Vũ Quốc Khánh
CUỒN CUỘN SÊ PÔN
8
Trung úy, Đại đội trưởng Huỳnh Tân Lập nhận được lệnh báo động binh sĩ tập trung vào lúc nửa buổi chiều. Đoàn xe GMC của đại đội vận tải Sư đoàn Biệt động quân đưa đại đội từ hậu cứ đến phi trường quân sự Phú Bài để hợp quân cùng các đơn vị khác được không vận bằng C130 tới đây. Đại đội được lệnh đóng quân qua đêm tại công viên bên bờ sông Hương, trước mặt cửa Thượng Tứ.
Sáng sớm hôm sau đoàn xe GMC bắt đầu đưa Đại đội vào vùng hành quân. Trung úy Tân Lập ngồi trong ca-bin chiếc GMC dẫn đường. Anh hết sức xúc động. Đã lâu rồi anh mới quay lại những địa danh mà mấy năm trước anh đã từng đồn trú. Xe chạy qua An Lỗ, cầu Phổ Trạch quận Phong Điền, nơi đơn vị anh đã chạm trán với một trung đội chiến binh Việt Cộng. Hôm đó Đại úy Hồng Chương, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 20 biệt động quân của anh đã bỏ mạng cùng hàng chục binh sĩ khác trên chiến trường này, để lại trong lòng anh biết bao niềm thương xót.
Rồi xe qua Mỹ Chánh, Quảng Trị, Ái Tử, Đông Hà... những rẻo đất nhỏ bé nằm ở cực Bắc lãnh thổ chính quyền Sài Gòn, nơi tuyến đầu lửa đạn. Nơi đây vẫn còn bao kỷ niệm từ những ngày anh mới vào quân ngũ. Qua mảnh đất Cam Lộ xe bắt đầu rẽ trái về quốc lộ 9 đi Xa-va-na-khét (Hạ Lào). Từ đây đi thẳng là vào vùng đồi núi Khe Sanh, nơi mà Thiếu tá Trung Dũng vừa rỉ tai báo anh đó là đại bản doanh Trung tâm hành quân của Quân Đoàn 1 quân đội Sài Gòn cho cuộc hành quân sắp tới.
Vùng đất Khe Sanh này Trung úy Tân Lập cũng không còn lạ gì nữa. Đó là một vùng đất mầu mỡ đã biến thành một cứ điểm chiến lược vô cùng quan trọng. Nơi đây đã xảy ra nhiều trận đánh lẫy lừng giữa các chiến binh Cộng sản Bắc Việt và lực lượng đồng minh Hoa Kỳ vào cuối năm 1967 và những tháng đầu năm 1968. Cộng sản Bắc Việt nhân danh Quân giải phóng Miền Nam đã vây hãm Khe Sanh trong vòng hai tháng rưỡi, với ý đồ biến nơi đây thành mồ chôn quân Mỹ, một Điện Biên Phủ thứ 2.
Chính vì vậy quân đội Hoa Kỹ đã sử dụng trung bình mỗi ngày xấp xỉ năm chục lượt máy bay B-52 và ba trăm lượt chiến đấu cơ các loại oanh tạc xuống Khe Sanh. Số bom đạn được ném xuống ở đây còn nhiều hơn tổng số bom đạn mà quân đồng minh đã sử dụng trong Đại chiến thế giới lần thứ hai để đánh bại Đức Quốc xã.
Đã có lần, với tình nghĩa anh em, Trung úy Tân Lập đã hỏi Thiếu tá Tiểu đoàn trưởng Trung Dũng:
- Dạo này em thấy quân đội Hoa Kỹ ít tham dự các chiến dịch cùng quân lực chúng ta. Thế là sao hở anh?
Thiếu tá Trung Dũng cười lớn:
- Họ cũng khôn chán đấy em ạ. Thực hiện kế hoạch “Việt Nam hóa chiến tranh”, nên quân đội Hoa Kỳ đã giảm bớt quân số, chỉ sử dụng không quân và pháo binh yểm trợ cho quân đội Sài Gòn thôi. Hệ thống cố vấn Mỹ tại các đơn vị tác chiến cũng chỉ tham gia với tư cách hỗ trợ vòng ngoài.
Dừng lại một lát Trung Dũng nói nhỏ:
- Theo như anh được biết, trong cuộc hành quân này, các cố vấn Mỹ đã bày binh bố trận cho 3 lữ đoàn của Sư đoàn Thủy quân lục chiến quân đội Sài Gòn, Liên đoàn biệt động quân chúng ta, Sư đoàn Dù và Sư đoàn bộ binh số 1 tham dự trực tiếp. Còn lính Mỹ chỉ làm nhiệm vụ hỗ trợ về không quân, pháo binh trong các giai đoạn mà thôi.
Trung Dũng nói tiếp:
- Cuộc hành quân này theo đánh giá của thượng cấp sẽ khó khăn lắm đấy. Vì vậy, thượng cấp sẽ tấn phong anh lên Trung tá và giao nhiệm vụ làm Tư lệnh Liên đoàn biệt động quân số 1. Còn anh sẽ tấn phong Trung úy Tân Lập lên Đại úy Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn biệt động quân 39. Em thấy thế nào?
- Em xin tuân lệnh thượng cấp.
Nghe Tư lệnh Liên đoàn nói, mắt Tân Lập sáng lên. Hy vọng về niềm vui chiến thắng dâng lên trong lòng anh một khát khao khó tả.
*
Ngay hôm sau, Liên đoàn Biệt động quân gồm 2 tiểu đoàn 21 và 39 đã hành quân đến được Khe Sanh. Không những thế Thiết đoàn 17 trực thuộc Sư đoàn 1 bộ binh cũng từ Đà Nẵng di chuyển ra Đông Hà tiến hành một cuộc nghi binh, lục soát vòng ngoài thị xã, sau đó theo quốc lộ 9 lên hội quân tại Khe Sanh. Ngoài Tiểu đoàn pháo 155 ly, còn có các trung đoàn xe tăng, xe bọc thép, thiết kị thuộc Sư đoàn 1 quân đội Sài Gòn cũng lần lượt có mặt, đảm bảo cho cuộc hành quân thắng lợi.
Trước ngày N một ngày, Bộ Tư lệnh tiền phương Quân đoàn 1, dưới sự chủ tọa của Trung tướng Hoàng Xuân Lãm và cố vấn Mỹ, tướng hai sao Sơ-thơ-len, một buổi họp được triệu tập tại Bộ tư lệnh Quân đoàn 1. Trung tá Trung Dũng cùng các chỉ huy đơn vị tham chiến yểm trợ và Bộ Tham mưu Quân đoàn 1 đều hiện diện đông đủ. Về phía Quân đoàn 1 có Tư lệnh Sư đoàn 1 bộ binh và các Trung đoàn trưởng. Lực lượng tổng trừ bị có Sư đoàn dù với 3 Lữ đoàn tác chiến, cùng với Lữ đoàn 147 thủy quân lục chiến, Liên đoàn 1 biệt động quân và Liên đoàn 1 thiết giáp. Ngoài các thành phần thuộc quân binh chủng quân đội Sài Gòn còn có các cố vấn Hoa Kỳ bên cạnh các đơn vị, các sĩ quan đại diện không quân Hoa Kỳ.
Trong buổi họp này, cũng như mọi cuộc hành quân khác, phòng 2 của Bộ Tham mưu Quân đoàn 1 thuyết trình một lần chót, trước khi cuộc hành quân khai diễn. Tin tức về không ảnh, cũng như kỹ thuật khác không ghi nhận một hoạt động nào trong vùng của địch. Một sự im lặng nhưng chắc chắn chứa đầy sóng gió trong những ngày sắp tới. Từ các tư lệnh Sư đoàn, cho tới các cấp chỉ huy Lữ đoàn, đều không chủ quan khinh địch. Tất cả đều hiểu rằng, mục tiêu của cuộc hành quân này rất quan trọng, nếu thi hành được tốt thì mọi hoạt động của lực lượng Cộng sản ở miền Nam Việt Nam coi như bị tê liệt.
8 giờ sáng ngày 8 tháng 2 năm 1971, trên đài phát thanh Sài Gòn, Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ra lệnh cho quân đội Sài Gòn tiến công vào các căn cứ của Cộng sản Bắc Việt trên lãnh thổ Nam Lào. Hàng loạt đạn pháo từ các căn cứ Lao Bảo, Ta Puc bắn vào các điểm chiến lược bên kia biên giới, mở đầu cho cuộc tiến quân.
Ngay sau đó, từ phòng tuyến Khe Sanh, phần lớn quân đội Sài Gòn đã tập trung về đây chia làm 3 mũi tiến công, lấy đường 9 làm địa giới trung tâm, ào ạt đổ quân vào khu vực Nam Lào.
Theo kế hoạch đã được Bộ Tư lệnh “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” thống nhất, sau khi lực lượng không quân chiến thuật oanh tạc xong các mục tiêu đã định, đến lượt pháo binh tác xạ vào những điểm khả nghi để yểm trợ cho đoàn trực thăng không vận thả Tiểu đoàn 39 biệt động quân xuống chiếm đóng cao điểm Renger North (Biệt động quân Bắc) và Tiểu đoàn 21 biệt động quân cũng được không vận đổ quân xuống chiếm đóng cao điểm Renger Sourth (Biệt động quân Nam). Còn Bộ Chỉ huy Lữ đoàn dù số 3 do Đại tá Hùng Sơn làm Lữ đoàn trưởng cùng Tiểu đoàn 3 nhảy dù, Đại Đội 3 trinh sát dù, được trực thăng vận xuống chiếm đóng, thiết lập và trấn giữ căn cứ 31 ở phía Bắc đường 9. Sau khi đã kiểm soát xung quanh khu vực, pháo binh được không vận câu xuống để trở thành Căn cứ hỏa lực 31. Còn Tiểu đoàn 2 dù được trực thăng vận đổ xuống căn cứ 30, nằm ở phía Bắc đường 9 cách Bản Đông chừng 10 cây số. Sau khi đã nhảy dù xuống căn cứ, Tiểu đoàn này có trách nhiệm xây dựng trận địa hỏa lực kết hợp với sức mạnh đại bác 155 ly của pháo đội C64 được thả xuống, trở thành Căn cứ hỏa lực 30.
Như vậy 4 căn cứ bao gồm Căn cứ hỏa lực Renger North, Căn cứ hỏa lực Renger Sourth, Căn cứ hỏa lực 30, Căn cứ hỏa lực 31 đã được thiết lập, hình thành nên chuỗi căn cứ hỏa lực mạnh từ Bắc xuống Nam phía tả ngạn sông Sê Pôn, để bảo về mặt Bắc cuộc hành quân cho các đơn vị trung phong theo đường 9 tiến đánh Bản Đông.
*
Lời Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ra lệnh tiến công vào các căn cứ của Cộng sản Bắc Việt trên lãnh thổ Lào vừa phát ra, thì ngay lập tức những loạt pháo binh tác xạ đã ầm ầm dội lửa xuống các vị trí mà quân đội Sài Gòn dự kiến đổ quân.
Bom pháo vừa dứt. Những chiếc trực thăng bay từ Khe Sanh đến đã thả những chiếc máy ủi xuống địa điểm đặt căn cứ biệt động quân Bắc và các căn cứ khác. Lập tức, theo lập trình, những hố bom hố pháo được san ủi thành những mặt phẳng theo dự liệu. Vừa ủi xong, những chiếc trực thăng tiếp theo đã liên tục thả những phiến bê tông đúc sẵn xuống, để những người lính công binh ghép lại thành các lô cốt tác chiến.
Mới chỉ mấy tiếng đồng hồ mà hơn chục chiếc lô cốt đã được lắp ghép xong xuôi theo mô hình phối hợp chiến đấu, đủ chỗ cho các tiểu đoàn quân trú ngụ.
Trưa hôm đó, các đơn vị quân đội Sài Gòn theo kế hoạch đã được không vận xuống các vị trí tác chiến. Tiểu đoàn 39 biệt động quân của Đại úy Huỳnh Tân Lập cũng vậy. Tiểu đoàn được trực thăng đổ xuống vị trí Renger North. Cũng cùng giờ đó, Tiểu đoàn 21 Biệt Động Quân của Đại úy Phan Văn Đống đã được trực thăng đổ xuống vị trí biệt động quân Nam nằm cách biệt động quân Bắc chừng hơn một cây số về phía Nam. Các tiểu đoàn 2 và tiểu đoàn 3 của Lữ đoàn dù 3 do Đại tá Hùng Sơn chỉ huy cũng được không vận xuống căn cứ hỏa lực 30 và căn cứ hỏa lực 31 nằm tại phía Bắc đường 9, án ngữ đường đi tới Bản Đông.
Các sĩ quan chỉ huy đều biết, hai tiểu đoàn này sẽ thiết lập căn cứ hỏa lực với đại bác 155 ly của pháo đội B64 để yểm trợ cho các cuộc hành quân lục soát trong tương lai. Đặc biệt, không quân Mỹ sẽ hỗ trợ tối đa bởi các pháo đài bay B-52, họ sẽ cày nát các mục tiêu, trước khi các đơn vị bộ binh quân đội Sài Gòn đổ quân xuống đánh chiếm Sê Pôn.
Lại nói về Tiểu đoàn 39 biệt động quân. Khi đội hình vừa được không vận tiếp đất, Huỳnh Tân Lập đã lệnh cho binh sĩ dưới quyền tập hợp:
- Các chiến hữu theo thứ tự Trung đội nhận lô cốt của mình, sắp xếp nơi ăn ở. Sau đó tiếp nhận các vị trí chiến đấu, rồi phối hợp với lực lượng công binh lắp ráp hàng rào dây thép gai, gài mìn tại các vị trí xung yếu.
Những tiếng đồng tình nổi lên. Tân Lập nói tiếp:
- Tiểu đoàn chúng ta có trách nhiệm cùng các đơn vị khác bảo vệ hướng Bắc cho “Cuộc hành quân Lam Sơn 719”. Đây là trọng trách đầu tiên kể từ khi tôi được Liên đoàn trưởng Trung Dũng tấn phong cấp bậc Đại úy và giao nhiệm vụ Tiểu đoàn trưởng. Vì thế, mong các chiến hữu cộng tác đắc lực để Tiểu đoàn biệt động quân 39 của chúng ta chiến thắng Cộng sản. Anh em có nhất trí không?
Những tiếng “Nhất trí” vang lên giòn giã. Huỳnh Tân Lập lại nói tiếp:
- Với sứ mạng biệt động quân, Tiểu đoàn 39 đã được huấn luyện những chiến thuật đặc biệt tinh nhuệ. Vì vậy, không có lẽ gì chúng ta không đè bẹp được sự tiến công của Cộng sản. Tôi, Tiểu đoàn trưởng của các bạn, đã đề nghị thượng cấp bố trí các vị trí tác xạ trong căn cứ theo mô hình mới. Các chiến hữu với tư cách là biệt động quân sẽ thực thi chiến đấu theo mô hình đó.
- Tuân lệnh.
Chiều và đêm hôm đó, hàng chục chiếc trực thăng đã không vận hàng nghìn bao cát xuống căn cứ, xếp đầy lên nóc và xung quanh các lô cốt. Lại còn đủ xếp tạo thành các ụ chiến đấu vòng ngoài lô cốt.
Năm giờ sáng hôm sau, khi ánh bình minh ngày mới đang lên, tưới một màu vàng mát dịu xuống vùng đồi núi xung quanh cao điểm 500, Đại úy Tân Lập đã kéo bậu sậu đi thị sát toàn bộ căn cứ.
Đúng là nhờ không vận có khác. Nhanh, gọn và chính xác. Hệ thống lô cốt được sắp xếp hợp lý với các lỗ châu mai hướng ra xung quanh, sao cho khi tác xạ không ảnh hưởng đến các ụ chiến đấu vòng ngoài, cũng như không để vị trí nào bị chồng lấn, và đồng thời đủ chỗ nghỉ ngơi cho toàn tiểu đoàn biệt động quân. Ngoài cùng là năm vòng hàng rào bùng nhùng, hàng nọ cách hàng kia 2 mét, đủ đường cho binh sĩ đi tuần. Dưới lớp hàng rào đó, các loại mìn được chôn dày đặc, đề phòng lính đặc công Quân giải phóng đột nhập. Tại hướng chủ yếu, giáp với lô cốt có công sự lắp đặt hỏa lực súng máy và sơn pháo.
Thị sát xong, Tiểu đoàn trưởng Tân Lập yêu cầu nối máy thông tin, báo cáo với Liên đoàn trưởng Trung Dũng đang ở căn cứ Renger Sourth:
- Báo cáo Trung tá Liên đoàn trưởng, Tiểu đoàn 39 Biệt động quân tại căn cứ Renger North đã triển khai các vị trí tác chiến xong, xin chờ lệnh của Trung tá.
- Ô kê Đại úy. Hiện nay theo tin tức từ Sở chỉ huy, một bộ phận của Sư đoàn 308 Quân giải phóng đang tập kết quân ở mặt phía Bắc Renger North. Vì vậy Tiểu đoàn của Đại úy cần hết sức chú ý. Khi có dấu hiệu bị Cộng sản tiến công, cần thông báo gấp cho Liên đoàn trưởng để yêu cầu tăng phái không quân và pháo binh kịp giải nguy ngay, không để chậm trễ.
- Tuân lệnh. Xin Liên đoàn trưởng thông tin cho anh em được biết các Lữ đoàn dù đã vào vị trí chiến đấu chưa ạ.
- Vào hết rồi. Không vận đã đổ Tiểu đoàn 3 cùng Bộ Chỉ huy Lữ đoàn 3 dù của Đại tá Hùng Sơn xuống trấn giữ căn cứ hỏa lực 31 và đổ Tiểu đoàn 2 dù xuống trấn giữ căn cứ hỏa lực 30. Tại hai căn cứ này đã được không vận các lực lượng pháo binh đủ mạnh để yểm trợ cho Sư đoàn 1 bộ binh và Sư đoàn thủy quân lục chiến hành quân từ Đường 9 tiến đánh Bản Đông.
Huỳnh Tân Lập không nén được vui mừng:
- Tuyệt vời. Thế là các huynh đệ của em ở Lữ đoàn dù đã ổn định vị trí chiến đấu rồi.
- Đại úy chuẩn bị trận địa tốt để lập công nhé.
- Xin tuân lệnh.

9
Đứng trước sa bàn đắp vội trong gian nhà hầm dã chiến của Bộ Tư lệnh Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, các sĩ quan từ Trung đoàn trưởng trở lên đang lắng nghe đồng chí Tham mưu trưởng truyền đạt phương án tác chiến:
- “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” lần này là cuộc đối đầu lịch sử giữa những bộ óc hiếu chiến, đại diện cho thế lực của đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai với dân tộc chúng ta. Mĩ cậy là nước lớn, lắm tiền nhiều của, định áp dụng chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” để đè bẹp ý chí “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào” “Giải phóng miền Nam, thu non sông về một mối” của nhân dân Việt Nam. Vì vậy, Trung ương Đảng ta đã ra lời kêu gọi “Trận này là một trận có ý nghĩa quyết định về chiến lược, không những để giữ vững tuyến vận tải chiến lược, mà còn nhằm tiêu diệt nhiều đơn vị dự bị chiến lược của địch, tạo điều kiện đánh bại một bước quan trọng âm mưu “Việt Nam hóa chiến tranh”. Quân đội ta nhất định phải đánh thắng trận này”. Quân ủy Trung ương đã chỉ đạo Bộ Tư lệnh chiến dịch phải tuân thủ quan điểm “Xây dựng thế trận ban đầu bất ngờ, vững chắc, hiểm hóc, có thể cơ động lực lượng, chuyển hóa thế trận linh hoạt, kịp thời, tạo ưu thế hơn hẳn địch ở những thời điểm quyết định”. Quán triệt tinh thần ấy, khi địch bắt đầu “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” với khí thế binh hùng tướng mạnh, ta đã hạn chế bộc lộ lực lượng, nhử địch vào sâu tới tận Bản Đông, kéo dãn đội hình tác chiến của chúng, tạo điều kiện cho bộ đội ta “Bám thắt lưng địch mà đánh” không cho pháo đài B-52 của chúng phô diễn uy lực. Trong khi đó, tại các địa điểm xung yếu, bộ đội ta vẫn kiên cường giữ vững các điểm chốt. Cho nên, nhiều kế hoạch triển khai của địch bị quân ta phá vỡ, buộc chúng phải hủy bỏ hoặc điều chỉnh, khiến cho tốc độ tiến quân và các mục tiêu đánh chiếm đạt được rất thấp.
Tham mưu trưởng nói tiếp:
- Phối hợp với chiến trường chính, Quân ủy Trung ương đã chỉ đạo Khu 5 và Tây Nguyên đẩy mạnh hoạt động tiến công phá tan kế hoạch bình định của quân đội và chính quyền Sài Gòn. Đặc biệt tại đây, quân và dân ta đã phối hợp nhịp nhàng, bẻ gãy nhiều cuộc hành quân ra vùng giải phóng của ta. Ở Cam-pu-chia, ta đã phối hợp tốt với bạn làm thất bại “Chiến dịch vượt biên Cao Miên” của quân đội Hoa Kỳ và quân đội Sài Gòn tiến công sang miền Đông và Đông Bắc Cam-pu-chia, nhằm mục tiêu đánh vào Trung ương Cục miền Nam đang đóng ở đây. Ta đã đánh tiêu hao nhiều sinh lực, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh của Mỹ ngụy, buộc chúng phải rút lui, làm phá sản âm mưu đánh vào vùng căn cứ, phá hoại hậu phương của ta. Trên chiến trường Lào, ta đã cùng các lực lượng vũ trang của bạn đẩy mạnh hoạt động tiến công, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, giải phóng được một số vùng thuộc phía đông Cao nguyên Bô-lô-ven, Bắc Luông Pra băng và Cánh Đồng Chum. Những thắng lợi ấy khiến địch phải phân tán lực lượng, hạn chế sức cơ động của “Cuộc hành quân Lam Sơn 719”. Tuy nhiên, lực lượng của chúng ở đây về mọi mặt vẫn là rất mạnh, buộc ta phải có kế sách đúng đắn mới chiến thắng được chúng.
Nói rồi đồng chí cầm cây gậy có gắn điện từ chỉ vào từng vị trí trên sa bàn:
- Về lực lượng, quân đội Sài Gòn đã dồn vào đây các đơn vị: Liên đoàn Biệt động quân số 1 gồm 2 tiểu đoàn thiện chiến là 39 và 21, Lữ đoàn Dù số 1, Lữ đoàn Dù số 2 và Lữ đoàn dù số 3, Sư đoàn thủy quân lục chiến và Sư đoàn 1 bộ binh. Bên cạnh đó còn 4 trung đoàn 17, 11, 7, 4, hai chi đoàn thiết giáp trang bị xe tăng M41, M48 và 13 tiểu đoàn pháo binh. Quân đội Mỹ đã tập trung vào đây 12 tiểu đoàn bộ binh, 8 tiểu đoàn pháo binh, 50 máy bay ném bom chiến lược B-52, 50 máy bay vận tải cỡ lớn, 300 máy bay phản lực, 800 trực thăng. Như vậy, những lực lượng mạnh nhất của Liên quân Mỹ và quân đội Sài Gòn đã tập trung tại đây. Mũi trung phong chủ lực của “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” tiến công từ Khe Sanh lên Sê Pôn do Sư đoàn thủy quân lục chiến đảm nhận. Để bảo vệ cho mũi tiến công này không bị bộ đội ta đánh chọc sườn, bằng chiến dịch không vận của Mỹ, quân đội ngụy đã tung Liên đoàn biệt động quân số 1, Sư đoàn dù, xây dựng các căn cứ biệt động quân Bắc, biệt động quân Nam, căn cứ hỏa lực 30, căn cứ hỏa lực 31 kiên cố làm lá chắn nhằm bảo vệ mặt phía Bắc đường hành quân. Đồng thời chúng cũng tung Sư đoàn 1 bộ binh đổ quân xây dựng các căn cứ kiên cố khác như Căn cứ hỏa lực Denta, Căn cứ hỏa lực Hotel, Căn cứ Bravo để bảo vệ mặt phía Nam cuộc hành quân của chúng.
Tham mưu trưởng nói tiếp:
- Quá trình tác chiến tại đường 9 - Nam Lào diễn ra ở một địa bàn rộng, ít dân cư. Đối tượng tác chiến là lực lượng tinh nhuệ của quân đội Sài Gòn với quân số đông, vũ khí, trang bị và phương tiện cơ động hiện đại, lại được sự chi viện của hỏa lực không quân, pháo binh và một phần lực lượng quân đội Mỹ. Để tác chiến thắng lợi, Bộ Tư lệnh chiến dịch đã xác định ta cần phải xây dựng thế trận ban đầu bất ngờ, vững chắc, hiểm hóc, có thể cơ động lực lượng, chuyển hóa thế trận linh hoạt, kịp thời tạo ưu thế hơn hẳn địch ở những thời điểm quyết định. Muốn làm được điều đó ta đã triển khai trận địa pháo dầy đặc từ cối 80, pháo tầm xa 130 ly, hỏa tiễn 122 ly theo chiến thuật “Phân tán pháo binh, tập trung hỏa lực”, để khi cần tấn công một căn cứ hỏa lực nhiều binh khí, pháo nổ cùng một lúc khiến quân đội Sài Gòn muốn phản pháo cũng khó lòng định vị được mục tiêu. Về trận địa phòng không, ngoài đại liên 12 ly 7 còn có đại bác phòng không hạng trung và hạng nặng 23, 37 và 57 li sẵn sàng khống chế lực lượng trực thăng tiến công và trực thăng tiếp tế của địch. Về đội hình và lực lượng, ta đã gấp rút thành lập Binh đoàn 70, Binh đoàn chủ lực chiến lược đầu tiên của quân đội ta, gồm ba sư đoàn bộ binh 304, 308, 320 và các đơn vị binh chủng xe tăng, pháo binh, cao xạ.
Ông ngừng lại, như để mọi người chú ý đến nhiệm vụ sẽ phải thực hiện:
- Bộ Tư lệnh Chiến dịch phân công như sau: Trên hướng phản công chủ yếu Bắc đường 9, bố trí Binh đoàn 70 chặn đánh tiêu hao sinh lực địch, kìm chân Sư đoàn thủy quân lục chiến tại Bản Đông, không cho chúng đạt được mục tiêu chiến dịch là đặt được chân đến Sê Pôn. Trên hướng phản công thứ yếu Nam đường 9, bố trí Sư đoàn 324 và Sư đoàn 2 Quân khu 5 được tăng cường một số đại đội xe tăng, pháo binh, pháo phòng không hỗ trợ ngăn chặn mọi sự tiếp viện của Sư đoàn I bộ binh ngụy đang lăm le tìm đường tiến đánh Sê Pôn. Hướng phản công phối hợp phía Tây bố trí Trung đoàn 48 Sư đoàn 320 ở Mường Phan, Pha Lan phối hợp với bộ đội Pa-thét Lào chặn đánh các đơn vị quân đội Hoàng gia Lào được Mỹ hậu thuẫn tiến công chúng ta. Các đồng chí thấy thế nào?
Chỉ huy các sư đoàn, các trung đoàn sôi nổi tham gia ý kiến, nhưng cơ bản tán thành với quyết sách của Tham mưu trưởng đã hoạch định. Con hùm xám Nguyễn - Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2 Quân khu 5 phấn khởi:
- Kế hoạch không bộc lộ lực lượng, tạo cơ hội cho Sư đoàn thủy quân lục chiến của địch tiến vào Bản Đông, là kế hoạch rất sáng suốt của Bộ Tư lệnh chiến dịch. Nhờ đó ta đã kéo giãn lực lượng của đối phương ra, khiến chúng không ứng cứu được nhau khi bị chủ lực ta tấn công. Và quan trọng hơn là, với kế sách hiểm hóc này, ta đã vô hiệu hóa sức mạnh B-52 của địch bởi các đơn vị bộ đội ta đã ở sát với đội hình của chúng. Bó đũa chủ lực của địch đã bị xé lẻ. Bây giờ là lúc chúng ta giải quyết tiêu hao lực lượng địch qua từng trận đánh.
Đến lượt Sư đoàn trưởng Sư đoàn 308:
- Thằng địch không ngờ tới thế trận ban đầu bất ngờ này. Chúng cứ nghĩ sẽ phải chống đỡ với chủ lực mạnh của ta. Ai ngờ cú ra quân của chúng như đấm phải bị bông. Mục tiêu của chúng là tiến lên Sê Pôn để đánh phá các căn cứ hậu cần của ta. Nhưng chúng không thể biết con át chủ bài Binh đoàn 70 đã giăng bẫy chờ chúng ở đó, khiến chúng như húc đầu vào đá. Hơn nữa các lực lượng phòng không của binh đoàn sẽ biến tham vọng trực thăng vận của chúng trở thành nỗi thất vọng ê chề. Đó là thế trận vững chắc, hiểm hóc của ta chặn đứng thế tiến công của địch.
Vốn là người điềm tĩnh nhưng Sư đoàn trưởng Sư đoàn 320 cũng bộc lộ:
- Khi địch bị chặn lại, tiến không tiến được, lui không lui được thì ta đã cơ động lực lượng, chuyển hóa thế trận linh hoạt kịp thời, tạo ưu thế hơn hẳn địch ở thời điểm quyết định. Rõ ràng phương châm đánh địch của Quân ủy Trung ương lần này là sự vận dụng kinh nghiệm đánh thắng những kẻ địch hung hãn đã từng xâm lăng nước ta của cha ông và xác lập thế trận “Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập/ Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương”.
Thấy mọi người đã nắm vững ý đồ tác chiến của Bộ Tư lệnh Chiến dịch. Cuối cùng Tư lệnh Chiến dịch kết luận:
- Chúng ta đã thống nhất với phương án của Bộ Tư lệnh chiến dịch. Để đạt được mục đích xây dựng thế trận ban đầu bất ngờ, vững chắc, hiểm hóc có thể cơ động lực lượng, chuyển hóa thế trận linh hoạt kịp thời, tạo ưu thế hơn hẳn địch ở những thời điểm quyết định, chúng ta phải sử dụng lối đánh hiệp đồng binh chủng quy mô lớn, kết hợp với nghệ thuật chuyển hóa thế trận. Trước mắt, sau khi kéo giãn đội hình địch ta phải tiêu diệt bằng được các căn cứ bảo vệ phía Bắc và phía Nam đường 9 của chúng. Các căn cứ này được xây dựng rất kiên cố, lại có sự hỗ trợ đắc lực của pháo binh, không quân Mỹ nên là những căn cứ mạnh. Với lực lượng pháo cao xạ của ta hiện nay có thể khống chế được chiến thuật trực thăng vận của địch. Cho nên tại một số căn cứ chúng ta sẽ áp dụng phương án đánh địch trong công sự với chiến thuật “tiền pháo, hậu xung”, “đánh điểm diệt viện”, còn một số trận đánh sẽ tổ chức dụ địch ra khỏi căn cứ và áp dụng phương án đánh địch ngoài công sự. Chọn cách đánh nào là do các đồng chí tư lệnh các mặt trận quyết định.
Ông chậm rãi nhắc:
- Có điều khi nổ súng các trận địa cao xạ của ta khó lòng giữ bí mật được mãi. Nếu để trận địa cao xạ của ta bị lộ, địch sẽ tập trung oanh kích. Lúc đó tác dụng của pháo cao xạ sẽ không phát huy được thế mạnh và kế hoạch của chúng ta sẽ bị địch bắt bài. Do đó, các mũi tiến công của các đồng chí phải tiến hành hết sức khẩn trương, không được chậm tiến độ. Các đồng chí thống nhất không?
Những tiếng đồng ý rào rào nổi lên:
- Rõ
10
Một buổi chiều, mưa lay phay bay. Những cây ban có hơi mưa, lá xanh bóng bẩy, như được thoa mỡ, rung rinh dưới tán rừng Sê Pôn se lạnh.
Hà Minh Thảo đang phổ biến với đại đội về “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” do Liên quân Mỹ và quân đội Sài Gòn tiến hành, đánh ra căn cứ hậu cần 604, nhằm chặt đứt tuyến chi viện từ hậu phương lớn miền Bắc, qua Đường mòn Hồ Chí Minh vào tiền tuyến lớn miền Nam và “Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào” của ta, nhằm đè bẹp “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” của địch, thì nhận được quyết định của Tư lệnh Đoàn 559.
Quyết định ghi rõ, Thảo sẽ bàn giao chức vụ Đại đội trưởng cho Đại đội phó Nguyễn Thị Thơm để nhận nhiệm vụ Bệnh viện trưởng Bệnh viện dã chiến tiền phương của Đoàn 559 ở Sê Pôn. Tư lệnh còn giao cho Thảo phải tổ chức mở rộng bệnh viện lên quy mô 50 giường bệnh và điều động đồng chí Phon da la Ta van ở Đại đội 54 đơn vị bộ đội Pa-thét Lào sang làm bệnh viện phó. Đồng chí Phon da la sẽ rút quân từ Tiểu đoàn 54 sang hỗ trợ việc mở rộng bệnh viện.
Yêu cầu của Tư lệnh Đoàn 559 là việc mở rộng bệnh viện phải đảm bảo che được những con mắt cú vọ của địch và tính toán sao cho hạn chế thấp nhất thiệt hại khi địch thả bom, câu pháo. Không những thế còn có thể chi viện cho các trạm phẫu tiền phương của các sư đoàn khác tham gia chiến dịch.
Hà Minh Thảo là người có nhiều kinh nghiệm trong những công việc thế này. Chị hiểu Trung ương mở “Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào” để đối phó và chặt đứt “Cuộc hành quân Lam Sơn 719” của địch, chắc chắn sẽ có những trận đánh lớn giữa bộ đội ta với đối phương. Khi đó đoàn 559 sẽ là một trong những lực lượng tham chiến. Như thế sẽ có nhiều thương binh cần phải chữa trị và chăm sóc.
Thảo đã kinh qua lãnh đạo các đơn vị chiến đấu và phục vụ chiến đấu, lại được học qua lớp đào tạo y tá chiến trường nên được Tư lệnh đoàn 559 tin tưởng. Vì vậy chị phải làm thật tốt để không phụ lòng đồng đội, đồng chí.
Thảo cân nhắc và quyết định chia bệnh viện ra thành nhiều trạm phẫu, vị trí mỗi trạm phẫu nằm cách xa nhau, ẩn dưới tán rừng già và được bố trí như một bệnh viện thu nhỏ. Như vậy mỗi trạm phẫu chứa được chừng chục giường bệnh, đặt trong căn nhà âm. Gần trạm phẫu phải bố trí các hầm chữ A, để khi có biến, sẽ đưa người bệnh vào hầm trú ẩn.
Ngay lập tức, hôm sau hai trung đội của Tiểu đoàn 54 do đích thân Phon da la Ta van chỉ huy đã có mặt tại khu vực mở rộng bệnh viện dã chiến. Họ phân công nhau, người đi sâu vào rừng chặt tỉa cây về làm cột, làm kèo, làm đòn tay dui mè, người cắt tranh, cắt lá trung quân về làm phên lợp, người đào âm nền, đầm chặt, lấy đất đắp tường, người làm bếp ăn, làm khu vệ sinh.
Sau một tuần, toàn bộ công việc xây dựng đã làm xong. Họ quay lại chia nhau làm sạp cho bệnh nhân nằm, đan phên ngăn tường làm phòng trực của bác sĩ, y sĩ, hộ lý. Một trung đội phục vụ hậu cần cũng được thành lập. Mỗi trạm phẫu có một bếp Hoàng Cầm được đào chu đáo, có các ngách thông khói tản ra xung quanh, bảo đảm nấu không khói, không có ánh lửa. Phon da la Ta van còn cho đào các giếng nước để lấy nước phục vụ cho sinh hoạt của bệnh viện.
Thảo lên Đoàn xin bổ sung lực lượng bác sĩ, y sĩ, hộ lý, xin chăn chiếu, gối màn phục vụ bệnh nhân và các trang thiết bị khám bệnh. Vì tính cấp thiết của bệnh viện, nên mọi yêu cầu của Thảo đều được cấp trên cung cấp đầy đủ. Riêng lực lượng y bác sĩ, Tư lệnh Đoàn 559 cho biết, trước mắt chỉ có 1 bác sĩ điều từ Đoàn xuống, còn lại chưa có. Khi thực tế đòi hỏi sẽ bổ sung sau.
Hai hôm sau, vào buổi chiều, bác sĩ Hoàng Tích Thiện khoác ba lô đến bệnh viện. Khuôn người rắn rỏi, nét mặt bình thản, giọng nói thâm trầm, đôi mắt sáng, toát ra dáng hơi kiêu kì. Mấy chị em trong đội điều trị thì thầm nhận xét, đây là một mẫu người nhiều cô gái ưa thích.
Bác sĩ Thiện được phân công ở cùng phòng với Phon da la. Xem ra Thiện có vẻ không vui. Anh nghĩ về chuyên môn anh là người đứng đầu, lẽ ra phải được bố trí một phòng riêng, chứ không phải ở xen ghép thế này. Nhưng anh không nói, nghĩ bụng, cứ để xem sao đã.
Chiến dịch chưa nổ ra, bệnh viện chưa có nhiều bệnh nhân. Hà Minh Thảo yêu cầu mọi cán bộ nhân viên tham gia làm vườn trồng rau để tự túc thức ăn cho bệnh viện và trồng cây thuốc Nam phục vụ việc chữa bệnh cho thương binh sau này. Nhờ có Phon da la là người Lào. quê ở bên bờ sông Sê Pôn gần đây, đã quen thung quen thổ, lại hoạt động tích cực và xông xáo, nên các giống rau và cây thuốc được anh xin về khá đầy đủ, loại nào cũng có. Nào là cam, chanh, hành, tỏi, nghệ, gừng, riềng, sả, nào là diếp cá, đu đủ, trà xanh, rau sam, cúc dại. Theo đề xuất của Thảo, anh còn vào rừng tìm tổ ong, chọc lấy mật đựng vào các ống nứa mang về tích trữ. Lại đi lấy măng rừng về ngâm chua theo kiểu của Thảo gọi là măng tưởi, để dự phòng làm thực phẩm cho thương binh.
Mọi người theo Phon da la cuốc vườn trồng rau, trồng cây thuốc rất hăng hái. Chỉ có Thiện là không tham gia. Anh viện lí do cần phải đọc sách, tích lũy kiến thức để chữa bệnh cho thương binh. Anh thẳng thắn bảo, nếu trồng rau làm thực phẩm cho các bữa ăn thì được, chứ trồng cây thuốc thì tác dụng chẳng có là bao, mà tốn kém thời gian và công sức. Tư lệnh Đoàn 559 thành lập bệnh viện dã chiến này nhằm nhiệm vụ sơ cứu ban đầu cho thương binh của đơn vị, rồi chuyển về tuyến sau, chứ không phải để điều trị thương binh lâu dài ở đây. Dùng các loại thuốc Nam đòi hỏi thời gian chữa chạy lâu dài, phù hợp với công việc điều dưỡng, phục hồi sức khỏe ở tuyến sau, không hợp với nhiệm vụ của bệnh viện dã chiến tiền phương như ở đây. Anh còn bảo, với người bình thường ăn măng không sao, chứ thương bệnh binh thì không được phép ăn măng, vì trong đó có chất cy-ani-de. Đó là chất rất độc hại đối với sức khỏe.
Không ai đủ lý luận để phản đối ý kiến của Thiện, nên mọi người yên lặng. Thiện càng cho rằng ý kiến của mình là đúng. Không may cho viện, hôm cậu Tùng phát hiện ra một tổ ong to, bèn kéo mấy anh em đi lấy mật. Tưởng lập được công lớn. Ai ngờ bị ong rừng đốt, Thiện được thể càng bác mọi việc làm của Thảo. Số là mọi khi đi lấy mật ong Phon da la đều yêu cầu phải bọc đầu mặt bằng các mảnh màn tuyn, còn tay chân phải đeo tất kín. Nhưng hôm ấy Tùng chủ quan, cho là đi lấy mật ban đêm, ong không đốt nên chẳng tuân theo quy định. Không ngờ gặp phải đàn ong dữ, anh ta bị ong đốt đến mức mặt mày sưng vù, nước mắt, nước mũi thi nhau trào ra, khiến ai trông thấy cũng đau lòng, thương xót.
Thiện có vẻ hể hả. Anh ta bảo:
- Đã nói rồi, không nghe. Đấy là còn may, chứ gặp phải tổ ong bò vẽ hay ong bắp cầy có khi còn chết người, chứ đâu phải chuyện đùa. Đi đánh Mỹ bom pháo đì đùng không chết, lại chết bởi những chuyện ong đốt không đâu thì thật là dại.
Cũng may chiều hôm ấy Thảo đi công tác về biết chuyện. Xem vết ong đốt chị bảo:
- Đây là vết đốt của loại ong mật. Loại này chữa không khó. Các đồng chí cứ yên tâm.
Nói rồi chị bảo Phon da la vào rừng lấy một nắm lá thuốc về giã nhỏ lấy nước xoa, còn bã đắp vào các vết đốt. Đến sáng hôm sau, mặt mũi Tùng trở lại bình thường. Đúng là nhờ có Thảo chứ không chẳng biết Thiện còn làm tình làm tội anh em đến bao giờ.
Đêm về Thiện mới hỏi Phon da la:
- Nắm lá Thảo bảo anh hái về xoa và đắp cho cậu Tùng là lá gì vậy?
- Thảo bảo tôi đi hái lá dây sắn rừng. Mọc đầy ra mà mình có để ý đến đâu. Đúng là giời sinh bệnh thì cũng sinh luôn thuốc chữa. Giờ tôi mới thấy thấm lời bệnh viện trưởng Thảo bảo “Đừng coi thường thuốc Nam, thế thôi nhưng hiệu nghiệm lắm đấy”. Thảo còn chỉ cho tôi các loại cây thuốc Nam chữa rắn cắn và các loại ong có nọc độc khác như ong bò vẽ, ong bắp cầy mà Thảo đã sưu tầm trồng trong vườn thuốc của bệnh viện.
Thiện đỏ mặt, lặng im.
Hôm sau Phon Da La lại thì thầm bảo Thảo:
- Anh chẳng biết chất cy ani de là chất gì, nhưng ở nhà lúc ốm đau mẹ anh vẫn nấu măng chua với cá cho anh ăn mà vẫn đưa cơm như thường, lại còn mau khỏi bệnh nữa, có sao đâu.
Thảo cũng bảo:
- Ở quê em cũng vậy, món măng tưởi này nhiều lúc còn là món cứu đói cho cả làng em đấy. Măng tưởi là loại măng chua, nhưng không giống các loại măng chua khác, loại này phải ngâm măng giữa dòng nước chảy, lại phải cho thêm một bọc tro bếp, đùm trong vải ngâm cùng trong khoảng mươi ngày mới nấu ăn được. Măng tươi ăn thì hay đau người, chứ măng tưởi ăn chẳng thấy mệt mỏi bao giờ. Chắc là do nghề nghiệp, bác sĩ nhìn đâu cũng thấy vi trùng, nên nói vậy. Thôi, nếu thương binh không được ăn thì mình ăn. Miễn sao cứ ngon miệng là có sức khỏe. Có sức khỏe mới phục vụ được bộ đội, thương binh chứ, anh nhỉ?
Phon da la đồng tình:
- Đúng vậy.
Mấy hôm sau có hai câu chuyện xảy ra khiến Thiện đã bất ngờ lại càng bất ngờ hơn. Câu chuyện thứ nhất, ấy là anh chàng Nam đang khỏe bình thường bỗng nhiên lăn ra sốt. Sờ đầu thì nóng hầm hập, thân nhiệt cao tới 40 độ C, nhưng toàn thân đổ mồ hôi như vã, người rét run cầm cập, đắp bao nhiêu chăn vẫn không hết rét. Mọi người đều bảo Nam bị sốt rét. Còn nói, chuyện vặt, hết sốt ăn giả bữa vài ngày lại bình thường ngay thôi, chẳng phải lo.
Thế nhưng khi Thiện đến khám, bắt mạch xong, bảo:
- Cậu bị sốt rét rồi. Ai vào chiến trường cũng đều bị sốt rét cả. Tôi sẽ cho cậu một liều kí-nin là khỏi thôi. Có điều cậu phải cẩn thận khi ăn uống đấy.
Đúng là sau khi uống thuốc hai hôm Nam đỡ sốt hẳn. Đến bữa ăn, nhà bếp nấu món măng tưởi với cá suối. Nam thèm quá, đòi ăn. Thiện không cho, còn quát:
- Tôi đã dặn cậu rồi. Người ốm không được ăn măng. Cậu muốn sốt lại à? Tôi cấm cậu đấy. Chỉ được ăn cơm với thịt hộp thôi. Nhớ chưa?
Nam sợ, không dám đòi nữa. Cứ bảo ăn cơm với thịt hộp nhưng có thịt hộp đâu. Thế là cả bữa Nam cứ bơ phờ chống đũa, ăn không hết một góc bát. Người chưa dứt sốt đã mệt lả, không ăn được người càng thêm lả hơn.
Lúc Thiện ăn xong về phòng nghỉ. Nam mới lén xin anh Phon da la lưng bát canh măng tưởi. Phon da la bảo:
- Bác sĩ Thiện lệnh không được ăn canh măng rồi. Độc lắm. Cậu không nghe thấy sao?
- Anh ấy cậy là bác sĩ cứ bắt thế, chứ tất cả mọi người ở đây chẳng ai tin.
- Biết thế, nhưng bác sĩ đã bảo mà cậu không nghe là vi phạm nội quy chữa bệnh đấy.
- Em nói thật, không có canh là em không nuốt nổi cơm đâu. Ai sốt dậy, người đều bị háo cả. không có canh đố ai ăn nổi đấy. Em xin anh. Em muốn chóng khỏi để còn tham gia làm việc. Anh cứ cho em, nếu có việc gì em xin chịu trách nhiệm.
Thương chiến sĩ, Phon da la đành lấy lưng bát canh măng tưởi cho Nam. Nam sung sướng, và lấy và để, loáng cái đã hết bát cơm. Ăn xong người Nam tươi tỉnh hẳn.
Đứng ngoài cửa, Thiện nghe thấy hết, lại chứng kiến từ đầu câu chuyện của họ, anh chạnh lòng khi nghe câu Nam nói “Anh ấy cậy là bác sĩ cứ bắt thế, chứ tất cả mọi người ở đây chẳng ai tin” mà tủi thân, không sao nói được nên lời.
Còn câu chuyện thứ hai, một buổi tối, cả đội phẫu ăn cơm xong, đang ngồi trên sạp kể chuyện phiếm. Câu chuyện vui đến mức mọi người phá lên cười, cười đến rũ rượi mà vẫn không làm sao ngừng được. Bỗng nhiên anh chàng Vũ, ngồi cạnh bác sĩ Thiện, đang cười tự nhiên mặt tím lại, nấc lên một tiếng, rồi gục xuống. Bác sĩ Thiện luống cuống, ú ớ, tay chân lóng ngóng chẳng biết để vào đâu. May sao, Thảo đang ngồi đối diện, vội xô lại bảo Thiện xốc nách Vũ lên. Rồi Thảo dùng tay vỗ vào lưng Vũ mấy nhát thật mạnh. Thế là Vũ bật thở ra, nét mặt dần hồng hào trở lại.
Lát sau, Vũ mừng rỡ vái Thảo như tế sao:
- May quá, cám ơn Thủ trưởng. Hôm nay không có Thủ trưởng thì em chết rồi.
- Có gì mà cậu phải vái tôi thế? Chẳng qua lúc ấy cậu cười nhiều quá, hơi từ phổi đẩy ra, làm nghẹn đường thở. Vỗ mạnh vào lưng, làm giải thoát cục nghẹn trong đường thở. Thế là khỏi. Một chút nhanh tay thôi. Cậu làm gì mà quan trọng đến thế?
- Vâng. Nhưng có phải ai cũng biết thế đâu. Thủ trưởng không xử lý nhanh thì chỉ chút nữa là em tắc thở. Khi ấy có giời mà cứu. Cho nên em xin vái Thủ trưởng vì cái “Một chút nhanh tay thôi” của Thủ trưởng đấy ạ.
Thiện nghe chuyện không nói được câu nào. Mặt đỏ lên ngượng ngập vì sự thua kém của mình, bỏ câu chuyện vui cùng đội phẫu, nhanh chóng lỉnh về nhà.
(Còn nữa)
Người gửi / điện thoại

