Vũ Thị Thanh Minh
GẤC ĐỎ YÊU THƯƠNG
Tôi ra vườn hái rau để chuẩn bị bữa trưa, thích thú ngắm nhìn giàn gấc. Quả chín đỏ, quả vàng tươi, quả xanh lục trông rất tươi ngon, thỉnh thoảng còn chen vào vài bông hoa gấc ra muộn màu trắng ngà lung linh, trông đẹp như những đóa lan rừng, sinh động như một bức tranh
Mấy năm trước, ông nội tôi bị thoái hóa hoàng điểm, tỷ lệ mỡ trong máu cao, huyết áp tăng… Ông lại phải đi mổ khối u ở dạ dày mấy tháng mới về nhà. Nhờ có gấc mà sức khỏe ông đã tăng lên. Gấc trở thành món ăn, nước uống, thuốc chữa bệnh thường xuyên cho ông.
Khi ở Bệnh viện về ông phải chống gậy, đeo kính, không dám ra khỏi nhà, người gầy ốm, da xanh bủng, chân tay yếu, tóc rụng thưa thớt. Ngoài thuốc gửi về, anh cả dặn mẹ tôi mùa gấc chín bóc lấy cùi, phơi khô, sấy khô, đun nước cho ông uống quanh năm. Bà nội còn trộn đường với cùi gấc đun thành kẹo để ăn. Dần dần, ông không phải đeo kính để đọc sách nữa, tóc mọc dày thêm, da dẻ hồng hào. Bố tôi nhờ thợ đổ mấy cái cọc bê tông để làm giàn gấc.
Anh cả tôi là bác sỹ thường đem dầu gấc về và nói với mọi người:
- Gấc có rất nhiều Vitamin A, trẻ con, người già ăn gấc rất tốt, Vitamin A rất quan trọng trong quá trình phát triển cơ thể con người, phát triển thính giác, vị giác, thị giác, có tác dụng làm giảm bệnh tim mạch, giảm chứng đột quỵ, giúp phòng chống bệnh ung thư phổi, thực quản và dạ dày. Người gầy yếu, trẻ em kém ăn uống nhiều dầu gấc, ăn cùi gấc sẽ có sức chống đỡ với bệnh tật, trẻ em chóng lớn, tăng cân, giúp những người bị mắc bệnh về mắt như: quáng gà, khô mắt, thoái hóa hoàng điểm… có khả năng mắt sáng ra. Không những ông bà phải ăn gấc liên tục mà bố mẹ và các cháu cũng phải thường xuyên ăn gấc đấy nhé. À! Con dặn thêm: Mẹ lấy cùi gấc rồi không vứt hạt gấc đi, phơi khô, rang lên, vỏ bên ngoài hơi cháy, nhân bên trong có màu vàng, nếm thấy giòn và có mùi thơm là được. Cho hạt vào cối giã nhỏ, đựng vào chai thủy tinh, đổ đầy rượu gạo loại 35 - 400C, ngâm khoảng một tuần đến 10 ngày là dùng được. Rượu hạt gấc chữa khỏi được nhiều bệnh như: Quai bị, ngã bị thương sưng tím, mụn nhọt mới mọc, rết cắn, muỗi đốt (không chữa được gãy xương), người bị đau răng, sưng lợi lấy bông nhúng vào rượu gấc chấm vào chỗ sưng tấy vài lần cũng khỏi.
Sáng hôm nay tôi mới xuôi về Hà Nội. Mẹ tôi dạy sớm mổ gà thổi xôi gấc. Tôi và cu Mít cầm thịt gà và xôi bằng tay để ăn. Ăn xong cả hai cô cháu lại còn mút tay trông rất ngon lành. Thấy vậy cả nhà cười ồ lên. Mẹ tôi nói:
- Cô út sắp lấy chồng đến nơi mà ăn uống trông không khác gì cu Mít và cún Na. Cô còn muốn mẹ chăm cho đến bao giờ đây?
Mặt tôi đỏ như gấc chín, nhưng tôi vẫn cố chống chế:
- Con ứ muốn lấy chồng đâu. Con ở nhà với bố mẹ để được mẹ thường xuyên gội đầu nước bồ kết, thổi xôi gấc cho con ăn.
- Cha bố cô! Còn bé lắm đấy! Để rồi xem, bố mẹ chẳng muốn con ở nhà mà còn muốn tìm cách cho thằng Tuấn sang năm rước con về nhà nó, thì bố mẹ mới yên tâm.
Mọi người chuyển chủ đề bàn tán râm ran chuyện cưới hỏi và khen mẹ thổi xôi gấc, thịt gà hôm nay rất ngon. Đám cưới cô út mẹ nhớ thổi xôi gấc nhé. Anh Ba nói như nhắc mẹ. Đám cưới của các anh, mẹ có quên đâu. Giờ còn mỗi cô út, mẹ càng phải nhớ chứ. Cầu mong cho duyên tình của con gái mẹ đỏ thắm, bền lâu. Ăn miếng xôi màu đỏ vàng thơm ngọt và nghe những lời mẹ nói tôi cảm nhận được tình yêu thương của Người dành cho từng thành viên trong gia đình. Sau đó, mẹ cẩn thận lựa những quả gấc to, nây đều, đỏ tươi rực rỡ và kèm theo một lọ cùi gấc sấy khô gửi làm quà cho gia đình chị dâu tôi. Những quả gấc trông như những con thoi màu đỏ, háo hức chờ đợi được dệt nên những tấm tơ mành dính kết tình người với nhau. Tôi chợt nhớ đến những lá thư bố gửi cho mẹ khi bố vào chiến trường miền Nam. Mẹ vẫn cất giữ cẩn thận như những kỷ vật trong chiếc hộp sắt. Bây giờ, giấy trắng đã ố vàng, có những con chữ đã ngả màu của mực tím, xanh Cửu Long ngày xưa, trong đó bức thư viết vào thời điểm đêm giao thừa năm 1973, cuối thư có câu thơ:

Anh đi anh nhớ mùi hương
Nếp thơm gấc đỏ vấn vương nồng nàn
Thương người vợ trẻ đảm đang
Chờ tin anh nhé, giặc tan anh về!
Tôi hỏi ông:
- Bố ơi! Sao lúc đó bố có thể lãng mạn và lạc quan thế?
- Cuối năm 1972, miền Bắc đánh thắng B52 của giặc Mỹ làm nên trận “Điện Biên Phủ trên không” chấn động địa cầu, bè bạn thế giới ủng hộ chúng ta, biểu tình đòi đế quốc Mỹ phải rút quân ra khỏi Việt Nam; điều đó buộc chính phủ Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán với chính phủ cách mạng Việt Nam ở hội nghị Pari về vấn đề hòa bình ở Việt Nam. Bộ đội giải phóng cùng nhân dân cả nước vui mừng, phấn khởi, quyết chiến quyết thắng giặc Mỹ xâm lược. Tết Nguyên đán, nhân dân gửi bánh tét, xôi, chè lam, kẹo, mứt… cho các đơn vị bộ đội, khiến bố luôn nghĩ tới đĩa xôi gấc thơm đỏ như son, mẹ con thắp hương vào bữa tất niên và đêm giao thừa. Lúc đó mới có anh cả con nên tết đến bố nhớ thương hai mẹ con lắm và linh cảm ngày chiến thắng không xa, gia đình ta sẽ được đoàn tụ. Sau ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, là thương binh ¾, bố ra quân xin về quê, tiếp tục dạy học cho đến khi nghỉ hưu. Màu đỏ của gấc đã chảy trong huyết quản của bố. Nhìn gấc từ lúc ra hoa, kết trái đến lúc chuyển màu vàng, đỏ rực rỡ, bố thấy mình vui khỏe, yêu cuộc sống hơn. Thời gian, ánh sáng mặt trời đã tô điểm da thịt nó, biến hóa nó thành một sinh thể lung linh, sinh động. Ngày xưa chưa có tủ lạnh, gấc chỉ giữ được trong thời gian ngắn. Bây giờ, cùi gấc để tủ đá dùng quanh năm; xã hội tiến lên, hiện đại văn minh, cuộc sống sung sướng, nhưng các con đừng vội tự mãn. Việt Nam là nước đi lên từ nền nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu, không phải “tiền rừng, bạc biển” như nhiều người nghĩ đâu, khai thác mãi cũng cạn kiệt. Chúng ta phải học tập khoa học, kỹ thuật tiên tiến của thế giới, để làm ra nhiều của cải, vật chất, xây dựng đất nước mạnh giàu, nhân dân hạnh phúc, ấm no. Nước ta không chỉ xuất khẩu được gạo ngon ra thế giới như hiện nay, mà còn phải chế biến, xuất khẩu những dược liệu quý.
- Bố ơi! Phú Thọ quê mình địa hình đặc biệt, có đồi núi trung du đồng bằng đã góp phần cùng cả nước xuất khẩu được nhiều mặt hàng nông, lâm… quý hiếm trong đó có gấc như bố ao ước đấy.
Tôi khe vuốt nhẹ những quả gấc, thì thầm với nó. Có lẽ tạo hóa đã sinh ra những cái gai gấc không sắc nhọn quá, đủ để gấc bảo vệ mình và khẽ chạm vào thần kinh cảm giác của con người, nhắc nhở Người hãy chú ý đến nó. Ôi những quả gấc: Thân nặng súng gươm, lòng cháy đỏ yêu thương. Bổ quả gấc ra, sau lớp vỏ là lớp cùi vàng óng ánh như mỡ gà, hạt xếp thành hàng, đều tăm tắp như hàng ngũ của những người lính. Bao quanh hạt gấc là một lớp màng màu đỏ như máu. Quả gấc cũng có điểm giống hoa hồng, hoa của tình yêu, thân có gai nhọn để bảo vệ bông hoa yêu kiều, lộng lẫy, hương hoa thơm ngọt, cánh hoa vừa dịu dàng, vừa sang trọng, quý phái. Khi tôi còn nhỏ, mỗi lần ho mẹ tôi lấy cánh hoa hồng bạch ướp với đường phèn hoặc mật ong, đem hấp cách thủy cho uống vài ngày là khỏi. Có vô số loại quả như sầu riêng, mít, chôm chôm… vẻ bề ngoài gai góc, sù sì, dễ sợ nhưng bên trong nó mùi thơm, vị ngon ngọt quyến rũ, say mê lòng người. Các loại hoa, quả trên đã tạo nên một tính cách riêng cho chúng khiến con người không thể nào quên. Gấc càng già, vỏ càng đỏ tươi, màng hạt gấc càng đỏ thắm. Khi hóa thân gấc hiến máu thịt của mình làm thành thức ăn bổ dưỡng, thuốc dân gian chữa bệnh cho con người. Gấc lại rất dễ trồng, đất nào gấc cũng sống được. Đất càng màu mỡ, gấc càng tốt tươi. Đã bao nhiêu lần thưởng lãm những thức món từ gấc mà sao tôi chưa hiểu hết được tố chất “vàng” của nó. Được tôi luyện trong lửa đỏ, vàng rực sáng một màu đặc trưng. Thèm muốn của muôn đời, muôn người được phô trương những trang sức vàng biểu tượng của sự giàu có, sang trọng, quý phái. Ở nhiệt độ cao, gấc không bị biến màu, trái lại, nó càng đỏ thắm, thơm ngon, béo ngậy, ngọt bùi như kẹo kéo.
Sự tái sinh của gấc kỳ diệu như những câu chuyện cổ tích.