CÁI BỚT HÌNH BẠCH TUỘC

 

   Tập truyện ngắn “Cái bớt hình bạch tuộc” của nhà văn Nguyễn Thị Hồng Chính (Hội viên HNV Việt Nam, Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Phú Thọ) được NXB Hội Nhà văn ấn hành năm 2018 là một chỉnh thể nghệ thuật giàu sức nặng nhân văn, nơi những phận người bé nhỏ, khiếm khuyết, lầm lỡ, nghèo khó… được đặt vào những tình huống đời sống khắc nghiệt để từ đó bật lên ánh sáng của tình yêu thương, của bản năng hướng thiện và khát vọng hạnh phúc rất con người. Chín truyện ngắn trong tập không chỉ đa dạng về cốt truyện mà còn thống nhất trong một mạch ngầm tư tưởng: con người, dù bị đời xô lệch đến đâu, vẫn luôn mang trong mình nhu cầu được yêu, được tha thứ và được trở về với giá trị nhân bản cội nguồn.

 

    Nguyễn Thị Hồng Chính không tìm đến những cốt truyện có biến cố giật gân hay cấu trúc cầu kỳ phức tạp; chị chọn tư liệu trong đời sống rất gần, rất “ngoài ngõ”, rất “bên hiên chợ”, nhưng lại đẩy các nhân vật vào những tình huống éo le đến tận cùng. Ở “Ông trời khéo se”, tình huống “lệch pha” đầy bất ngờ – hai người khuyết tật kết bạn trên mạng nhưng người nói chuyện với nhau lại là… hai bậc phụ huynh – đã tạo nên một nút thắt nhân văn, dẫn tới cái kết hạnh phúc mà không hề lên gân. Trong “Thị Hiền”, chuỗi tình huống được đẩy theo logic của đời sống mưu sinh: nghèo – buôn bán – tranh cãi – làm giàu – thất bại – lại đứng lên. Chính sự nối tiếp không ngừng ấy làm bật lên chân dung một người đàn bà “ngoa ngoắt” mà kiên cường, dám gánh cả gia đình trên đôi vai nhỏ. “Cái bớt hình bạch tuộc” lại gây ám ảnh bằng một tình huống bi kịch: một đứa trẻ sống sót từ bào thai bị bỏ rơi, lớn lên trong công việc nhặt xác thai nhi, và sự thật nghiệt ngã về nguồn gốc của chính mình. Tình huống truyện ở đây mang màu sắc bi – dị, đẩy người đọc đến ranh giới của đau đớn và trắc ẩn.

 

   Các truyện như “Hạnh phúc quay về, Trở về… ngày hôm qua, Phiên ơi, con ở đâu, Bà Hoàn, Bố con Cần Cẩu…” đều được xây dựng trên những tình huống mất mát – ân hận – chuộc lỗi – trở về, cho thấy tác giả đặc biệt quan tâm tới khoảnh khắc con người đối diện với lương tâm và sự thật đời mình.

 

    Nhân vật của nhà văn Nguyễn Thị Hồng Chính hiếm khi “đẹp” theo nghĩa thông thường. Họ không “tròn trịa” mà có thể là xấu về hình thức, tật nguyền, nghèo, già, nghiện, thất học, ngoa ngoắt, lầm lỗi… nhưng lại được khắc họa với một độ chân thực và cảm thông hiếm thấy. Tên các nhân vật như: Khoèo, Vẹo, Thị Hiền, Vũ, Bà Hoàn, Phến, Cẩu… đều là những cái tên dân dã, gợi cảm giác quen thuộc như người làng, người chợ, vẫn hiện hữu quanh ta. Tác giả không tô son cho họ, cũng không phán xét; chị để họ sống đúng với bản năng và hoàn cảnh, để từ đó phẩm chất người tự bật lên. Đặc biệt thành công là những nhân vật phụ huynh: người cha trong “Ông trời khéo se” lặng lẽ mở tivi thật to trong đêm tân hôn của đôi con trẻ; lão Cần trong “Bố con Cần Cẩu” lo lắng đến kiệt quệ vì sợ con tái nghiện; ông Vĩnh trong “Bà Hoàn” khóc như đứa trẻ khi tiễn người đàn bà mình yêu suốt đời về nơi suối vàng… Đây là những hình ảnh giàu sức gợi, neo lại rất lâu trong tâm trí người đọc. Nhân vật của Nguyễn Thị Hồng Chính không “được cứu rỗi” bằng phép màu, mà được cứu bằng tình thân, sự chịu đựng và lòng bao dung.

 

   Ngôn ngữ truyện ngắn trong tập truyện “Cái bớt hình bạch tuộc” mang đậm khẩu khí đời sống. Đó là thứ ngôn ngữ thô ráp, thẳng băng, đôi khi cộc cằn, nhưng chính sự không trau chuốt ấy lại tạo nên sức nặng hiện thực rất đời. Ngôn ngữ kể chuyện tiết chế cảm xúc, không lên giọng đạo lý; còn ngôn ngữ nhân vật thì sống động, đúng giọng vùng miền, đúng tâm thế xã hội. Thị Hiền “cãi nhau như hát hay”; bà Hoàn nói năng tằn tiện như chính cuộc đời mình; những tiếng gọi “Phiên ơi!” vang lên vừa tuyệt vọng vừa day dứt… Tất cả tạo nên một không gian ngôn ngữ rất thật, rất “đời”, khiến người đọc không chỉ đọc mà còn nghe thấy và nhìn thấy tâm hồn, tính cách trong từng nhân vật.

 

    Một điểm đáng chú ý trong tập truyện là cách kết thúc. Nhà văn Nguyễn Thị Hồng Chính không ưa những cái kết đóng kín tuyệt đối; chị thường chọn lối kết lặng, buồn, hoặc hạnh phúc rất dè sẻn. Hạnh phúc trong truyện của chị không phải là giàu sang hay viên mãn, mà chỉ là được sống đúng, được quay về, được nắm tay nhau thêm một đoạn. Có những kết thúc khiến người đọc thở phào (Ông trời khéo se, Bố con Cần Cẩu), nhưng cũng có những kết thúc ám ảnh, buốt nhói (Cái bớt hình bạch tuộc, Phiên ơi, con ở đâu, Trở về ngày hôm qua). Chính sự không dễ dãi ấy làm nên chiều sâu tư tưởng của tập truyện.

 

   “Cái bớt hình bạch tuộc” là một tập truyện ngắn giàu nữ tính nhưng không yếu mềm, giàu thương cảm nhưng không ủy mị, giàu chất thế sự nhưng không thô ráp, phản ánh một cái nhìn nhân hậu và tỉnh táo về đời sống con người đương đại rất nhân văn của tác giả. Nguyễn Thị Hồng Chính không né tránh những góc khuất, những bi kịch đạo đức, những đổ vỡ gia đình; chị bước thẳng vào đó, đặt con người trước thử thách, rồi lặng lẽ để họ tự tìm lấy con đường sống.

   Đây là một tập truyện khiến người đọc đau… nhưng không tuyệt vọng, buồn… nhưng không bi lụy; và khi khép sách lại, ta có cảm giác như vừa đi qua rất nhiều kiếp người, nhiều số phận, nhiều mảng đời để rồi hiểu thêm một điều giản dị: giữa bão dông đời sống, tình yêu thương vẫn là nơi con người muốn quay về nhất. Tin rằng, với tập truyện này, Nguyễn Thị Hồng Chính đã để lại một dấu ấn riêng, lặng lẽ mà bền bỉ, trong dòng chảy truyện ngắn đương đại.

                                                                                             L.G.H