở đâu cũng không rõ. Nếu là người Nhò San thì tận ở thượng huyện, xa lắm. Họ làm một túp lều ở bìa rừng và sống bằng nghề làm nương. Khi thằng Sỏi chuẩn bị vào lớp một thì cô giáo ở phân hiệu đó đề nghị mẹ cháu nộp cho trường bản sao khai sinh thì mẹ cháu mới nói thằng Sỏi chưa có khai sinh. Nhà trường đã hướng dẫn cho chị kia về nơi có hộ khẩu thường trú để làm khai sinh. Chị ấy dẫn con đi rồi mọi người không thấy quay lại nữa. Vừa rồi sạt lở, đất cát đã vùi lấp căn lều của hai mẹ con rồi. Nếu quay lại cũng không còn chỗ mà ở. Công an xã hoặc sẽ chuyển tạm thằng bé tới trung tâm bảo trợ xã hội tỉnh hoặc cứ để ở nhà ông Dư nếu ông Dư đồng ý. Xã sẽ hỗ trợ tiền đóng góp và chi phí học hành cho thằng Sỏi trong dịp đầu năm học. Trong lúc vợ thằng Tiến và bà Dư nhà ông cực lực phản đối thì ông Dư lại mềm lòng. Ông lấy trịch là chủ gia đình và ông có lương hưu ba triệu một tháng, ông quyết định để thằng bé lại. Ông còn chủ động đưa nó lên xã, làm cho nó một cái giấy khai sinh, với ngày, tháng là ngày nó đặt chân vào nhà ông, họ của ông và tên nó thì ông giữ nguyên là Sỏi.

          Thấm thoắt cũng bốn tháng thằng Sỏi nghiễm nhiên trở thành người trong gia đình ông. Nó là một đứa bé rất lanh lợi, thông minh và rất nghịch ngợm. Hồi đầu về, nó nói còn ngọng, nghe mãi mới ra, thế mà giờ, rõ ràng đâu ra đấy. Ông cũng không xui nó, mà nó tự gọi bố Tiến mẹ Hà. Thành ra, cứ cả trăm phần trăm người làng này bảo nó là con riêng của Tiến, giờ đưa về rồi dựng lên cái vở kịch ấy. Miệng dân sóng bể. Sức đâu mà đi tranh luận với sóng bể được. Lúc đầu, cả nhà khó chịu vì cái sự đặt điều ấy. Nhưng về sau thì quen. Nói là quen với sự hiện diện của nó thôi. Chứ trong thâm tâm, con dâu ông, ông biết, nó đang tìm cách để rạch ròi danh phận thằng bé. Nó nói, nếu con giai ông mà dan díu qua lại với mẹ thằng Sỏi, là nó ly hôn và đem con đi. Thằng Tiến nhà ông mặt tròn, da ngăm đen giống ông. Còn thằng Sỏi, da trắng như hòn sỏi nằm dưới đáy suối sâu mới được vớt lên, khuôn mặt trái xoan rất thanh tú. Đúng là ngắm nó cả lúc thức đến khi ngủ, ngắm nó từ lúc nghịch đến khi ăn, từ đi đến đứng, từ ngồi đến nằm. Chả có cái nét nào của thằng Tiến nhà ông cả. Nhưng lại rất giống... 

          Mãi rồi cái nhóm thợ làm cổng cũng dò đến. Dạo này làng toàn xây cất tạp nhạp, sửa cổng, xây bao lơn, là để đón tết, nên hóa ra cái đội đi làm xây dựng vụn lại được trọng vọng, đón rước hơn cả ông nghè. Có ba người thì hai ông già, một thanh niên. Ông Dư lẩm rẩm. Gần hai chục mét chiều dài đấy. Ra tận bụi trúc kia cơ, liệu các tướng có làm xong không? Thằng Sỏi tụt ngay từ đỉnh đống cát xuống, vỗ ngực. Ông ơi, cả con nữa là bốn. Con cũng biết làm đấy. Tất cả phì cười. Thằng Sỏi học buổi sáng, buổi chiều ở nhà trông nhà. Thằng Tiến làm ở một công ty xây dựng bên thành phố, đi suốt ngày, đêm về còn bò ra vẽ vời trên máy. Con Hà làm bảo hiểm. Bà nhà ông rau cỏ, vườn vạng với ba sào lúa. Ông thì họp hành cỗ bàn suốt ngày, ngoài ra tranh thủ đưa đón đứa cháu trai đang đi mầm non. Có lần thằng Sỏi bảo ông. Ông ơi, cháu có công việc trông nhà giống con lài ông nhỉ? Nhưng cháu không bị xích như con lài. Ông quát. Thằng này vớ vẩn, ai lại ví người với chó. Thằng Sỏi lại nhe răng cười. À, cháu là con gà rừng ông nhỉ. Kè ké ke ke… Lúc nào hứng lên, nó cũng giả giọng gà rừng gáy một tràng như thế.    

       Ông Dư còn nhớ, hôm ý tiết sương giáng. Trời âm u, mù mịt, độ ẩm lớn, xương cốt nhức nhối, ăn cơm trưa xong, ông lim dim trên võng xếp thì nghe tiếng sịt soạt. Ông nhỏm dậy, đi ra, thấy thằng Sỏi ngồi ngoài thềm, tựa lưng vào cột hàng hiên, giọt ngắn giọt dài. Ông hỏi. Làm sao thế? Thằng Sỏi mếu máo. Con nhớ mẹ con. Sao không thấy mẹ quay lại đón con hả ông? Ông chỉ tay vào nhà. Cứ ở yên đây, rồi mẹ con sẽ quay lại. Thằng Sỏi hỏi lại. Ông nói thật không? Ông Dư trợn mắt. Ông già rồi mà lại nói dối trẻ con à?

          Đấy, mới đấy mà đã tết. Đôn đáo, lo lắng, cắt đặt một năm, thế mà đến chiều ba mươi, cảm giác như thời gian nó vùn vụt trôi. Mà con mẹ thằng Sỏi đến tệ. Ấn con vào đây rồi đi biệt tăm biệt tích. Nó đi bao nhiêu ngày tháng là bấy nhiêu ngày ông bà và con cái lục đục. Chả biết nội bộ bên thông gia nói với nhau thế nào mà ông thông gia gọi điện sang nói xin phép cho mẹ con cháu Hà về bên ấy ăn tết. Ông cũng không biết thanh minh, phân trần ra làm sao. Đang ngó nghiêng tìm chỗ giăng thêm một cái bóng điện ra ngõ cho sáng sủa thì có tiếng chào. Tiếng thằng Sỏi hét lên. Mẹ con về ông ơi! Ông Dư giật bắn người. Tim ông muốn bay ra khỏi lồng ngực. Lạy giời đất! Mẹ của thằng Sỏi về thật. Thằng Sỏi nhảy tót lên người mẹ, đánh đu vào cổ. Tiến đang cầm cuốn dây điện, nhìn thấy người phụ nữ trẻ thì chết trân. Một lúc sau mới lên tiếng. Em, có phải em đã nhầm không? Anh có quen biết em đâu mà em nói anh là bố thằng Sỏi. Mẹ thằng Sỏi gật đầu, nước mắt rươm rướm. Vâng. Em nhầm ạ. Ông Dư ngơ ngác. Thế này là thế nào? Mẹ thằng Sỏi ngượng nghịu. Là cháu nhầm ạ! Ông Dư cắt ngang. Thôi, cứ vào nhà đã. Tôi đã điều tra cả rồi. Mẹ con chị bây giờ có về cũng không có nhà để ở đâu. Năm hết tết đến. Cứ ở đây đã. Rồi tính sau. Mẹ thằng Sỏi chắp tay lí nhí. Giờ cháu xin ông cho cháu lấy lại thằng Sỏi ạ. Cháu cám ơn ông bà đã cưu mang con cháu gần nửa năm qua. Chị định mang nó đi đâu hả? Dạ cháu đưa nó về quê. Ông Dư phảy tay. Thôi, chồng chị có thích nó đâu mà chị đem đi. Chị cứ đi lấy chồng đi chả muộn, nhùng nhằng với nó lại lỡ dở. Để nó ở đây tôi trông cho. Nó đi học vừa mới quen trường lớp, bạn bè. Bao giờ chị có điều kiện thì đón. Mẹ thằng Sỏi ứa nước mắt, nói với con bằng thứ tiếng gì ấy, thằng bé thon thón chạy vào nhà cho sách vở vào cặp rồi lễ mễ bê ra sân. Vợ Tiến mừng quá, vội vàng thu nép quần áo của thằng Sỏi nhét phồng căng một cái ba lô. Ông Dư giục bà đi hóa vàng để dọn cơm, cả năm có bữa tất niên, ăn đã rồi đi. Nhưng mẹ con thằng Sỏi không ở, cúi đầu cám ơn lần nữa rồi dắt nhau ra ngõ.

          Đang giữa bữa, ông Dư dừng lại, thở dài. Bà Dư liếc con dâu, cười gượng. Nhưng tôi thấy như trút đi được gánh nặng đè lên ngực ông ạ. Chúng ta đã chăm bẵm cưu mang nó năm tháng giời rồi còn gì. Thôi ông ăn đi. Ông Dư cứ thấy mắc nghẹn trong cổ không nuốt được. Nửa năm giời ríu rít, ông ơi ông ời, giờ thiếu nó, cứ thấy làm sao. Nhìn sang con giai, thấy nó chống đũa, bồn chồn. Ông bèn bảo. Mày ra đường lớn, xem mẹ con nó đón được xe chưa? Nếu chưa, thì lại đưa về đây. Ba mươi tết. Làm gì còn xe nữa.

          Chỉ chờ có thế, Tiến vội vàng dắt xe ra cửa, phóng đi. Bà Dư kéo ông vào buồng, khép cửa lại, xổ mớ ảnh cũ của các con ra, rồi đặt bức ảnh thằng Sỏi lại gần một tấm ảnh đen trắng. Đấy ông xem, thằng Sỏi giống hệt con Loan nhà mình hồi bé. Ông Dư thì thào. Thì tôi chả nói với bà là gì. Thằng Sỏi giống hệt con Loan. Mà con Loan thì là con gái bà, giống bà như tạc. Giờ việc của bà là làm sao tác động tới con Hà để cho nó đừng nghĩ ngợi nữa. Còn chuyện với ông thông gia, để ra giêng, ngày rộng tháng dài, tôi lựa lời. Ông bà vừa kéo nhau ra khỏi buồng thì Hà đã đứng ở đấy, mắt còn đầy nước, giọng hờn giận. Con biết hết rồi, bố mẹ không cần phải tác động. Con cũng nghĩ suốt nửa năm nay rồi, cũng thương thằng Sỏi lắm… Nhưng cái nhà này, có ai nghĩ cho con không?

          Tiến đi hết đoạn đường làng đêm ba mươi tết vắng tanh. Ra đến đường lớn thì thấy mẹ con thằng Sỏi đang dắt nhau đi về phía cầu. Chắc định lên đó đón xe đi ngược. Tiến dừng xe. Quy! Người đàn bà giật mình thảng thốt. Tiến xuống xe. Bế phốc thằng Sỏi đặt lên yên xe rồi nói. Hai mẹ con cứ về nhà đã. Ăn tết xong rồi tính tiếp. Giờ không đi đâu cả. Nếu Quy đi lấy chồng thì cứ để thằng Sỏi ở với anh. Quy ngượng ngùng, thật thà. Em xa con thì nhớ lắm. Nhưng bố mẹ chồng em không thích nó ở cùng em. Em buồn lắm, cùng đường em mới đem con về tìm anh. Thằng Sỏi là con anh thật mà, em không nói dối đâu. Anh đưa em lên cầu. Sắp có chuyến xe cuối cùng của năm cũ qua đây. Không được, em sẽ đón giao thừa ngoài đường mất. Không mà, đường tốt lắm, lâu rồi anh không đi không đi không biết thôi. Hôm về đây mẹ con em đi hết có bốn giờ thôi. Em về luôn vẫn kịp. Vậy lên xe đi. Tiến quay đầu xe, rẽ lên lối đầu cầu. Tới nơi, Tiến tắt máy, xuống xe, một bên nắm tay thằng Sỏi, một bên nắm chặt tay Quy. Từ xa, có chiếc ô tô đang đi chậm tới, Quy giơ tay vẫy, rồi vội vàng. Mẹ ôm con một cái cho đỡ nhớ. Nói thế, nhưng Quy vòng tay, ôm cả hai bố con Tiến vào lòng. Cả ba cùng khóc. Khoảnh khắc ấy, họ giống một gia đình bé nhỏ. Xe dừng, Quy buông hai người ra, lau nước mắt, dặn dò. Con ở với bố ngoan nhé. Sau này mẹ về thăm con. Tiến chụp lấy tay Quy, siết chặt, bối rối. Tha lỗi cho anh…

          Mùa xuân năm ấy, khi Tiến cùng đơn vị đi khảo sát thực địa ở Nhò San để xây trường thì gặp một chuyện rất thương tâm. Hôm ấy, ở khu vực công trường khai thác đá xảy ra việc đá trên núi lăn xuống trúng một người đi đường. Người thanh niên ấy là em trai của Quy. Quy đang kêu gào bên cạnh đứa em bị đá chèn lên hai chân. Tiến và mọi người dừng lại tìm mọi cách cậy tảng đá ra và đưa người thanh niên vào bệnh viện. Tiến không trực tiếp làm trong đội thi công xây trường, nhưng anh có trở lại Nhò San vào dịp đầu năm học và ở lại chục ngày để đợi làm xong những hạng mục nhỏ rồi bàn giao. Thời điểm ấy, Tiến đang rất chênh vênh, cô đơn vì chia tay người yêu. Một đêm, Tiến nghe mấy tay thợ rủ vào bản chơi và ma xui quỷ khiến thế nào, Tiến lại gặp Quy. Quy cũng nhận ra Tiến. Cô gái Thái xinh đẹp tuổi đôi mươi có nét buồn thảng thốt như cất giấu điều gì trong lòng khiến Tiến muốn hỏi chuyện. Bên bếp lửa, khi những hạt ngô nướng đã dậy mùi thơm ngào ngạt, Quy tự tay tẽ ra, đặt vào tay Tiến. Quy kể, mười sáu tuổi Quy đã đi làm dâu nhưng đến mười chín tuổi chưa sinh được con thì bị nhà chồng đuổi về. Tệ hơn, nhà chồng cô còn đòi lại tiền lễ lạt. Xin mãi, họ mới bớt cho một nửa. Tiền thì bố mẹ đã làm cỗ mời họ hàng hết rồi. Bố mẹ đành phải bán bớt nương đi lấy tiền trả cho nhà kia. Lại thêm vụ tai nạn, em trai Quy từ một lao động chính trở thành người cụt hai chân và là gánh nặng cho anh trai với chị dâu. Vì thế, khi Quy trở về nhà, chị dâu ghét lắm, đến bữa không thèm nhìn mặt. Quy hiểu và muốn đi đâu đó làm ăn, đi thật xa Nhò San. Tiến cũng kể chuyện Tiến mới chia tay người yêu. Cô ấy không muốn cưới vì chê lương Tiến thấp, công việc vất vả, nay đây mai đó. Và cô ấy sợ Tiến sau này không chu đáo được với gia đình. Hai người quấn quýt với nhau suốt từng ấy ngày Tiến ở lại Nhò San. Rồi tới lúc Tiến xong việc phải về. Tiến có để lại địa chỉ cho Quy và bảo, nếu có thể đi xa thật, thì đợi gặt giúp mẹ và em xong rồi đi. Tiến hứa sẽ xin việc cho Quy tại quê của Tiến, giờ có nhiều công ty lắm. Thế rồi, đơn vị Tiến không làm thêm một công trình nào ở vùng ấy nữa. Gọi điện thoại cho Quy nhiều lần không được. Tiến nghĩ, Quy đã yêu ai đó rồi lấy chồng nên mới không tìm Tiến nữa. Rồi Tiến gặp gỡ, yêu và cưới vợ. Con trai Tiến giờ ba tuổi rồi. Tiến cũng linh cảm thằng Sỏi là máu mủ của Tiến. Tiến biết, sớm muộn Quy sẽ quay lại tìm con. Tuy nhiên, Tiến chưa biết cách giải quyết việc này thế nào. Tiến sợ đổ vỡ… Chiều nay Quy đến, Tiến vội vàng phủ đầu như thế, để Quy không dám mở lời. Dù Tiến có thể đoán biết, từng ấy năm, mẹ con Quy đã phải khổ sở thế nào.

          Từ xa, nghe tiếng xe đi vào ngõ, ông Dư đã vội vàng bật cái bóng ngoài cổng lên. Tiếng thằng Sỏi véo von. Ông nội ơi, gà rừng đã về, kè ké ke ke… Ông Tiến chạy ra, đỡ thằng Sỏi xuống và hỏi. Thế mẹ mày đâu? Thằng Sỏi nói rất hồn nhiên, dù mắt nó còn chưa mờ những vệt nước. Mẹ con về còn lấy chồng không muộn ông ạ. Ông Dư bật cười. Anh còn cụ non hơn cả tôi đấy anh Sỏi ạ. Thằng Sỏi lém lỉnh. Vừa lúc chiều mẹ con đến đây, chính ông bảo mẹ con thế còn gì…

                                                                                                              T.N.H